Η «Κυβέρνηση των αρίστων» και η μεταμόρφωση σε κλειστό κλαμπ εξουσίας

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Όταν ο πρωθυπουργός ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας, πούλησε, και μάλιστα με επιτυχία, το αφήγημα της «κυβέρνησης των αρίστων». Εξωκοινοβουλευτικά στελέχη, νέα πρόσωπα, τεχνοκρατική αύρα. Η πρώτη τετραετία, πράγματι, έδωσε την εντύπωση μιας κυβέρνησης που προσπαθεί. Δεν ήταν τέλεια, αλλά σίγουρα δεν είχε καμία σχέση με το χάος που θα ακολουθούσε.

Διότι από τη δεύτερη θητεία και μετά, το σύνθημα «άριστοι» αντικαταστάθηκε από το «ό,τι υπάρχει διαθέσιμο». Η δεξαμενή στελεχών ξαφνικά στέρεψε. Οι επιλογές περιορίστηκαν στα ίδια και τα ίδια πρόσωπα, λες και η χώρα διαθέτει μόνο δέκα ανθρώπους ικανούς να αναλάβουν υπουργείο.

Και αν κάποιος αποτύχει; Κανένα πρόβλημα. Δεν φεύγει, μετατίθεται. Απέτυχες στο Υπουργείο Εργασίας; Πέρασε μια βόλτα από το Παιδείας. Δεν τα κατάφερες στο Εξωτερικών; Δεν πειράζει, συνέχισε. Έχεις ήδη πάει σπίτι σου από προηγούμενη θητεία; Ακόμα καλύτερα, επανέρχεσαι θριαμβευτικά. Η λογική είναι απλή αφού κανείς δεν χάνεται, όλοι ανακυκλώνονται. Η «κυβέρνηση των αρίστων» μετατράπηκε σε κυβέρνηση των αμετακίνητων.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, εξαφανίστηκαν και τα εξωκοινοβουλευτικά στελέχη. Το περιβόητο «άνοιγμα» στην κοινωνία και τους ειδικούς πήγε περίπατο. Εκείνα τα πρόσωπα που κάποτε παρουσιάζονταν ως η απόδειξη ότι η χώρα μπορεί να κυβερνηθεί με αξιοκρατία. Ξαφνικά, δεν υπάρχουν. Ή μάλλον, δεν χρειάζονται.

Την ίδια ώρα, το εσωκομματικό τοπίο θυμίζει εκκαθαρίσεις άλλων εποχών. Οι διαγραφές, άμεσες ή έμμεσες, λειτουργούν ως μήνυμα ότι η Νέα Δημοκρατία οφείλει να παραμείνει «καθαρόαιμη Μητσοτακική». Η πολυφωνία θυσιάζεται στον βωμό μιας μονολιθικής σταθερότητας.

Αν όλα αυτά φαίνονται υπερβολικά, ας θυμηθούμε ότι ο ίδιος ο πρωθυπουργός έχει παραδεχθεί λάθη και παραλείψεις, από την τραγωδία στα Τέμπη, μέχρι το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και τη διαχείριση κρίσεων που συχνά έμοιαζε περισσότερο με αυτοσχεδιασμό παρά με οργανωμένο κράτος. Η παραδοχή λαθών είναι θετική, αλλά όταν τα λάθη γίνονται μόνιμο μοτίβο, τότε δεν μιλάμε για αυτοκριτική, αλλά για δομική αδυναμία διακυβέρνησης.

Και εδώ βρίσκεται το κεντρικό ζήτημα, αφού όπως αποδεικνύεται, προτεραιότητα δεν είναι η άριστη διακυβέρνηση. Προτεραιότητα είναι η παραμονή στην εξουσία. Γι’ αυτό και το αφήγημα της σταθερότητας επαναλαμβάνεται μονότονα. Η Νέα Δημοκρατία ταυτίζεται με την πολιτική και οικονομική σταθερότητα, ειδικά σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης. Έτσι παρουσιάζεται. Και μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο πρωθυπουργός σε πρόσφατη συνέντευξη του έκανε το αναμενόμενο κλείνοντας την πόρτα σε κάθε συζήτηση περί πρόωρων εκλογών. Παράλληλα, έστειλε μήνυμα στους υπουργούς ότι πρέπει να αυξήσουν την παραγωγικότητα τους, ενώ απέκλεισε και το ενδεχόμενο ανασχηματισμού, παρότι πολλοί τον περίμεναν.

Δεν υπάρχει ανάγκη για νέο αίμα, μας λέει. Δεν υπάρχει ανάγκη για αλλαγή πορείας. Η χώρα θα πορευτεί με τους ίδιους «δοκιμασμένους» (και αποτυχημένους) παίκτες, με μοναδικό επιχείρημα τη σταθερότητα σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.

Με άλλα λόγια, τίποτα δεν αλλάζει. Κανείς δεν αλλάζει. Και κυρίως, κανείς δεν φεύγει. Η κυβέρνηση που κάποτε διαφήμιζε την αξιοκρατία, σήμερα λειτουργεί σαν κλειστό κλαμπ. Ένα σύστημα που ανακυκλώνει τα ίδια πρόσωπα, ανεξαρτήτως αποτελεσματικότητας, και αποκλείει οτιδήποτε δεν είναι απολύτως ελεγχόμενο.

Η κυβέρνηση δεν διοικεί πλέον τη χώρα βάσει ενός οράματος, αλλά βάσει ενός σχεδίου επιβίωσης. Η «αριστεία» πέθανε, και στη θέση της έμεινε η ανακύκλωση μιας κουρασμένης και εσωστρεφούς εξουσίας. Αν αυτό είναι το τίμημα της «σταθερότητας», τότε ίσως πρέπει να αναρωτηθούμε τι ακριβώς σταθεροποιείται, η χώρα ή απλώς η εξουσία των ίδιων ανθρώπων.