Τι μας δίδαξε ένας επικήδειος: Την αγιοσύνη ή τη φθορά στο «αλληλούια»;

Γράφει η Σωτηρία Κουμπούλη, δικηγόρος Αθηνών

Το λέω από την αρχή: ο επικήδειος του Αλκίνοου Ιωαννίδη προς τον Διονύση Σαββόπουλο πρέπει να διδάσκεται στα σχολεία, όχι τελετουργική ομιλία, αλλά ένα υπόδειγμα δημόσιου λόγου, ευγενικού στον τόνο, αιχμηρού στο νόημα και προσεκτικού στη διατύπωση.

Ο επικήδειος του Αλκίνοου για τον Διονύση Σαββόπουλο δεν διεκδίκησε την τελευταία λέξη για τον Σαββόπουλο· άνοιξε χώρο για να συναντηθούμε. Ο Διονύσης Σαββόπουλος υπήρξε για δεκαετίες χώρος προβολής των αντιφάσεων της ελληνικής κοινωνίας. Άλλοι τον είδαν ως φωνή ανανέωσης και τόλμης· άλλοι ως σύμβολο συμβιβασμού και η αλήθεια είναι ότι συνυπήρξαν και τα δύο. Η Μεγάλη Τέχνη εξάλλου δεν είναι πίνακας ανακοινώσεων· είναι τροχός που γυρίζει και, όσο γυρίζει, δείχνει διαφορετικές όψεις. Γι’ αυτό και το ερώτημα «ποιος ήταν τελικά;» είναι παραπλανητικό και αφελές: ήταν πολλά, και ως Καλλιτέχνης μετακινήθηκε με τη δική του αλήθεια, όπως μετακινούμαστε και εμείς ως κοινωνία.

Ο Αλκίνοος αντί για αγιογραφία ή δίκη προθέσεων (που κουραστήκαμε να διαβάζουμε στα social media) μας μίλησε για την ωριμότητα της διαφωνίας, μας υπενθύμισε ότι οι μεγάλοι καλλιτέχνες δεν χωρούν σε μονόχρωμα αφηγήματα και με έναν ρητορικό λόγο-υπόδειγμα ισορροπίας ανάμεσα στο ήθος, το επιχείρημα (λόγο) και το συναίσθημα, μας έδειξε ότι πώς η συλλογική αφήγηση για έναν καλλιτέχνη δεν φοβάται τις ρωγμές της.

Κατά τη γνώμη μου ήταν το πιο τίμιο μνημόσυνο για έναν δημιουργό του καλλιτεχνικού εκτοπίσματος του Διονύση Σαββόπουλου: τα τραγούδια, οι φράσεις και οι στάσεις του έγιναν πλέον μέρος μιας συλλογικής ιστορίας πολυσήμαντης και για αυτό ιερής. Πρόκειται για έναν επικήδειο – άσκηση ρητορικής ανάλυσης και δημοκρατικής διαφωνίας. Ως κοινωνία δεν χρειαζόμαστε αγιογραφίες. Χρειαζόμαστε πολίτες που ξέρουν να αναγιγνώσκουν τον λόγο, να αντέχουν την πολυφωνία, να μη βιάζονται να καταδικάσουν ή να αποθεώσουν. Αν ο επικήδειος αυτός ένωσε για λίγο ανθρώπους που σπάνια συναντιούνται, είναι γιατί μας υπενθύμισε κάτι απλό: η μνήμη δεν είναι δικαστήριο, είναι ευθύνη. Και η ευθύνη αυτή αρχίζει από τον τρόπο που μιλάμε ο ένας για τον άλλον—με μέτρο, με ακρίβεια, με ευγένεια.

Τι ακούσαμε τελικά από τον Αλκίνοο; Μια πρόσκληση ενηλικίωσης, τόσο ευάλωτη και όσο σίγουρη που οφείλουμε να την πάρουμε στα σοβαρά: Αλληλούια.