Παραγωγικότητα στην Ελλάδα: Ο Δείκτης που Δεν Λέει Ψέματα

Γράφει ο Σεραφείμ Νικολάου

Η παραγωγικότητα είναι ίσως ο πιο ειλικρινής δείκτης μιας οικονομίας. Δεν κρύβεται πίσω από ρητορικές ούτε ωραιοποιείται με πολιτικά συνθήματα. Είναι η απλή αλλά ουσιαστική σχέση ανάμεσα στο αποτέλεσμα που παράγουμε και στα μέσα που χρησιμοποιούμε: εργασία, κεφάλαιο, γη, διοίκηση. Και σε αυτή τη σχέση, η Ελλάδα –τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα– έχει ακόμη δρόμο να διανύσει.

Συχνά συγχέουμε την παραγωγή με την παραγωγικότητα. Το ότι παράγουμε περισσότερα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι γινόμαστε πιο παραγωγικοί. Η πραγματική πρόοδος έρχεται όταν πετυχαίνουμε περισσότερο ή καλύτερο αποτέλεσμα με τα ίδια μέσα, ή το ίδιο αποτέλεσμα με λιγότερες θυσίες. Αυτό είναι το κριτήριο που πρέπει να μας απασχολεί.

Στον ιδιωτικό τομέα, η παραγωγικότητα είναι ζήτημα επιβίωσης. Οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να βελτιώνουν συνεχώς τη χρήση των πόρων τους: να αξιοποιούν καλύτερα την εργασία, να επενδύουν σε τεχνολογία, να μειώνουν το κόστος και να αυξάνουν την ποιότητα. Η παραγωγικότητα εδώ συνδέεται άμεσα με την ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη.

Στον δημόσιο τομέα, όμως, η έννοια της παραγωγικότητας αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο. Δεν μετριέται μόνο σε ποσότητες, αλλά και σε ποιότητα υπηρεσιών. Το ζητούμενο δεν είναι να «παράγονται» περισσότερες διοικητικές πράξεις, αλλά να εξυπηρετείται καλύτερα ο πολίτης. Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο πρόβλημα: η παραγωγικότητα της διοίκησης συχνά δεν αξιολογείται με σαφή και αντικειμενικά κριτήρια.

Οι φωτογραφίες που εξετάζουμε αναδεικνύουν μια βασική αρχή: η παραγωγικότητα σχετίζεται με το αποτέλεσμα σε συνάρτηση με τις εισροές, είτε πρόκειται για ώρες εργασίας είτε για κεφάλαιο ή πρώτες ύλες. Αυτό σημαίνει ότι χωρίς σωστή οργάνωση και διοίκηση –χωρίς δηλαδή αποτελεσματικό management– καμία αύξηση πόρων δεν εγγυάται καλύτερα αποτελέσματα.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται το κοινό σημείο δημόσιου και ιδιωτικού τομέα: η διοίκηση. Η παραγωγικότητα της διοίκησης καθορίζει την παραγωγικότητα όλων των υπολοίπων συντελεστών. Ένα κακό οργανωμένο σύστημα, είτε δημόσιο είτε ιδιωτικό, σπαταλά χρόνο, χρήμα και ανθρώπινο δυναμικό.

Η συζήτηση στην Ελλάδα, όμως, παραμένει συχνά επιφανειακή. Αντί να εστιάζουμε στο πώς θα αυξήσουμε την παραγωγικότητα, εγκλωβιζόμαστε στο ποιος δουλεύει περισσότερο ή λιγότερο. Η παραγωγικότητα δεν είναι θέμα έντασης εργασίας, αλλά έξυπνης αξιοποίησης των πόρων.

Αν θέλουμε πραγματική πρόοδο, χρειάζονται ξεκάθαρες επιλογές:

Στον δημόσιο τομέα: αξιολόγηση, ψηφιοποίηση, καλύτερη οργάνωση και ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας.

Στον ιδιωτικό τομέα: επενδύσεις σε καινοτομία, ανθρώπινο κεφάλαιο και ποιότητα παραγωγής.

Τελικά, η παραγωγικότητα δεν είναι ένας τεχνικός όρος των οικονομολόγων. Είναι το κλειδί για καλύτερους μισθούς, καλύτερες υπηρεσίες και υψηλότερο επίπεδο ζωής. Και αν υπάρχει ένα συμπέρασμα που προκύπτει ξεκάθαρα, είναι αυτό:
Δεν αρκεί να δουλεύουμε περισσότερο. Πρέπει να δουλεύουμε καλύτερα.