Φιλελεύθερος εθνικισμός – Διαπολιτισμικότητα και 1821

Γράφει ο Βαγγέλης Αντωνιάδης

α) Εισαγωγή

Ο εθνικισμός αποδείχτηκε μία ιδεολογία με μεγάλη ανθεκτικότητα, κατόρθωσε να επικρατήσει σε όλες τις συνθήκες καθώς αποδείχτηκε μία ιδεολογία πολύ εύπλαστη και προσαρμοστική στις πολιτικές συγκυρίες και τους πολιτικούς συσχετισμούς.

Ο εθνικισμός συνδέθηκε ιστορικά με τον Διαφωτισμό και την γαλλική επανάσταση αλλά και εμβληματικούς στοχαστές όπως ο Kant και ο Rousseau.

Στο θεμελιώδες για τις πολιτικές ιδεολογίες και την πολιτική φιλοσοφία ερώτημα. Ποια μορφή εθνικισμού είναι η πλέον ανεκτική στην έννοια της πολυπολιτισμικότητας; Η απάντηση είναι σαφής. Ο φιλελεύθερος εθνικισμός του οποίου τα βασικά γνωρίσματα πρόκειται να αναλυθούν στις παρακάτω γραμμές..

β) Φιλελεύθερος εθνικισμός

Ο εθνικισμός και ο φιλελευθερισμός υπήρξαν οι κυρίαρχες ιδεολογίες αλλά και ο κύριος άξονας γύρω από τον οποίο κινήθηκαν οι λαοί της Ευρώπης για να διεκδικήσουν την εθνική ανεξαρτησία αλλά και την πολιτική συγκρότηση των κρατών που αναδύθηκαν εκείνη την περίοδο.

Στην τελευταία τους σπασμωδική αντίδραση τα ancient regimes αποπειράθηκαν να ανακόψουν την πορεία των εθνικών και φιλελεύθερων κινημάτων συγκροτώντας την αντιδραστική ιερή συμμαχία που αποτέλεσε το ανάχωμα στις δυνάμεις που προωθούσαν τις αρχές της εθνικής αυτοδιάθεσης και της λαϊκής κυριαρχίας που τελικά και σε σύντομο χρόνο υπερίσχυσαν.

Εθνικά κινήματα ήταν οι πολιτικές κινήσεις του 19ου αιώνα ανάμεσα σε κοινότητες ανθρώπων με κοινή γλώσσα ή θρήσκευμα, διακριτές πολιτισμικές παραδόσεις και ιστορία αλλά και την αντίληψη μίας κοινής ταυτότητας ανάμεσα στα μέλη του που επιδίωξαν την απελευθέρωση από τις αυταρχικές αυτοκρατορίες της εποχής συγκροτώντας διακριτά εθνικά κράτη.

Τα φιλελεύθερα κινήματα την ίδια περίοδο υπήρξαν τα πολιτικά κινήματα που προωθούσαν συνταγματικούς και κοινοβουλευτικούς θεσμούς με στόχο την διασφάλιση πολιτικών ελευθεριών και δικαιωμάτων και την μετεξέλιξη των υπηκόων σε πολίτες.

Βασικό σημείο σύνδεσης των δύο από την φύση τους συγγενών κινημάτων είναι ότι τα εθνικά κινήματα αποσκοπούσαν στην προβολή και σταδιακά στην επικράτηση μίας πολιτικής κοινότητας που οριζόταν ως έθνος. Τα φιλελεύθερα κινήματα λειτουργούσαν συμπληρωματικά προωθώντας την υπόθεση του έθνους με κύριο άξονα την κατοχύρωση των δικαιωμάτων του λαού που οριζόταν ως πολιτική κοινότητα που αποκτά πραγματική διάσταση και ρόλο μέσω ενός καταστατικού χάρτη, του συντάγματος.

Το ιδεόγραμμα του φιλελεύθερου εθνικισμού σαφώς διαμορφώθηκε από τον Rousseau που πρόσταξε την υπεράσπιση της λαϊκής κυριαρχίας μέσα από την έννοια της γενικής βούλησης. Στην πορεία του 19ου αιώνα οι φιλελεύθερες αξίες λειτούργησαν συμπληρωματικά με το αίτημα για λαϊκή αυτοκυβέρνηση δημιουργώντας μία ολοκληρωμένη πολιτική πλατφόρμα.

Είναι επομένως σαφές πως η έλευση του εθνικισμού στο πολιτικό προσκήνιο ταυτίστηκε με την πολιτική συγκυρία της σύγκλισης των εννοιών της εθνικής ανεξαρτησίας με την λαϊκή κυριαρχία στην διάρκεια της γαλλικής επανάστασης και με δεδομένες τις επιρροές του Rousseau που παρότι δεν έθεσε στον φιλοσοφικό και πολιτικό διάλογο της εποχής ευθέως το ζήτημα του έθνους θεωρείται πατέρας του σύγχρονου εθνικισμού.

Με αφετηρία την κατάληξη του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα ο Rousseau υποστήριξε πως η ανεξαρτησία αποτελεί νόμιμο δικαίωμα κάθε πολιτισμικά ενοποιημένου λαού. Παράλληλα θεωρούσε πως η γενική βούληση αντικατοπτρίζει το γενικό συμφέρον των κοινωνιών και την κοινή επιθυμία όλων με απαραίτητη προϋπόθεση πως όλοι λειτουργούν ανιδιοτελώς. Προεκτείνοντας αυτή την σκέψη ο Rousseau απορρίπτοντας κάθε έννοια απόλυτης εξουσίας θεωρούσε πως η διακυβέρνηση όφειλε να εδράζεται στην αδιαίρετη συλλογική βούληση των κοινωνιών.

Στην φιλελεύθερη εκδοχή εθνικισμού οι έννοιες του έθνους και του κράτους είναι απολύτως ενοποιημένες και πρωταρχικό κριτήριο για την εθνική ταυτότητα αποτελεί η πολιτική στόχευση για την ίδρυση ή την διατήρηση ενός αμιγώς εθνικού κράτους.

Αυτοσκοπός του εθνικισμού επομένως είναι η ίδρυση ενός εθνικού κράτους. Για τους εθνικιστές το εθνικό κράτος αποτελεί υψηλή προτεραιότητα καθώς αποτελεί την κορυφαία μορφή θεσμικής οργάνωσης. Παράλληλα η ισχύς του εθνικού κράτους απορρέει από την πολιτική ενότητα και την πολιτισμική συνοχή που αυτό δυνητικά παρέχει. Επομένως οι λαοί με κοινά πολιτισμικά χαρακτηριστικά έχουν αυτονόητα το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση. Σ αυτό ακριβώς το επίπεδο συγκλίνουν το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση και η ιδιότητα του πολίτη.

Παράλληλα οι φιλελεύθεροι εθνικιστές νομιμοποιούν την διακυβέρνηση και κάθε είδους εξουσία ακριβώς στην βάση του λαού και του έθνους. Επομένως ο φιλελεύθερος εθνικισμός προωθεί το ιδεώδες της λαϊκής αυτοκυβέρνησης. Δηλαδή ότι η εξουσία ασκείται από τον λαό, προς όφελος του λαού και με γνώμονα το εθνικό συμφέρον.

Γι αυτό και οι φιλελεύθεροι εθνικιστές θεωρούν πως οι κοινωνικές συνιστώσες και τα πολιτικά υποκείμενα που διαμόρφωσαν έναν κόσμο από ανεξάρτητα εθνικά-κράτη είναι φυσικές, όπως και τα φυσικά δικαιώματα των ανθρώπων και επομένως ακαταμάχητες και πως καμία άλλη κοινωνική και πολιτική ομάδα δεν μπορεί να συγκροτήσει βιώσιμες κρατικές οντότητες. Επομένως το εθνικό κράτος αποτελεί την μοναδική μορφή πολιτικής οργάνωσης που έχει τους όρους και τις προϋποθέσεις να επιβιώσει.

γ) Η έννοια της πολυπολιτισμικότητας

Ο Αμερικανό-Ιάπωνας πολιτικός φιλόσοφος Francis Fukuyama υποστηρίζει πως η πολυπολιτισμικότητα έχει αποφασιστική επίδραση στην διαδικασία λήψης των αποφάσεων καθώς οι αποφάσεις τους λαμβάνονται με γνώμονα τις σαφώς διακριτές πολιτισμικές αντιλήψεις. Με αφετηρία αυτό το αξίωμα η πολυπολιτισμικότητα αποτελεί ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο διεθνούς συνεννόησης, διαπραγμάτευσης ακόμα και συνεργασίας που δυνητικά έχει θετικές επιδράσεις στις διεθνείς σχέσεις.

Ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονα Samuel Huntington υποστηρίζει πως << η ανθρώπινη ιστορία είναι ιστορία των πολιτισμών>>. Αναμφίβολα η έννοια του πολιτισμού και πιο συγκεκριμένα το πολιτισμικό παράδειγμα, αποτελούν διαχρονικά το πλέον δυναμικό πεδίο των διεθνών σχέσεων, που διαπερνά το σύνολο των διεθνών δρώντων με κύριους εκφραστές τα εθνικά κράτη και τους διεθνείς οργανισμούς.

δ) Φιλελευθερισμός- Αυτοδιάθεση και ευρωπαϊκή ιδέα

Στην διάρκεια της γαλλικής επανάστασης, αυτές οι αντιλήψεις αποτυπώθηκαν στην θεμελιώδη πολιτική άποψη, πως ο λαός ήταν ένα σύνολο ελευθέρων πολιτών με αναφαίρετα δικαιώματα, θεμελιώνοντας την εξουσία στην έννοια του έθνους. Επομένως η νέα μορφή εθνικισμού εδράστηκε στην πολιτική επιδίωξη αυτοδιάθεσης του έθνους. Εξέλιξη που σαφώς αναβαθμίζει την έννοια του έθνους από μία κοινότητα με πολιτιστικά και ιστορικά χαρακτηριστικά σε μία κατεξοχήν πολιτική κοινότητα.

Ο Giuseppe Mazzini ιδεολογικός καθοδηγητής του κινήματος της ιταλικής ενοποίησης, ηγέτης βραχύβιας Δημοκρατίας της Ρώμης, αντιλαμβανόταν την έννοια του έθνους ως μία διακριτή γλωσσική και πολιτισμική κοινότητα που μπορούσε να εγκαθιδρύσει μια νέα μορφή κρατικής οντότητας, το εθνικό κράτος με κύριο πυλώνα τις αρχές του φιλελεύθερου ρεπουμπλικανισμού. Προτάσσοντας μία μορφή εθνικισμού που χαρακτήριζαν φιλελεύθερες αρχές θεωρώντας πως τα έθνη έχουν το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης. Σαφώς επηρεασμένος από τον Kant υποστήριζε με θέρμη πως η επικράτηση της εθνικής αυτοδιάθεσης και η δημιουργία εθνικών κρατών θα οδηγούσε στην αέναη ειρήνη.

Ήδη από τις αρχές του 19ου αιώνα η επιδίωξη της εθνικής αυτοδιάθεσης σταδιακά ταυτιζόταν με φιλελεύθερα ιδεολογικά προτάγματα, καθώς οι πολυεθνικές αυτοκρατορίες που κυριαρχούσαν εκείνη την εποχή στην Ευρώπη, σαφώς επηρεασμένες από την ιερή συμμαχία ήταν αυταρχικές και αντιδραστικές.

Στον αντίποδα πολιτική επιδίωξη του Giussepe Mazzini ήταν η ενοποίηση των ιταλικών κρατιδίων και η ενσωμάτωση στο ενιαίο ιταλικό κράτος των εδαφών της ιταλικής χερσονήσου που βρισκόταν υπό ιταλική κατοχή. Για τους Ευρωπαίους του 19ου αιώνα εθνικισμός και φιλελευθερισμός υπήρξαν ταυτόσημες έννοιες. Δεν θα ήταν υπερβολή μάλιστα να γραφτεί πως ο εθνικισμός θεμελιώθηκε σε φιλελεύθερες ιδέες που αναπτύχθηκαν αρχικά με επίκεντρο τον άνθρωπο και στην συνέχεια με άξονες το έθνος και την διεθνή πολιτική.

Καθώς ο φιλελευθερισμός θεμελιώθηκε με βασικό πυλώνα την προάσπιση της ατομικής ελευθερίας με κύριο πεδίο έκφρασης την γλώσσα των δικαιωμάτων. Οι εθνικιστές αντιλαμβανόταν τα έθνη ως κυρίαρχες οντότητες που έπρεπε να απελευθερωθούν έχοντας το απαραβίαστο δικαίωμα της ελευθερίας παράλληλα με άλλα δικαιώματα στην κορυφή των οποίων ήταν η αυτοδιάθεση. Επομένως ο φιλελεύθερος εθνικισμός αποτελούσε απελευθερωτική ιδεολογία με κύριους άξονες την αντίθεση σε κάθε ξένης επικυριαρχίας και το ιδεώδες της αυτοκυβέρνησης που εκφράζεται κυρίως μέσω του συνταγματισμού.

Στο πεδίο των εφαρμοσμένων πολιτικών που αναμφίβολα την εποχή εκείνη είχαν επαναστατικό χαρακτήρα, με σκοπό την προώθηση της ιδέας της ιταλικής ενοποίησης ο Mazzini ίδρυσε την επαναστατική οργάνωση << Νέα Ιταλία>> αλλά αργότερα ίδρυσε και την οργάνωση << Νέα Ευρώπη>> που στόχευε στην διάδοση των ιδεών του φιλελεύθερου εθνικισμού με την προσδοκία μίας μελλοντικής ευρωπαϊκής ενοποίησης που θα αποτελούσε σύγκλιση των νέων ευρωπαϊκών εθνικών κρατών και θα είχε ως επίκεντρο την Ιταλία και λόγω της γεωγραφικής της θέσης αλλά και της ρωμαϊκής της παράδοσης καθώς θεωρούσε την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία την πρώτη απόπειρα ενοποίησης του ευρωπαϊκού χώρου. Εξέλιξη που κατά το ίδιο και με βάση τις αρχές του αλληλοσεβασμού της αυτοδιάθεσης, θα έφερνε την πολυπόθητη καντιανή ειρήνη, απαλλάσσοντας την ήπειρο από τα μεσαιωνικά ancient regimes και τις συνεχείς στρατιωτικές περιπέτειες που αυτά προκαλούσαν και εκφυλιζόταν συχνά σε παρατεταμένες πολεμικές αναμετρήσεις συχνά με πρωτόγονα χαρακτηριστικά και καταστροφικά αποτελέσματα.

Ο φιλελεύθερος εθνικισμός οριοθετήθηκε από τις εμβληματικές μορφές του Immanuel Kant και του Woodrow Wilson. Ο Kant διατύπωνε την άποψη πως το ελεύθερο εμπόριο και οι συνταγματικές δημοκρατίες δυνητικά διαμορφώνουν ένα διεθνοπολιτικό περιβάλλον παγκόσμιας ειρήνης, διαμορφώνοντας με αυτόν τον τρόπο την θεωρία της Δημοκρατικής ειρήνης.

Αναλυτικότερα ο Kant εισήγε στον χώρο των ιδεών την έννοια της συνταγματικής πολιτείας, σχήμα σαφώς προδρομικό της σημερινής φιλελεύθερης Δημοκρατίας.

Ο Γερμανός φιλόσοφος διατυπώνει την άποψη πως οι Δημοκρατικές χώρες από την φύση τους αποφεύγουν τις πολεμικές αναφλέξεις και σταδιακά πρόκειται να συγκροτήσουν ένα πλέγμα διαρκούς ειρήνης που θα εδραζόταν σε έναν νόμο για το διεθνές εμπόριο με παγκόσμια και καθολική ισχύ και μία παράλληλη ένωση ειρήνης.

Την θεωρία της Δημοκρατικής ειρήνης αναβίωσε με την λήξη του ο Α παγκόσμιου πολέμου ο Woodrow Wilson στο Αμερικανικό Κογκρέσο με το μανιφέστο των 14 σημείων, που στην συνέχεια αποτέλεσε τον βασικό πυλώνα στον οποίο δομήθηκαν τόσο η συνθήκη ειρήνης των Παρισίων όσο και η κοινωνία των Εθνών.

Συνεχιστής του φιλοσοφικού έργου του Kant στα δεκατέσσερα σημεία του μανιφέστου συνόψισε τις κυρίαρχες αρχές του φιλελεύθερου εθνικισμού. Αναλυτικότερα προέκρινε διαφανείς συνθήκες και το οριστικό τέλος της μυστικής διπλωματίας, την άρση όλων των οικονομικών περιορισμών και την κατάργηση των δασμολογικών πολιτικών στο διεθνές εμπόριο.

Παράλληλα θεωρούσε αναγκαίο τον περιορισμό των στρατιωτικών εξοπλισμών στα όρια που αυτοί είναι απαραίτητοι για την εθνική άμυνα, την από-αποικιοποίηση κι την εθνική αυτοδιάθεση, την ελεύθερη ναυσιπλοΐα ως βασικές διεθνοπολιτικές σταθερές των οποίων την εφαρμογή θα επιτηρούσε ένας μείζονας διεθνοπολιτικός οργανισμός στα πλαίσια του οποίου θα παρερχόταν αμοιβαίες εγγυήσεις ανεξαρτησίας και διασφάλισης της εδαφικής ακεραιότητας για το σύνολο των μελών του.

Στην ουσία ο Wilson κατόρθωσε να εισάγει στις εφαρμοσμένες πολιτικές το ιδεόγραμμα της καντιανής φιλελεύθερης δημοκρατικής ειρήνης μέσω του συστήματος ασφαλείας της κοινωνίας των εθνών που προσωρινά κατάρρευσε λόγω της επιθετικότητας των δυνάμεων του άξονα. Όμως βρήκε μία αναθεωρημένη μέσα από την εμπειρία έκφραση, στον καταστατικό χάρτη του ΟΗΕ, σηματοδοτώντας τον μερικό έστω εκδημοκρατισμό των διεθνών σχέσεων.

Κατά μία έννοια ο Woodrow Wilson πρόδρομος της ευρωπαϊκής ιδέας καθώς πίστευε σε μία Ευρώπη που δεν θα ήταν απλά ένα άθροισμα ανταγωνιστικών και συχνά σκληρά αντιμαχόμενων εθνικών κρατών αλλά μίας ενιαίας Ευρώπης με ομοσπονδιακό χαρακτήρα μίας Δημοκρατικής πολιτείας οργανωμένης στα πρότυπα των ΗΠΑ που σταδιακά θα μετεξελισσόταν σε ένα πραγματικό εθνικό κράτος.

Συνεχιστές του Wilson δύο εμβληματικοί Ευρωπαίοι ηγέτες ο Winston Churchill που στην ιστορική του ομιλία της Ζυρίχης ήδη από το 1946 έκανε λόγο για τις τραγικές συνέπειες του πολέμου και τα πλήθη των βασανισμένων και πεινασμένων ανθρώπων αλλά και απέναντι σε νέους κινδύνους τυρρανίας και τρομοκρατίας.

Χαρακτηριστική η απόληξη της ομιλίας του << Να επαναδημιουργήσουμε την ευρωπαϊκή οικογένεια και να της παράσχουμε μία δομή με βάση την οποία πρόκειται να βιώσει ειρηνικά, με ασφάλεια και ελευθερία>>.

Λίγα χρόνια αργότερα ο Γάλλος πρόεδρος Κάρολος Ντε Γκωλ εισήγε στον διάλογο για το μέλλον της Ευρώπης την ιδέα για την Ευρώπη των Εθνών. Μία Ευρώπη στην οποία τα ευρωπαϊκά κράτη δεν θα χάσουν την ανεξαρτησία και την πολιτισμική τους ταυτότητα. Αντίθετα ο Ντε Γκωλ πίστευε σε μία Ευρωπαϊκή Συμπολιτεία εθνικών κρατών που θα είχαν ενιαία φωνή και έναν ενιαίο μηχανισμό που θα έκανε αυτή την φωνή πιο ισχυρή στον κόσμο. Επομένως η σύγκλιση θα λειτουργούσε προς όφελος των εθνικών κρατών της Ευρώπης.

ε) Ελληνικός φιλελεύθερος εθνικισμός

Αναμφίβολα αφετηρία του ελληνικού φιλελεύθερου υπήρξε το έργο του εμβληματικού διαφωτιστή Ρήγα Φερραίου. Η διεθνοπολιτική του σκέψη ανάγεται στο πολιτικό και ακτιβιστικό του παρελθόν που προβαλλόταν στην ιστορική διάσταση του χώρου της κατεχόμενης από τους Οθωμανούς της βαλκανικής, που όμως είχε μία ξεχωριστή ιστορική και πολιτισμική κληρονομιά σε ολόκληρη την νοτιοανατολική Ευρώπη και την Μικρά Ασία.

Το διεθνοπολιτικό όραμα του Ρήγα, όταν ενταχθεί οργανικά στο ιστορικό περιβάλλον της εποχής του, ως σύλληψη αποκτά ιδιαίτερο και συνάμα υψηλό νόημα καθώς αποσκοπούσε στην συνένωση των εθνών της χερσονήσου του Αίμου, στην βάση των πολιτισμικών συγκλίσεων και σε μία ενιαία παμβαλκανική ομοσπονδία με φιλελεύθερη και δημοκρατική δομή.

Ο εμβληματικός διαφωτιστής διαμόρφωσε ένα σχέδιο Δημοκρατικής πολιτείας ακριβώς στα πρότυπα του γαλλικού συντάγματος του 1793 προσαρμοσμένο βέβαια στο πολύχρωμο μωσαϊκό πολιτισμών και λαών της βαλκανικής. Γεγονός που υπογραμμίζει με τρόπο εμφατικό τις φιλελεύθερες ιδεολογικές καταβολές αλλά και το οικουμενικό περιεχόμενο του εθνικισμού του Ρήγα Φερραίου.

Χαρακτηριστική είναι η ρήση του ίδιου : Ο Αυτοκράτωρ λαός είναι όλοι οι κάτοικοι της πολιτείας τούτης της πολιτείας, δίχως εξαίρεση θρησκείας και διαλέκτου, Έλληνες Βούλγαροι, Αλβανοί, Τούρκοι και κάθε άλλο είδος γενιάς.

Ο Ρήγας υπήρξε ο πρώτος εκφραστής της ιδέας για την κινητοποίηση των βαλκανικών λαών, απέναντι στην οθωμανική τυρρανία. Ενώ οι ιδέες του αποτυπώθηκαν, στα πολλά προγραμματικά και επαναστατικά κείμενα για ένα στοχαστικό ιδεολογικό αλλά και πολιτικό κίνημα σαφώς επηρεασμένο από τις έννοιες της νεοτερικότητας και του φιλελευθερισμού.

Διαμορφωτής της ελληνικής εθνικής συνείδησης κατά την προεπαναστατική περίοδο υπήρξε και ο Αδαμάντιος Κοραής. Σαφώς επηρεασμένος από το κλίμα της γαλλικής επανάστασης. Πρότεινε την δημιουργία ενός κράτους με νεοτερικά χαρακτηριστικά, μίας συνταγματικής πολιτείας θεμελιωμένης στις αρχές του φυσικού δικαίου αλλά και του κοινωνικού συμβολαίου αλλά και την παράλληλη συγκρότηση ενός ισχυρού και συνάμα ευρύτερου κρατικού μηχανισμού που στην κορωνίδα του θα είχε έναν εθνικό στρατό που θα λειτουργούσε ως εγγυητής της πολιτικής ειρήνης, εδαφικής ακεραιότητας και της ανεξαρτησίας του νέου κράτους. Βαθύτατα επηρεασμένος από την θεωρία της λοκιανής ανεκτικότητα που σαφώς εστίαζε στην πολυπολιτισμικότητα, ο Κοραής υποστήριξε τον πλήρη διαχωρισμό του νεοσύστατου κράτους από την εκκλησία, αλλά και ανεξιθρησκεία.

Οπαδός του οράματος του Ρήγα ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, ευελπιστώντας σε μία γενικευμένη εξέγερση των βαλκανικών λαών ενάντια στην οθωμανική επικυριαρχία. Γι αυτό και η ιστορική του προκήρυξη << Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος >> σκιαγράφησε τους πολιτικούς στόχους αλλά και τους ιδεολογικούς, εξωτερικούς και εσωτερικούς προσανατολισμούς του κινήματος.

Αναλυτικότερα με αφετηρία το φιλελεύθερο κλίμα που προΰπαρχε στην Ευρώπη διατύπωνε την προσδοκία εξωτερικής βοήθειας ή έστω την έμμεση πρόσκληση για ανάλογη βοήθεια ακόμα και την ελπίδα διάσπασης της αντιδραστικής ιερής συμμαχίας. Καταλήγοντας με μία δέσμευση για την δημιουργία μίας Δημοκρατικής οργανωμένης πολιτείας που θα χαρακτηριζόταν από πλήρη σεβασμό των μειονοτικών δικαιωμάτων.

στ) Συμπεράσματα

Στον αντίποδα του αρχεγονισμού που διαμόρφωσε την σκέψη ακραίων ιδεολογιών όπως ο εθνικοσοσιαλισμός και ο φασισμός. Ο φιλελεύθερος εθνικισμός υπήρξε δεκτικός στην έννοια της πολυπολιτισμικότητας και συνδέθηκε με το κίνημα του διαφωτισμού και την ανάδυση ριζοσπαστικών θεωριών, άνοιξαν νέους ορίζοντες για τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες

Αναμφίβολα η θεαματική επιστημονική και τεχνολογική εξέλιξη που οδήγησαν στην βιομηχανική επανάσταση και ο εθνικισμός που οδήγησε στην δημιουργία εθνικών κρατών της Ευρώπης υπήρξαν απόρροια της φιλελεύθερης νεοτερικότητας που κατάργησε οριστικά την μεσαιωνική φεουδαρχία των παλιών αυτοκρατοριών με τα προνεοτερικά τους χαρακτηριστικά, εστιάζοντας σε μια εθνική παιδεία με σαφώς ανθρωποκεντρικά χαρακτηριστικά. Γεγονός που προσδίδει προοδευτικό πρόσημο στο ιδεόγραμμα του φιλελεύθερου εθνικισμού.

Στο αμιγώς πολιτικό πεδίο ο φιλελεύθερος εθνικισμός διαμόρφωσε πολιτικά την εποχή της νεοτερικότητας συγκροτώντας τα εθνικά κράτη που παραμένουν το βασικό κύτταρο πολιτικής οργάνωσης μέχρι σήμερα. Ενώ σε ύστερη περίοδο προκάλεσε την εμφάνιση αντιαποικιοκρατικών κινημάτων.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.