Η Εβδομάδα που δεν μας Είπαν XXXVII
Γράφει ο Ρένος Δούκας
Η συμφωνία της 24ης Οκτωβρίου για την Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης του Σινά αλλάζει το σημείο από το οποίο ξεκινά η συζήτηση. Υπάρχει πλέον ειδική συμφωνία ανάμεσα στη Μονή και το αιγυπτιακό Δημόσιο, η οποία εξασφαλίζει τη διατήρηση του θρησκευτικού χαρακτήρα της Μονής και των εκκλησιαστικών κτημάτων, καθώς και τη συνέχεια της μοναστικής κοινότητας με άδειες μακράς παραμονής για τους μοναχούς. Για ένα ίδρυμα με περίπου δεκαπέντε αιώνες ζωής, η εξέλιξη έχει βάρος. Η αποτίμηση πρέπει να πατήσει στο ακριβές περιεχόμενο των εγγυήσεων και στον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμοστούν.
Η κυβέρνηση έχει λόγο να καταγράψει τη συμβολή της. Η κλίμακα του θέματος επιβάλλει μέτρο στην πολιτική οικειοποίηση, επειδή η Μονή προϋπήρξε πολλών καθεστώτων και των συνόρων όπως τα γνωρίζουμε σήμερα. Η ελληνική πολιτική κερδίζει περισσότερο όταν παρουσιάζει με ακρίβεια τι συνέβαλε να εξασφαλιστεί και αφήνει την ιστορική διάσταση της Μονής έξω από τον ανταγωνισμό των κυβερνητικών πιστώσεων.
Στις σχέσεις με την Αίγυπτο παραμένει μια δεύτερη συγκεκριμένη εκκρεμότητα. Η συμφωνία του 2020 οριοθέτησε μέρος της ΑΟΖ ανάμεσα στις δύο χώρες και σήμερα Ελλάδα και Αίγυπτος συζητούν την επέκταση της υφιστάμενης οριοθέτησης ανατολικότερα. Η πολιτική αξία της διαδικασίας θα προκύψει από τις συντεταγμένες που θα συμφωνήσουν οι δύο πλευρές και από τη νομική τους αντοχή. Στην Ανατολική Μεσόγειο, η αναφορά στο Διεθνές Δίκαιο έχει βάρος όταν καταλήγει σε κατοχυρωμένα δικαιώματα.
Στην περίπτωση της Αιγύπτου, η αξία της συμμαχικής σχέσης βρίσκεται στον συντονισμό για πραγματικές περιφερειακές διαφορές, πέρα από τις θερμές διατυπώσεις των κοινών δηλώσεων. Ο διάλογος παραμένει αναγκαίο εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Η διάρκειά του δεν μετρά εθνικό κέρδος, το οποίο προκύπτει από το αντικείμενο της διαπραγμάτευσης και από όσα κατοχυρώνονται στο τέλος.
Η εθνική ενότητα δεν μπορεί να λειτουργεί ως μέτρο αποδοχής της εκάστοτε κυβερνητικής γραμμής. Μια δημοκρατική κοινωνία μπορεί να έχει κοινό εθνικό σκοπό και σφοδρή διαφωνία για τα μέσα που επιλέγει η κυβέρνηση. Η κριτική σε μια διπλωματική επιλογή δεν αποκτά αντιπατριωτικό χαρακτήρα επειδή δυσκολεύει την επικοινωνιακή διαχείρισή της ή προτείνει διαφορετική ιεράρχηση συμφερόντων.
Η προστασία των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει πλέον συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο, καθώς η Βουλή ενέκρινε όριο πρόσβασης στα 15 έτη με εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027. Η εφαρμογή εξαρτάται πλέον από τους μηχανισμούς επαλήθευσης και τη συμμόρφωση των πλατφορμών. Η επιβεβαίωση ηλικίας πρέπει να λειτουργεί χωρίς να δημιουργεί νέα πηγή συλλογής προσωπικών δεδομένων ούτε διαδικασία που ένας έφηβος παρακάμπτει σε λίγα δευτερόλεπτα. Η κοινωνική αποδοχή του στόχου δεν απαλλάσσει τη ρύθμιση από έλεγχο.
Η εφαρμογή χρειάζεται σαφή εποπτεία των μεθόδων επαλήθευσης και ξεκάθαρους όρους για τις ξένες πλατφόρμες, μαζί με συγκεκριμένες συνέπειες για τη μη συμμόρφωση. Αυτές οι λεπτομέρειες καθορίζουν αν η απαγόρευση περιορίζει πράγματι την πρόσβαση ή μένει κυρίως στο ΦΕΚ. Η προστασία των παιδιών δικαιολογεί αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο, με προσεκτικό σχεδιασμό στην εφαρμογή του.
Η νομιμότητα απαιτεί ακόμη μεγαλύτερη αυτοσυγκράτηση στην πολιτική επικοινωνία όταν η επικαιρότητα αφορά φοροδιαφυγή, δωροδοκία ή πιθανή χειραγώγηση αγώνων. Στην υπόθεση του μπάσκετ, ανακριτής και εισαγγελέας αποφάσισαν την προσωρινή κράτηση των Βαγγέλη Λιόλιου και Γιώργου Μαυραγάνη μετά τις απολογίες τους, ενώ οι δύο κατηγορούμενοι αρνούνται τις κατηγορίες. Η προσωρινή κράτηση δεν αποτελεί καταδίκη και το τεκμήριο αθωότητας εξακολουθεί να ισχύει. Η κυβέρνηση έχει ευθύνη για την επάρκεια των ελεγκτικών μηχανισμών και τη θεσμική τους ανεξαρτησία, ενώ η ποινική κρίση ανήκει στη Δικαιοσύνη.
Ο συνεπής επαγγελματίας που φορολογείται στην πηγή ή αφήνει ηλεκτρονικό ίχνος σε κάθε συναλλαγή γνωρίζει πόσο αποτελεσματικό μπορεί να γίνει το κράτος όταν θέλει να εισπράξει. Η ισονομία δοκιμάζεται όταν ο ίδιος έλεγχος φτάνει σε πρόσωπα και επιχειρήσεις με μεγαλύτερη οικονομική ή θεσμική ισχύ. Η φοροδιαφυγή στερεί πόρους και νοθεύει τον ανταγωνισμό. Δημιουργεί επίσης την αίσθηση ότι η συμμόρφωση επιβαρύνει περισσότερο εκείνον που δεν διαθέτει τρόπο διαφυγής.
Η εμπειρία της περασμένης δεκαετίας επιβάλλει δημοσιονομική πειθαρχία και σταθερή φορολογική συμμόρφωση. Ένα απαιτητικό σύστημα αντέχει κοινωνικά όταν οι πολίτες βλέπουν παρόμοια αυστηρότητα προς όλες τις κατευθύνσεις. Η κοινωνική αποδοχή του εξαρτάται από επαναλαμβανόμενη εμπειρία ίσης εφαρμογής του νόμου, όχι από διακηρύξεις περί ισονομίας.
Στον αθλητισμό οι κατηγορίες για χειραγώγηση αγώνων αφορούν τον πυρήνα του ανταγωνισμού. Αν αποδειχθούν, η ζημιά θα ξεπεράσει τα πρόσωπα που θα κριθούν υπεύθυνα. Ένας νέος αθλητής πρέπει να μπορεί να πιστεύει ότι η επίδοσή του αξιολογείται με κανόνες που δεν αλλοιώνονται από αθέμιτες παρεμβάσεις. Η πολιτεία οφείλει να αφήσει τη δικαστική διαδικασία να προχωρήσει χωρίς πρόωρες πολιτικές ετυμηγορίες και να ελέγξει αν οι μηχανισμοί εποπτείας λειτούργησαν όπως όφειλαν.
Στο πρώτο οκτάμηνο του 2026 οι ταξιδιωτικές εισπράξεις αυξήθηκαν κατά 9,4% και έφτασαν περίπου τα 18,2 δισ. ευρώ, ενώ οι αφίξεις αυξήθηκαν κατά 10%. Την ίδια περίοδο οι εξαγωγές αγαθών αυξήθηκαν σε τρέχουσες τιμές κατά 17,3%. Αυτά τα στοιχεία δεν περιγράφουν το κόστος στέγασης, την αγοραστική δύναμη των μισθών ή το διαθέσιμο εισόδημα μετά τις βασικές δαπάνες.
Οι πολιτικές κρίσεις των πολιτών δεν ακολουθούν μηχανικά έναν οικονομικό δείκτη. Ένα νοικοκυριό συναντά την οικονομία στο ενοίκιο, στο σούπερ μάρκετ, στον λογαριασμό του ρεύματος και στην απόφαση αν μπορεί να αποκτήσει κατοικία. Θετικοί μακροοικονομικοί δείκτες μπορούν έτσι να συνυπάρχουν με κοινωνική δυσαρέσκεια, επειδή για την πολιτική μετρά η κατανομή της βελτίωσης και η ταχύτητα με την οποία φτάνει σε διαφορετικές ομάδες.
Ο εθνικός υπερυπολογιστής «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» στο Λαύριο θα διαθέτει υπολογιστικούς πόρους σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς. Μετά τις τεχνικές δοκιμές, η παροχή υπηρεσιών έχει προγραμματιστεί για τον Δεκέμβριο. Το πολιτικό ενδιαφέρον αρχίζει από το ποιοι θα αποκτήσουν πράγματι πρόσβαση και τι θα παράγουν με αυτήν.
Για να μετατραπεί η υπολογιστική ισχύς σε ερευνητική ικανότητα, χρειάζονται ικανές ομάδες, σταθερή χρηματοδότηση, πρόσβαση σε κατάλληλα δεδομένα και επιχειρήσεις που μπορούν να μετατρέψουν έρευνα σε εφαρμογές. Για τον «ΔΑΙΔΑΛΟ», έχει σημασία ποιος χρησιμοποιεί την υποδομή και τι παράγει αυτή η χρήση στην ελληνική οικονομία. Τα FLOPS μετρούν την ισχύ του μηχανήματος, ενώ η τεχνολογική ικανότητα της χώρας εξαρτάται από το πώς αξιοποιείται αυτή η ισχύς.
Το νέο κτήριο του Ινστιτούτου Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών στον «Δημόκριτο» προσθέτει δεύτερη υποδομή στο ίδιο πεδίο. Πρόκειται για το πρώτο νέο κτήριο στο campus μετά τη δεκαετία του 1970 και στεγάζει δραστηριότητες που συνδέονται με τεχνητή νοημοσύνη, κυβερνοασφάλεια και δίκτυα νέας γενιάς. Το νέο κτήριο θα δικαιολογήσει την επένδυση αν στηρίξει σταθερές ερευνητικές ομάδες και συνεργασίες με επιχειρήσεις, δημιουργώντας παράλληλα σοβαρούς λόγους επιστροφής για επιστήμονες που εργάζονται στο εξωτερικό.
Η νέα κλαδική συλλογική σύμβαση στην τσιμεντοβιομηχανία προβλέπει διαδοχικές αυξήσεις στους βασικούς μισθούς για το 2025 και το 2026. Η προϋπηρεσία μπορεί να προσθέσει έως 55%, ενώ υπάρχουν και πρόσθετες οικογενειακές παροχές. Για τους εργαζομένους που καλύπτει η σύμβαση, η επίδραση είναι άμεση. Για την αγορά εργασίας συνολικά χρειάζονται και στοιχεία για την κάλυψη των συλλογικών ρυθμίσεων και την πορεία των πραγματικών μισθών μετά τον πληθωρισμό.
Η αύξηση της παραγωγικότητας συνδέει την επένδυση με τις αμοιβές. Μια επιχείρηση που επενδύει σε εξοπλισμό και γνώση δημιουργεί μεγαλύτερο περιθώριο για σταθερότερους μισθούς. Η πολιτική διάσταση βρίσκεται στο ποιο μέρος αυτής της βελτίωσης καταλήγει στο εισόδημα του εργαζομένου.
Στις εξαγωγές, το 17,3% του οκταμήνου χρειάζεται ανάγνωση της σύνθεσής του. Η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει αύξηση 9,6% στις εξαγωγές αγαθών χωρίς καύσιμα σε τρέχουσες τιμές, αισθητά χαμηλότερη από το συνολικό ποσοστό. Για μια οικονομία που θέλει να αυξήσει την αξία που δημιουργείται στο εσωτερικό, το είδος των προϊόντων έχει μεγάλη σημασία. Μετρά επίσης η ελληνική τεχνογνωσία που ενσωματώνουν και η εξάρτησή τους από εισαγόμενες εισροές.
Τα Κεντρικά Συμβούλια του Υπουργείου Πολιτισμού γνωμοδότησαν θετικά επί των οριστικών μελετών για την επέκταση και αναβάθμιση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Το σχέδιο προβλέπει νέους εκθεσιακούς χώρους, σύγχρονες υποδομές για τους επισκέπτες και μεγάλο δημόσιο κήπο με περίπου 250 νέα δέντρα. Η παρέμβαση αφορά το μουσείο και ένα δύσκολο τμήμα του κέντρου της Αθήνας. Στην πράξη, η επέκταση πρέπει να βελτιώσει τη λειτουργία του μουσείου χωρίς να υποβαθμίσει την προστασία και τη μελέτη των συλλογών, ενώ ο νέος κήπος θα λειτουργήσει και ως δημόσιος χώρος της πόλης.
Ο πολιτισμός δυσκολεύει την πολιτική οικειοποίηση για έναν απλό λόγο. Το κράτος διαχειρίζεται μνημεία και συλλογές που υπήρχαν πριν από την εκάστοτε κυβέρνηση και θα εξακολουθούν να υπάρχουν μετά τη λήξη της θητείας της. Η ευθύνη της εκάστοτε διοίκησης αρχίζει από την προστασία του μνημείου και την ποιότητα της έρευνας. Η πρόσβαση των πολιτών ανήκει στην ίδια υποχρέωση.
Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912 και η 28η Οκτωβρίου φέρνουν κάθε χρόνο στο ίδιο τετραήμερο την ιστορική μνήμη και το πολιτικό τελετουργικό. Οι επέτειοι μπορούν εύκολα να περιοριστούν σε μια γενική επίκληση ενότητας. Πολιτικά χρήσιμες γίνονται όταν συνδέονται με θεσμούς που λειτουργούν και με εξωτερική πολιτική που γνωρίζει τι διεκδικεί. Η επίκληση της ενότητας ακούγεται διαφορετικά σε έναν πολίτη που αισθάνεται αποκομμένος από το κράτος του. Όταν αυτό συμβαίνει, το τελετουργικό προσφέρει μικρή βοήθεια στην κατανόηση του παρόντος.
Η ιστορική μνήμη έχει πολιτικό αντίκρισμα και στον τρόπο που ζουν οι νεότεροι σήμερα. Το αν ένας νέος μπορεί να μείνει στη χώρα με αξιοπρεπή αμοιβή και να σχεδιάσει οικογένεια είναι πιο απαιτητικό μέτρο από έναν επετειακό λόγο. Η απαίτηση αυτή αφορά και το κράτος όταν υπερασπίζεται δικαιώματα χωρίς θόρυβο που υποκαθιστά το αποτέλεσμα. Εκεί ελέγχεται αν η πατριωτική ρητορική αντιστοιχεί στην καθημερινή διοίκηση.
Η κυριακάτικη ανασκόπηση συγκεντρώνει αρκετά θετικά και μετρήσιμα γεγονότα, αλλά δεν εξηγεί από μόνη της πώς συνδέονται μεταξύ τους. Ο υπερυπολογιστής και η συλλογική σύμβαση ανήκουν σε διαφορετικές πολιτικές περιοχές. Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει ποια συνολική λογική συνδέει αυτές τις επιλογές και ποιο αποτέλεσμα επιδιώκει σε κάθε πεδίο. Χωρίς αυτή την εξήγηση, ο αναγνώστης βλέπει επιμέρους δράσεις και όχι μια αναγνωρίσιμη κυβερνητική κατεύθυνση.
Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, η οικονομική ισχύς εξαρτάται από περισσότερα από την αύξηση του ΑΕΠ. Μετρά η ικανότητα να παράγει τεχνογνωσία και να κρατά επιστήμονες, μαζί με επιχειρήσεις που μπορούν να σταθούν διεθνώς και εργασία που αμείβεται καλύτερα. Η ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών και η δυνατότητα της περιφέρειας να συγκρατεί πληθυσμό ανήκουν στην ίδια εικόνα. Το δημογραφικό αυξάνει την πίεση. Όταν η ανάπτυξη συγκεντρώνεται γεωγραφικά και ηλικιακά, τμήματα της χώρας μένουν έξω από την πρόοδο που περιγράφεται.
Ο κοινωνικός φιλελευθερισμός, αν θέλει να σημαίνει κάτι πέρα από ετικέτα, απαιτεί συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές. Μια οικονομία που επιτρέπει σε ανθρώπους και επιχειρήσεις να δημιουργούν δεν μπορεί να εξαρτάται από μόνιμες προσόδους ή προνομιακή πρόσβαση. Ο εργαζόμενος πρέπει να συμμετέχει στην πρόοδο, ενώ το κράτος διατηρεί ευθύνη απέναντι σε όσους δεν μπορούν να ακολουθήσουν με τις ίδιες δυνάμεις. Για τη χώρα μετρά τι παραμένει μετά τη λήξη μιας επιδότησης ή μιας ευρωπαϊκής χρηματοδοτικής περιόδου, από την τεχνογνωσία και τις επιχειρήσεις μέχρι θεσμούς που μπορούν να λειτουργούν χωρίς μόνιμη εξωτερική στήριξη.
Το πού κατευθύνεται το κεφάλαιο λέει πολλά για την ποιότητα μιας οικονομίας. Όταν οι πόροι πηγαίνουν σε επιχειρήσεις που επενδύουν, σε τεχνογνωσία που συσσωρεύεται εδώ και σε θέσεις εργασίας με καλύτερες αποδοχές, αυξάνεται η οικονομική αυτονομία της χώρας. Αν η μεγέθυνση εξαρτάται διαρκώς από εξωτερική χρηματοδότηση και δραστηριότητες χαμηλής αξίας, η οικονομία μένει περισσότερο εκτεθειμένη όταν οι πόροι περιορίζονται, με άμεση πολιτική συνέπεια.
Για τη Νέα Δημοκρατία η συζήτηση αφορά και την πολιτική της ταυτότητα. Η ιστορική της διαδρομή πέρασε από διαφορετικές περιόδους και ηγεσίες. Παρέμειναν πάντως αναγνωρίσιμες αναφορές στην ευρωπαϊκή κατεύθυνση, την εθνική ασφάλεια, τη μεσαία τάξη και την οικονομική ελευθερία. Το περιεχόμενό τους μεταβλήθηκε μαζί με την κοινωνία και τις συνθήκες. Το σημερινό ζήτημα είναι αν ο κόσμος που έβλεπε σε αυτές έναν πολιτικό πυρήνα εξακολουθεί να τον αναγνωρίζει στις επιλογές της κυβέρνησης.
Μια παράταξη μπορεί να κερδίζει εκλογές ενώ η σχέση της με τμήμα της παραδοσιακής της βάσης αλλάζει. Μια εκλογική αναμέτρηση καταγράφει την επίδοση μιας παράταξης σε μία ημέρα, ενώ η πολιτική ταύτιση αποδυναμώνεται σταδιακά και αργότερα εκφράζεται με αποχή ή μετακινήσεις ψηφοφόρων. Μαζί της χαλαρώνει και η κομματική πίστη. Η συζήτηση για την ταυτότητα έχει γι’ αυτό μεγαλύτερη αξία όταν συνδέεται με συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές αντί να εξαντλείται σε ετικέτες.
Η αποτίμηση της κυβέρνησης Μητσοτάκη απαιτεί διαφορετικά μέτρα ανά πεδίο. Οι θετικοί οικονομικοί δείκτες έχουν μεγαλύτερο πολιτικό βάρος όταν βελτιώνουν το διαθέσιμο εισόδημα και αφήνουν τεχνογνωσία ή επιχειρηματική ικανότητα που παραμένει στη χώρα. Στους θεσμούς μετρά η εφαρμογή του ίδιου κανόνα στον ισχυρό και στον αδύναμο. Στην εξωτερική πολιτική, η αξία των συμμαχιών αποδεικνύεται με συμφωνίες και κατοχυρωμένα δικαιώματα. Για τη Νέα Δημοκρατία προστίθεται η σχέση ανάμεσα στη σημερινή κυβερνητική πρακτική και στον πολιτικό κόσμο που εξακολουθεί να θεωρεί την παράταξη δική του.
Για την κυβέρνηση Μητσοτάκη, αρκετές από τις ειδήσεις αυτής της εβδομάδας καταγράφουν συγκεκριμένη πρόοδο. Η πολιτική συζήτηση αρχίζει στη μεταξύ τους σύνδεση και στο αν ο πολίτης μπορεί να αναγνωρίσει, έξω από την κυριακάτικη ανάρτηση, την κατεύθυνση που δίνουν στη χώρα.
