Ζωή 2.0 – Όταν η Ελλάδα αναβαθμίζεται σε επιτελικό story

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Τι είναι η ζωή; Ρωτούσαν οι μεγάλοι στοχαστές και απαντούσαν ο καθένας με τη δική του σοφία. Στην Ελλάδα του Μητσοτάκη, όμως, η ζωή είναι κάτι πιο απλό, πιο άμεσο και κυρίως πιο… επικοινωνήσιμο. Είναι ένα ατελείωτο government reality show, όπου η ουσία εξαφανίζεται και τη θέση της παίρνουν τα σκηνικά, τα φώτα, οι κάμερες και το μονίμως ενθουσιώδες «πάμε καλά». Κάθε μέρα μια νέα πρεμιέρα, κάθε κρίση ένα νέο trailer, κάθε αποτυχία μια νέα παραγωγή με τίτλο «Επιτελικό Θαύμα 2.0».

Ο Ντοστογιέφσκι έλεγε πως η ζωή είναι κόλαση, αλλά προφανώς δεν είχε γνωρίσει την κολασμένη ελληνική εκδοχή, όπου η κόλαση δεν είναι πια πνευματική αλλά θεσμική. Την ώρα που οι υποδομές βυθίζονται, καίγονται, πλημμυρίζουν ή απλώς καταρρέουν από μόνες τους, η κυβέρνηση ανεβάζει story με χαμόγελα, αυτοθαυμασμό και hashtags για το πόσο «έγκαιρα» αντέδρασε. Αν υπήρχε μετάφραση της Κόλασης για το ελληνικό επιτελικό κράτος, θα ήταν κάπως έτσι: «μην αγχώνεστε, το έχουμε επικοινωνήσει».

Ο Σωκράτης μιλούσε για τη ζωή ως δοκιμασία, αλλά για την κυβέρνηση η μόνη δοκιμασία είναι πώς θα μετατρέψει κάθε αποτυχία σε επιτυχία πριν πέσει το δελτίο των 8. Η σκέψη δεν αφορά την ουσία, αλλά τη φόρμα. Θα βγει ο υπουργός; Θα κάνει δηλώσεις από καμένο φόντο ή βρεγμένο δρόμο; Θα έχουμε πλάνα drone; Άπαξ και το αφήγημα κλειδώσει, η πραγματικότητα μπορεί να περιμένει. Το ίδιο και η αλήθεια. Αριστοτελικά, η ζωή είναι το μυαλό αλλά στο επιτελικό σύμπαν η ζωή είναι το μήνυμα. Δεν κυβερνιέται χώρα, διακινείται περιεχόμενο.

Ο Νίτσε έβλεπε τη ζωή ως δύναμη. Η δική μας κυβέρνηση την αντιμετωπίζει ως δύναμη των media. Δεν έχει σημασία αν υπάρχει ουσιαστικό κυβερνητικό έργο, σημασία έχει αν το έργο φαίνεται. Η εξουσία στηρίζεται όχι στον αντίκτυπο, αλλά στην εικόνα του αντίκτυπου. Κι έτσι η πολιτική αποκτά κάτι το νιτσεϊκά σουρεαλιστικό αφού δεν χρειάζεται να είσαι ισχυρός, αρκεί να φαίνεσαι. Η έλλειψη αποτελεσμάτων δεν είναι πρόβλημα όταν υπάρχει περίσσεια τηλεοπτικών πλάνων.

Ο Φρόυντ έβλεπε τον θάνατο ως κέντρο της ζωής. Στην ελληνική εκδοχή της εξουσίας, έχει πεθάνει η λογοδοσία. Πεθαίνει και ξαναπεθαίνει, αλλά κάθε φορά επιστρέφει μεταμφιεσμένη σε «ενίσχυση θεσμών», «μεταρρυθμιστικές τομές» και άλλες λεκτικές αποδράσεις που κάνουν τον Κάφκα να μοιάζει με σεναριογράφο της Disney. Το κράτος καρκινοβατεί, αλλά η αφήγηση ζει και βασιλεύει.

Ο Πικάσο έλεγε πως η ζωή είναι τέχνη. Εδώ η τέχνη είναι η διαχείριση της εικόνας. Η δημιουργική ικανότητα να μετατρέπεις μια πλημμύρα σε «επιχειρησιακή επιτυχία», ένα σκάνδαλο σε «πολιτική πρωτοβουλία», μια εξωτερική πολιτική χωρίς στρατηγικό βάθος σε «ιστορική συνάντηση». Ένα brushstroke επικοινωνίας και όλα μοιάζουν φωτεινά. Το ότι δεν είναι, έχει μικρή σημασία. Η τέχνη του spin doctor είναι ανώτερη από την τέχνη της διακυβέρνησης.

Ο Γκάντι έβλεπε τη ζωή ως αγάπη. Η κυβέρνηση τη βλέπει ως ανάγκη να αγαπήσουμε μια πραγματικότητα που δεν υπάρχει. Μια αστραφτερή αισιοδοξία, ένα τεχνητό χαμόγελο, μια επίκληση ενότητας και μετά… τίποτα. Η αγάπη χρησιμοποιείται ως πολιτική πασπαρτού με λίγη συγκίνηση εδώ, λίγη «ανθρώπινη στιγμή» εκεί, και το χάος της καθημερινότητας γίνεται background.

Ο Σοπενχάουερ έβλεπε τη ζωή ως μαρτύριο. Ε, αυτό τουλάχιστον το ζούμε αυθεντικά: το μαρτύριο του να προσπαθείς να συνταιριάξεις αυτό που βιώνεις με αυτό που σου λένε ότι βιώνεις. Ο Ράσελ έβλεπε τη ζωή ως ανταγωνισμό· στην κυβέρνηση αυτό μεταφράζεται σε ανταγωνισμό δηλώσεων, φωτογραφιών, likes και διεθνών επαφών χωρίς περιεχόμενο. Μια εξωτερική πολιτική που ταξιδεύει πολύ αλλά φτάνει λίγα. Στο εσωτερικό, οι επιτυχίες ανακυκλώνονται με τέτοιο ρυθμό που αναρωτιέσαι: αν όλα πάνε τόσο τέλεια, πώς γίνεται να πηγαίνουν τόσο στραβά;

Ο Αϊνστάιν έβλεπε τη ζωή ως γνώση. Εδώ η γνώση είναι περιττή όταν υπάρχει data-driven επικοινωνία. Όλα βελτιώνονται στα διαγράμματα, οι μισθοί στο Excel, η ανάπτυξη στα γραφήματα, η ασφάλεια στις παρουσιάσεις. Η χώρα ζει σε ένα σύμπαν θεωρητικής ευημερίας που υπάρχει μόνο στα briefing του Μαξίμου.

Ο Χόπκινς έβλεπε τη ζωή ως ελπίδα. Ελπίδα υπάρχει… ελπίδα ότι κάποια στιγμή η πολιτική θα πάψει να λειτουργεί αποκλειστικά ως σκηνοθεσία. Ελπίδα ότι η εξωτερική πολιτική θα γίνει επιτέλους στρατηγική και όχι φωτογραφικό άλμπουμ. Ελπίδα ότι η κυβέρνηση θα κυβερνήσει και δεν θα αυτοδιαφημίζεται.

Και ο Κάφκα έβλεπε τη ζωή ως ξεκίνημα. Ε, αυτό το ζούμε καθημερινά: κάθε μέρα μια νέα «απόλυτη αρχή», μια «νέα εποχή», μια «μεταρρύθμιση που αλλάζει τα πάντα». Το μόνο που δεν αλλάζει είναι η ουσία. Το απόλυτο ελληνικό κάψιμο… το κράτος που βρίσκεται διαρκώς στο «ξεκίνημα», αλλά ποτέ δεν φτάνει πουθενά.

Και τελικά, τι είναι η ζωή στην Ελλάδα σήμερα; Είναι ένα καλοσκηνοθετημένο, μόνιμα live reality show, όπου η χώρα δεν κυβερνιέται, αλλά προβάλλεται. Όπου η πολιτική είναι φωτογραφία, η εξωτερική πολιτική είναι selfie και η καθημερινότητα ένα απλό background για το «success story» του Μαξίμου. Όταν η οθόνη σβήσει, απομένει μόνο η πραγματικότητα, και τότε καταλαβαίνεις ότι η ζωή εδώ δεν είναι παρά ένα αστείο… πολύ καλοπαιγμένο, αλλά τελικά σαρκαστικά τραγικό.