Για το καλό σου!

Γράφει ο Ιάσονας Χατζηγεωργίου

Είναι μια λαμπρή κρύα ημέρα του Οκτώβρη και τα ημερολόγια δείχνουν την θεμελίωση πολλών νέων μέτρων με κεντρικό άξονα την τεχνολογία: ψηφιακή ταυτοποίηση, χρηματοπιστωτικός έλεγχος, νυχθημερόν περιεχόμενο σε οθόνες, συστήματα αξιολόγησης, κάμερες παρακολούθησης, καταστολή στην πράξη. Άλλοι τα ονομάζουν «σταλινικά» ή «φασιστικά» (βάση της πολιτικής τους αργκό), άλλοι πρόοδο και άλλοι απλώς αναπόφευκτες συνθήκες. Το σίγουρο είναι πως συνθέτουν μια νέα καθημερινότητα που δεν αφήνει περιθώρια διαφυγής αλλά ούτε και αμφισβήτησης ως προς την ταυτότητά της.

Απόλυτη και λειτουργική, η νέα καθημερινότητα δημιουργεί μια μανιχαϊστική σύγκρουση: οι μεν βλέπουν τον απόλυτο έλεγχο ως κάτι αδιάφορο έως και πολύ θετικό, και οι δε τον πολεμάνε ως το τέλος. Όμως και οι δυο πλευρές κάνουν το ίδιο θανάσιμο λάθος, γιατί η επιλογή του να αξιολογήσουμε την νέα καθημερινότητα είναι ξεπερασμένη. Η νέα καθημερινότητα μας έχει ήδη επιβληθεί. «Για το καλό μας».

Μια βόλτα στους δρόμους της πόλης μπορεί να πείσει πως σταδιακά τα τελευταία χρόνια έχουμε βιώσει σημαντικές αλλαγές. Με όχημα την αλματώδη τεχνολογική πρόοδο, δόθηκαν στο πόπολο πράγματα που, οποιαδήποτε πτυχή της ζωής και αν αφορούν, έχουν ένα κοινό παρονομαστή: μπορούν και μας ελέγχουν. Για την ακρίβεια κάνουν στους εξουσιαστές τον έλεγχό μας ευκολότερο. Το γιατί ο έλεγχος των μαζών είναι απαραίτητος το έχει απαντήσει με κουραστική συνέπεια η ιστορία. Ένα σύγχρονο ερώτημα είναι γιατί να θέλουν οι εξουσιαστές να γνωρίζουμε ότι μας ελέγχουν; Η απάντηση είναι σε τρεις λέξεις: συνήθεια, αμφισβήτηση και φόβος.

Σε αντίθεση με όσα επιχείρησαν οι κυρίαρχες τάξεις παλαιότερα, για μικρά βέβαια διαστήματα στο σύνολο της ιστορίας, ο έλεγχος του λαού σήμερα είναι ξεκάθαρος, κυρίαρχη πρακτική, συστηματικός χωρίς να κρύβεται στο παρασκήνιο. Πρόστιμα έρχονται ετεροχρονισμένα μέσω καμερών τεχνητής νοημοσύνης και πολίτες αποκλείονται από κοινωνικά αγαθά λόγω έλλειψης «συμμόρφωσης». Άνθρωποι προσάγονται κατόπιν ταυτοποίησης μέσω δορυφορικού εντοπισμού ενώ όλοι μας έχουμε πλέον καταγραφεί στα αρχεία του κράτους ως σειριακοί αριθμοί, ιεραρχικά με βάση τις απόψεις, τις ανάγκες και τις πράξεις μας. Όλα αυτά φαντάζουν ξένα και φανταστικά σε πολλούς μέχρι και τώρα. Εκτός της αποχαύνωσης, του υλισμού που μας διακατέχει βασικά σε όλες τις εκφάνσεις του, εδώ έρχονται στο προσκήνιο οι τρεις έννοιες.

Βιολογικά ο άνθρωπος κυνηγά την σταθερότητα, δεν αποζητά αλλαγές ειδικά όταν αυτές κοστίζουν σε ενέργεια ή απαιτούν ρίσκα. Αυτό το αναγνωρίζουν οι «από πάνω» και φροντίζουν να εισάγουν στην καθημερινότητά μας σταδιακά νέες παραμέτρους, εξαντλητικά πολύπλοκες και αλληλεξαρτώμενες σε τέτοιο βαθμό ώστε η κατάρριψή τους να απαιτεί θυσίες. Θυσίες οι οποίες είναι απαγορευτικές για εμάς σήμερα όχι μόνο λόγω της δύναμης της συνήθειας αλλά και της αμφισβήτησης.

Η αμφισβήτηση είναι βάση της ελεύθερης σκέψης αλλά πλέον στρέφεται όχι απέναντι στο επικρατές αφήγημα αλλά στο λογικό και θυμικό του εγκεφάλου μας. Εκφράζεται ως αμυντικός μηχανισμός πολλών ανθρώπων οι οποίοι έχοντας χάσει τον προσανατολισμό τους, αναρωτιούνται για την ίδια την καθημερινότητα: μας ελέγχουν; Ποιοι μωρέ; Και γιατί να το κάνουν αυτό; Και αν συμβαίνει τι έχω να κρύψω; Και οι τέσσερις απαντήσεις είναι μπροστά στα μάτια μας, αλλά θιγόμενοι από το γεγονός ότι ηττηθήκαμε με κατεβασμένα τα χέρια γινόμαστε αρνητές της πραγματικότητας. Στην ουσία των πραγμάτων δεν έχουμε θάρρος να πούμε στους εαυτούς μας ότι απασχολούμαστε με άλλες βιοτικές μέριμνες και όχι με την απελευθέρωση, την δική μας, του διπλανού, του έθνους και όλου του κόσμου. Και αυτό καθώς μιμούμαστε ένα μηχανισμό του πένθους: στρουθοκαμηλίζουμε. Πένθος γιατί; Διότι κάποιοι συνειδητοποίησαν τι συμβαίνει, έχουν την διάθεση να φέρουν την αλλαγή… αλλά φοβούνται. Ξέρουν το τίμημα όλων όσων αρνούνται τον ολοκληρωτισμό, το έχουμε ξαναδεί το έργο και μάλιστα πρόσφατα. Φτάνουμε από την εξάρτηση, στον διχασμό, την απελπισία και την παραίτηση. Είμαστε σε πλήρη αβοηθησία. Συνήθισες, αρνήθηκες ή κώλωσες να σπάσεις τα δεσμά· παράτησέ το.

Ας μην διατηρούμε αυταπάτες, το τρίπτυχο αυτό γνωρίζουν τέλεια οι εξουσιαστές και για αυτό εφαρμόζουν μια διαρκή επιτήρηση με πρόσχημα την ασφάλεια, την τάξη, δήθεν την πάταξη του εγκλήματος και την πρόοδο. Το ότι όσοι φέρνουν τα μέτρα επιτήρησης και πάταξης είναι πάντα, μα πάντα, όσοι δημιουργούν την ανάγκη για αυτά δεν μας απασχολεί επί του παρόντος.

Για αυτό παραμένει ιδανικά καταπιεστική η τυραννία σήμερα, γιατί έγινε για το καλό μας. Ξεκίνησαν αυτοί, όπως ξεκινάνε πάντοτε οι καταπιεστές, ως προστάτες και εγγυητές «του καλού» και φτάσαμε τώρα όλοι εν δυνάμει κακοί ενώ θα έπρεπε να είμαστε αθώοι μέχρι αποδείξεως του εναντίου. Φτάσαμε στο σημείο εκείνο όπου οι λαοί απειλούνται από τις κυβερνήσεις και όχι οι κυβερνώντες από τους λαούς.

Κακό σημείο, απόλυτα σχηματοποιημένο, άχρωμο και χωρίς ουσία. Πάνω από όλες τις αξίες και τα ιδανικά, βρίσκεται καθοσιωμένος ο απόλυτος έλεγχος των μαζών που έχασαν τον προσανατολισμό τους. Για όσους δοκίμασαν την απανθρωπιά του αιώνα τούτου και ορέγονται έναν καλύτερο κόσμο η λύση είναι να θέσουμε την έννοια της Ελευθερίας στο κέντρο. Να γίνουμε εμμονικοί με αυτήν. Άλλωστε στους ανθρώπους υπάρχει κοινή βάση που θέτει την Ελευθερία ως προϋπόθεση και ύψιστη ανάγκη. Αυτή η κοινή βάση έχει κοινή προέλευση, το «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» της δημιουργίας από τον Θεό. Υπάρχει δρόμος αντίστασης και αλλαγής λοιπόν, κατά στιγμές επίπονος (με θρησκευτικούς όρους σταυρικός) που όμως οδηγεί εγγυημένα σε καλύτερες μέρες. Σε μέρες που δεν θα αρκείσαι να ακούς πως είναι για το καλό σου, αλλά θα έχεις επιλέξει μόνος σου το καλό.