Η ψευδαίσθηση της ανάπτυξης στην Ελληνική Καινοτομία και το Οικοσύστημα Start-up
Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού
Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος με το πρόσφατο άρθρο του επιχειρεί να παρουσιαστεί ως υπερασπιστής της ελληνικής καινοτομίας και των επενδύσεων, προβάλλοντας την αύξηση των χρηματοδοτήσεων στον τομέα των start-up ως σημαντική επιτυχία της κυβέρνησης. Ωστόσο, πίσω από τις υπερβολικές αναφορές σε νούμερα και «επιτυχίες» κρύβεται μια πραγματικότητα που η κυβέρνηση και ο ίδιος αποφεύγουν να παραδεχτούν, ότι η Ελλάδα παραμένει στο περιθώριο του παγκόσμιου ανταγωνισμού, και τα δομικά προβλήματα του ελληνικού οικοσυστήματος καινοτομίας δεν έχουν ακόμα αντιμετωπιστεί ουσιαστικά.
Η πραγματικότητα των ελληνικών start-up είναι ότι, παρά την αύξηση των επενδύσεων και τα παραδείγματα επιχειρήσεων όπως η Spotawheel και η Numan, η χώρα μας συνεχίζει να παραμένει σε πολύ μικρό μερίδιο της παγκόσμιας αγοράς. Ο κ. Σκέρτσος, επιλέγοντας να αγνοήσει την παγκόσμια κατάσταση, προβάλλει τις λίγες επιτυχίες της χώρας ως ένδειξη μιας ευημερούσας και δυναμικής οικονομίας. Αλλά η πραγματικότητα είναι ότι το ελληνικό οικοσύστημα παραμένει μικρό, χωρίς ουσιαστική εξαγωγική δραστηριότητα και με περιορισμένη δυνατότητα να ανταγωνιστεί τους γίγαντες της τεχνολογίας παγκοσμίως. Εν έτη 2025, η Ελλάδα απορροφά μόλις το 0,1% των παγκόσμιων επενδύσεων σε start-up, ενώ οι μεγάλες οικονομίες όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα συνεχίζουν να κυριαρχούν. Η αύξηση των επενδύσεων στην Ελλάδα, αν και εντυπωσιακή σε αριθμούς, είναι αποτέλεσμα της παγκόσμιας τάσης του 2025, στην οποία η χώρα απλά συμμετέχει.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στην έλλειψη κεφαλαίων ή στο μικρό μέγεθος της αγοράς. Το θεμελιώδες πρόβλημα βρίσκεται στο παραγωγικό μοντέλο της χώρας, το οποίο, τουλάχιστον στον τομέα της καινοτομίας, εγκλωβίζεται σε έναν φαύλο κύκλο εξάρτησης από κρατικές επιδοτήσεις, την έλλειψη στρατηγικής σύνδεσης των πανεπιστημίων με τη βιομηχανία και την αδυναμία δημιουργίας μακροπρόθεσμων υποδομών. Παρά την όποια εξωτερική βοήθεια, όπως το Ταμείο Ανάκαμψης, οι πολιτικές της κυβέρνησης δεν είναι επαρκείς για να αλλάξουν την διαρθρωτική ανεπάρκεια του οικοσυστήματος καινοτομίας.
Οι ελληνικές start-up, αν και δείχνουν μερικές φορές δυναμική στην εγχώρια αγορά, δεν καταφέρνουν να ξεπεράσουν τα όρια της χώρας. Δεν διαθέτουν την αναγκαία στήριξη για να ανταγωνιστούν τα διεθνή μεγαθήρια. Και όταν, τελικά, καταφέρνουν να υπερβούν τα σύνορα της χώρας, συχνά εξαγοράζονται από ξένες επιχειρήσεις ή μεταφέρουν την έδρα τους στο εξωτερικό, αποφεύγοντας τη φορολόγηση στην Ελλάδα. Με αυτόν τον τρόπο, η χώρα καταλήγει να έχει επενδύσει κεφάλαια σε εταιρείες που, αφού μεταφερθούν αλλού, δεν θα επιστρέψουν ποτέ τα κέρδη ή τους φόρους που αναλογούν.
Αναφορικά με τη δημιουργία θέσεων εργασίας, ο κ. Σκέρτσος επιλέγει να αναφερθεί στις θέσεις υψηλής ποιότητας που δημιούργησαν εταιρείες όπως η Epignosis και η Blueground. Ωστόσο, η πραγματικότητα πίσω από αυτές τις θέσεις είναι ότι πολλές από αυτές είναι είτε προσωρινές είτε αφορούν εξειδικευμένο προσωπικό που απορροφάται από το εξωτερικό, υπογραμμίζοντας την απουσία σταθερότητας και ανάπτυξης στην ελληνική αγορά. Πόσοι από αυτούς τους εξειδικευμένους εργαζομένους παραμένουν στη χώρα για να δημιουργήσουν μια ισχυρή οικονομία της γνώσης; Η απάντηση είναι απλή: ελάχιστοι. Ενώ η κυβέρνηση και ο κ. Σκέρτσος αρέσκονται να μιλούν για την «ανάπτυξη με βάθος», η πραγματικότητα είναι ότι η χώρα μας συνεχίζει να χάνει τα καλύτερα μυαλά της, καθώς τα ταλέντα επιλέγουν άλλες αγορές για να βρουν καλύτερες ευκαιρίες.
Και αυτή η κατάσταση δεν θα αλλάξει με μισά μέτρα ή επιφανειακές προσαρμογές. Όπως λέει ο κ. Σκέρτσος, «η αλλαγή αυτή δεν προέκυψε σε κενό αέρος», αλλά η «συνειδητή πολιτική» της κυβέρνησης είναι αυτή που καθοδηγεί την ανάπτυξη. Μόνο που αυτή η πολιτική είναι ακριβώς η αιτία του προβλήματος αφού παραμένει επιφανειακή και αδυνατεί να ανατρέψει την νοοτροπία και το παραγωγικό μοντέλο της χώρας. Μια πραγματική μεταρρύθμιση απαιτεί να αλλάξουμε το πλαίσιο στο οποίο λειτουργεί η ελληνική οικονομία, και να πάψουμε να βασιζόμαστε στη φιλανθρωπία του κράτους και τις περιστασιακές επιδοτήσεις. Ο κ. Σκέρτσος ξεχνά ή αποφεύγει να αναφέρει ότι μια πραγματική μεταρρύθμιση δεν έρχεται με μικρές τροποποιήσεις στη φορολογία ή την κρατική στήριξη. Μια πραγματική μεταρρύθμιση είναι όταν αλλάζεις τη νοοτροπία μιας χώρας. Η Ελλάδα, λοιπόν, χρειάζεται επανάσταση και όχι απλές «μεταρρυθμίσεις».
Η ανάγκη για την «ανάπτυξη με βάθος» παραμένει μόνο ως ευχή. Το να παρουσιάζεται η Ελλάδα ως δυναμικό κέντρο καινοτομίας με μοναδικές «επιτυχίες» δεν αλλάζει το γεγονός ότι η χώρα μας παραμένει απλώς μια αγορά περαστικού ενδιαφέροντος για επενδυτές. Η διαρθρωτική ανεπάρκεια, η έλλειψη συνδεσιμότητας με τη διεθνή αγορά και η αδυναμία να δημιουργηθούν προϊόντα που να μπορούν να ανταγωνιστούν παγκοσμίως, κάνουν την Ελλάδα έναν ελάχιστα ελκυστικό προορισμό για πραγματικές επενδύσεις.
Η χώρα μας δεν έχει καταφέρει να καταστήσει την καινοτομία και την επιχείρηση σε θέματα εθνικής υπερηφάνειας και εγγύησης σταθερότητας. Μόνο αν καταφέρουμε να ανατρέψουμε το ισχύον παραγωγικό μοντέλο και να δημιουργήσουμε μια εθνική στρατηγική που θα ενσωματώνει τη φιλόδοξη, διεθνή διάσταση του οικοσυστήματος καινοτομίας, θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε ένα τοπίο που θα ενθαρρύνει τους ξένους επενδυτές να πιστέψουν στην Ελλάδα ως έναν προορισμό αξιόπιστης και διαρκούς ανάπτυξης. Το ζητούμενο δεν είναι να παρουσιάσουμε λίγες εταιρείες ως το νέο «παράδεισο» για τα κεφάλαια, αλλά να οικοδομήσουμε έναν πυρήνα, έναν πολιτιστικό χώρο που θα επιτρέπει σε όλες τις ελληνικές επιχειρήσεις να ανταγωνίζονται δυναμικά και με στόχο να ξεπεράσουν τα όρια της χώρας. Και αυτό δεν θα συμβεί ποτέ με τις υφιστάμενες πολιτικές, που απλά κρύβουν τα προβλήματα κάτω από τον τάπητα.
