Ελλάδα – Όρια, σύγκρουση και ευθύνη

Γράφει ο Ρένος Δούκας

Σε ζητήματα κυριαρχίας δεν υπάρχει παρεξήγηση. Υπάρχει σύγκρουση θέσεων. Και η σύγκρουση αυτή δεν επιδέχεται αμοιβαίο όφελος. Ό,τι κερδίζει ο ένας, το χάνει ο άλλος. Δεν είναι θέμα αμοιβαιότητας, είναι δυαδικό το ζήτημα.

Εδώ γίνεται συχνά ένα θεμελιώδες σφάλμα. Ζητήματα μηδενικού αποτελέσματος τα αντιμετωπίζουμε με μια γενναιόδωρη συνεργατική λογική. Πιστεύουμε ότι υπάρχει περιθώριο «συνεννόησης» σε αυτά που θα έπρεπε να είναι αδιαπραγμάτευτα. Όταν η συνεννόηση αποτυγχάνει, μένουμε ενεοί και έκθετοι τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Στην πραγματικότητα όμως δεν έχει αποτύχει ο διάλογος. Αυτό που απέτυχε -και μάλιστα οικτρά- είναι η ανάγνωση της κατάστασης.

Όταν κάτι που σου ανήκει τίθεται σε διαπραγμάτευση, παύει να ανήκει. Κάθε φορά που τίθεται ως θέμα συζήτησης στο τραπέζι κάτι που σου ανήκει, αυτομάτως αυτό μετατρέπεται σε αντικείμενο αμφισβήτησης. Και κάθε αμφισβήτηση που δεν απαντάται, καταγράφεται ως προηγούμενο.

Η σύγκρουση αυτή δεν είναι θεωρητική. Είναι πρακτική. Εξασκείται με τη μέθοδο της σαλαμοποίησης. Οι δοκιμές είναι συνεχείς και χαμηλού ρίσκου. Σκοπός δεν είναι η πρόκληση κρίσης. Μόνο η διαπίστωση του αν η γραμμή εξακολουθεί να ισχύει. Αν δεν υπάρξει απάντηση, τότε αυτό δεν υφίσταται. Δεν καταργήθηκε επίσημα, αλλά έπαψε εν τοις πράγμασι να επιβάλλεται.

Η αποτροπή δεν αφορά μόνο τις δύο εμπλεκόμενες πλευρές. Αφορά και τους τρίτους που παρακολουθούν και σταθμίζουν. Όταν οι παραβιάσεις επαναλαμβάνονται χωρίς ενεργοποίηση του κανόνα, δεν αντιμετωπίζονται ως εξαίρεση αλλά ως δεδομένο. Σε τέτοιες συνθήκες, οι τρίτοι δεν παρεμβαίνουν για να αναχαιτίσουν τον αναθεωρητικό δρώντα. Παρεμβαίνουν για να περιορίσουν εκείνον που εμφανίζεται ως λιγότερο ανθεκτικός και επιδιώκει σταθερότητα μέσω επίκλησης κανόνων.

Οφείλει όμως να ειπωθεί καθαρά ότι η Ελλάδα δεν βρίσκεται πλέον σε κατάσταση αναμονής. Δεν προσδοκά μια αφηρημένη ευρωπαϊκή προστασία, ούτε περιορίζεται σε επίκληση κανόνων χωρίς αντίκρισμα. Έχει κινηθεί, και κινείται με Ισραήλ, Γαλλία, ΗΠΑ, Αίγυπτο, Ινδία, ΗΑΕ. Συνδυάζοντας τη λογική της ευρωπαϊκής θεσμικής ένταξης με τη λογική της διμερούς δέσμευσης ισχύος -όχι ως υποκατάστατο, αλλά ως συμπλήρωμα που η Ευρώπη δεν παρέχει. Το πρόβλημα δεν είναι η απουσία πράξης. Είναι η ασυνέχεια. Όταν οι κινήσεις δεν εντάσσονται σε σαφή και σταθερή γραμμή, χάνουν την αποτρεπτική τους αξία. Δεν αρκεί να πράττεις σωστά κατά περίπτωση. Απαιτείται συνέπεια, ώστε κάθε πράξη να εντάσσεται σε ένα αναγνωρίσιμο μοτίβο, προβλέψιμη για φίλους και αντιπάλους. Μόνο έτσι η υφιστάμενη στρατηγική παύει να είναι άθροισμα επιλογών και μετατρέπεται σε γραμμή.

Η συστηματική καταγραφή και η συνεπής απάντηση σε μια παραβίαση δεν αποτελούν επικοινωνιακή διαχείριση. Αποτελούν στρατηγική πράξη. Όταν εφαρμόζονται με συνέχεια, μεταβάλλουν το πλαίσιο πέραν του διμερούς και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι τρίτοι σταθμίζουν. Όπου αυτή η πρακτική απουσιάζει, οι πιέσεις δεν κατευθύνονται προς τον αναθεωρητικό δρώντα, αλλά προς εκείνον που εμφανίζεται ως πιο «λογικός». Και έτσι, στην πράξη, η αναθεώρηση επιβραβεύεται.

Ενίοτε η διαρκής υποχώρηση παρουσιάζεται ως ασφάλεια. Ακόμα χειρότερα ως στρατηγική ψυχραιμία. Στην πραγματικότητα είναι αναβολή σύγκρουσης. Κάθε αναβολή χωρίς εξαίρεση, σε τέτοια παίγνια, το μόνο που κάνει είναι να μεταθέτει χρονικά τη σύγκρουση και μάλιστα με δυσμενέστερους όρους. Υπάρχουν ελάχιστα ιστορικά παραδείγματα -και αυτά σε συγκεκριμένες συνθήκες- όπου ο ένας δρων συστηματικά υποχωρούσε και αυτή του η στάση απέναντι στον αναθεωρητικό δρώντα παρήγαγε σταθερή ειρήνη. Στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων παρήχθη μεγαλύτερη κρίση.

Για ένα σοβαρό κράτος, το ζητούμενο δεν είναι η αποφυγή κάθε έντασης, αλλά η αποτροπή της μετατόπισης των συνεπειών στο μέλλον. Οφείλει να αναγνωρίζει πότε το παιγνίδι παύει να είναι συνεργατικό και να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του αναλόγως. Με συνέπεια. Και με σαφήνεια προς όλους.

Τέταρτο και προτελευταίο μέρος των θέσεών μου. Τα τρία πρώτα είναι τα κάτωθι:

Ελλάδα – Ασφάλεια χωρίς Αυταπάτες (https://lastpoint.gr/ellada-asfaleia/)

Δεν συζητάς αυτά που σου ανήκουν. Τα ασκείς (https://lastpoint.gr/den-syzitas-afta-pou-sou-anikoun-ta-askeis/)

Ελλάδα – Η ευθύνη της αποτροπής (https://lastpoint.gr/ellada-h/)