Από τις υποσχέσεις της ρήξης στη διαχείριση της ίδιας οικονομικής πραγματικότητας
Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού
Αν κοιτάξει κανείς την πορεία της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία χρόνια, θα διαπιστώσει κάτι παράδοξο. Κυβερνήσεις άλλαξαν, υποσχέσεις δόθηκαν, συνθήματα ανανεώθηκαν, αλλά το βασικό οικονομικό μοντέλο της χώρας παραμένει σχεδόν ανέγγιχτο. Η παραγωγή εξακολουθεί να είναι αδύναμη, η φορολογία πιέζει κυρίως τα μεσαία και χαμηλότερα εισοδήματα και η ανάπτυξη δεν μεταφράζεται σε ουσιαστική βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη ήρθε στην εξουσία υποσχόμενη ότι θα αλλάξει όλα όσα καταλόγιζε στην κυβέρνηση Τσίπρα. Μίλησε για λιγότερους φόρους, περιορισμό του κρατισμού, επενδύσεις και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Σήμερα, όμως, τα ίδια τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτή η αλλαγή δεν έγινε ποτέ. Αντίθετα, σε αρκετά ζητήματα η σημερινή κυβέρνηση ακολουθεί την ίδια λογική που κάποτε κατήγγελλε, απλώς με διαφορετική επικοινωνιακή παρουσίαση.
Τα πρόσφατα στοιχεία της ΑΑΔΕ είναι αποκαλυπτικά. Το 71,54% των δηλωθέντων εισοδημάτων, δηλαδή 82,93 δισ. ευρώ, προέρχεται από μισθούς και συντάξεις. Περισσότεροι από τους μισούς φορολογούμενους, περίπου 4,77 εκατομμύρια πολίτες, δηλώνουν εισόδημα κάτω από 10.000 ευρώ τον χρόνο, ενώ το 84,43% βρίσκεται κάτω από τις 20.000 ευρώ. Αυτή είναι η πραγματική εικόνα της κοινωνίας, παρά τις κυβερνητικές διακηρύξεις για ενίσχυση της μεσαίας τάξης.
Και υπάρχει κάτι ακόμη. Η κυβέρνηση δεν χρειάστηκε να αυξήσει τους φορολογικούς συντελεστές για να αυξήσει τα φορολογικά έσοδα. Διατήρησε αμετάβλητες τις φορολογικές κλίμακες, αφήνοντας τον πληθωρισμό να αυξήσει έμμεσα τη φορολογική επιβάρυνση. Έτσι, ενώ τα ονομαστικά εισοδήματα αυξήθηκαν κατά 9,3%, οι βεβαιωμένοι φόροι αυξήθηκαν κατά 13%, φτάνοντας τα 13,87 δισ. ευρώ. Την ίδια στιγμή, τα τεκμήρια εξακολουθούν να επιβαρύνουν περισσότερους από 1,2 εκατομμύρια φορολογούμενους, κυρίως μισθωτούς και συνταξιούχους με μικρή ιδιοκατοίκηση, προσθέτοντας 3,88 δισ. ευρώ τεχνητής φορολογητέας ύλης. Με απλά λόγια, ένα μέρος των αυξήσεων που παρουσιάζονται ως ενίσχυση των εισοδημάτων επιστρέφει στο κράτος μέσω της φορολογίας.
Αυτή η πραγματικότητα εξηγεί και την επιστροφή στην επιδοματική πολιτική, την οποία η Νέα Δημοκρατία κατηγορούσε επί κυβέρνησης Τσίπρα. Αντί να δημιουργήσει συνθήκες για σταθερή αύξηση της παραγωγικότητας και των μισθών, η κυβέρνηση επιλέγει να επιδοτεί τις συνέπειες των προβλημάτων της οικονομίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το πρόσφατα ανακοινωθέν πρόγραμμα της ΔΥΠΑ, ύψους 279,6 εκατ. ευρώ, για την επιδότηση 27.494 θέσεων εργασίας. Ασφαλώς, η στήριξη της απασχόλησης είναι αναγκαία. Το ερώτημα, όμως, είναι τι συμβαίνει όταν τελειώνει η επιδότηση. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να χρηματοδοτούμε προσωρινά προσλήψεις, αλλά να δημιουργούμε επιχειρήσεις που μπορούν να προσφέρουν σταθερές δουλειές και καλύτερους μισθούς.
Εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα της σημερινής οικονομικής πολιτικής. Παρά τους κυβερνητικούς πανηγυρισμούς για την επενδυτική έκρηξη, η Ελλάδα εξακολουθεί να προσελκύει ελάχιστες επενδύσεις που δημιουργούν νέες παραγωγικές μονάδες. Σύμφωνα με μελέτη της Ernst & Young, μόλις το 0,94% των ευρωπαϊκών επενδύσεων αυτού του τύπου κατευθύνεται στη χώρα μας, ενώ το 62% των ξένων κεφαλαίων αφορά εξαγορές και συμμετοχές, και το 16% κατευθύνεται στη γη και στα ακίνητα.
Και εδώ πρέπει να κάνουμε μια βασική διάκριση. Το πρόβλημα δεν είναι η επιχειρηματικότητα ούτε οι ξένες επενδύσεις, αλλά το να παρουσιάζουμε την αλλαγή ιδιοκτησίας επιχειρήσεων και ακινήτων ως παραγωγική ανάπτυξη. Μια χώρα γίνεται ισχυρότερη όταν παράγει, δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας, επενδύει στην καινοτομία και αυξάνει την προστιθέμενη αξία της οικονομίας της. Και όταν σημαντικό μέρος των κερδών φεύγει στο εξωτερικό οφείλουμε να εξετάζουμε όχι μόνο πόσα κεφάλαια εισρέουν, αλλά κυρίως τι πραγματικό όφελος μένει στη χώρα.
Την ίδια στιγμή, η ακρίβεια αποτυπώνει με τον πιο άμεσο τρόπο το κόστος αυτής της οικονομικής πολιτικής. Με τον πληθωρισμό να φτάνει στο 5,7%, τη στέγαση να καταγράφει αύξηση 15% και τα ενοίκια 6,8%, οι πολίτες βλέπουν το εισόδημα τους να εξανεμίζεται. Οι αριθμοί της ΕΛΣΤΑΤ μεταφράζονται σε ακριβότερο σούπερ μάρκετ, δυσβάσταχτα ενοίκια και αυξημένους λογαριασμούς. Αυτή είναι η απόσταση ανάμεσα στην ανάπτυξη που παρουσιάζει η κυβέρνηση και στην πραγματικότητα που βιώνει η κοινωνία.
Αν τα βάλουμε όλα αυτά μαζί, η εικόνα είναι ξεκάθαρη, με χαμηλά εισοδήματα, αυξημένη φορολογική επιβάρυνση, ανεπαρκείς παραγωγικές επενδύσεις, ακριβή στέγη και διαρκής ανάγκη για κρατικές ενισχύσεις. Και όλα αυτά παρουσιάζονται ως αναπτυξιακή επιτυχία, επειδή κάποιοι μακροοικονομικοί δείκτες βελτιώνονται. Μόνο που η ανάπτυξη δεν κρίνεται στις κυβερνητικές παρουσιάσεις. Κρίνεται στο αν αυξάνεται το πραγματικό εισόδημα, αν δημιουργούνται παραγωγικές δουλειές και αν οι πολίτες μπορούν να ζουν καλύτερα.
Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη πολιτική αντίφαση του Κυριάκου Μητσοτάκη. Η κυβέρνηση που υποσχέθηκε να αλλάξει το οικονομικό μοντέλο της χώρας κατέληξε να διαχειρίζεται τις ίδιες παθογένειες που κατήγγελλε. Διατήρησε τη φορολογική πίεση, συνέχισε την επιδοματική πολιτική και παρουσίασε ως παραγωγική ανάπτυξη μια επενδυτική δραστηριότητα που σε μεγάλο βαθμό αφορά την αξιοποίηση ήδη υπάρχοντος πλούτου.
Τελικά, άλλαξαν τα πρόσωπα, τα συνθήματα και η επικοινωνιακή διαχείριση. Στη μεταμνημονιακή Ελλάδα το μόνο που αλλάζει είναι το όνομα του διαχειριστή της ίδιας συλλογικής στασιμότητας. Αυτό που σαφώς δεν άλλαξε είναι η ουσία της οικονομικής πολιτικής. Και η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από έναν ακόμη διαχειριστή του ίδιου μοντέλου. Έχει ανάγκη από μια διαφορετική οικονομική κατεύθυνση, με παραγωγή, επενδύσεις ουσίας, δίκαιη φορολογία και πραγματική αύξηση των εισοδημάτων. Γιατί ανάπτυξη που δεν φτάνει στην κοινωνία και δεν δυναμώνει την παραγωγή μπορεί να αποτελεί επιτυχία στα κυβερνητικά δελτία Τύπου. Δεν αποτελεί, όμως, επιτυχία για τη χώρα.
