Από τη λογική του «μη μονοφαγά» στα «ήρεμα νερά»

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Ας σταματήσουμε επιτέλους να ωραιοποιούμε την κατάσταση. Στην εξωτερική πολιτική οι λέξεις δεν είναι αθώες, καθώς αποκαλύπτουν νοοτροπίες, επιλογές και, τελικά, το πόσο αποφασισμένη είναι μια κυβέρνηση να υπερασπιστεί τα συμφέροντα της χώρας.

Ο Μπρους Λι έλεγε κάποτε πως δεν φοβάται τον άνθρωπο που έχει εξασκηθεί σε 10.000 διαφορετικές κλωτσιές μία φορά, αλλά εκείνον που έχει εξασκηθεί σε μία κλωτσιά 10.000 φορές. Στη δική μας περίπτωση, η Τουρκία είναι ακριβώς αυτός ο αντίπαλος, έχοντας τελειοποιήσει μία και μοναδική «κλωτσιά», τη διαρκή, δηλαδή, αμφισβήτηση, την πίεση στο πεδίο και την επιβολή τετελεσμένων, την οποία επαναλαμβάνει 10.000 φορές μέχρι να μας λυγίσει. Κι εμείς; Εμείς απλώς αλλάζουμε δικαιολογίες.

Όταν ο Κοτζιάς μας έλεγε να μην είμαστε «μονοφαγάδες», όταν ο Γεραπετρίτης έβαζε στον δημόσιο λόγο την κόκκινη γραμμή των 6 ναυτικών μιλίων, για να τρέχουν μετά να μαζέψουν τα αμάζευτα για τα 12, και όταν σήμερα η κυβέρνηση πλασάρει τα «ήρεμα νερά» ως κορυφαία διπλωματική επιτυχία, δεν μιλάμε για απλώς ατυχείς διατυπώσεις, αλλά για μια επικίνδυνη πολιτική αντίληψη. Να κρατάμε χαμηλά τις προσδοκίες μας και να μετράμε την επιτυχία μας με βάση το πόσο δεν εκνευρίζεται ο αντίπαλος. Η Άγκυρα εξασκεί 10.000 φορές την ίδια επιθετική τακτική, κι εμείς απλώς ανακαλύπτουμε 10.000 διαφορετικούς τρόπους για να δικαιολογήσουμε την υποχώρηση.

Και έρχεται η Ντόρα Μπακογιάννη να πει για τα Ίμια ότι ήταν ελληνικά αλλά ήττα ήταν το γεγονός ότι γκριζάρανε οι ζώνες. Μα αυτό ακριβώς είναι το ζουμί! Η Τουρκία δεν χρειάστηκε να αλλάξει την κυριαρχία στα Ίμια για να πετύχει τον σκοπό της. Εξάσκησε απλώς την «τεχνική» της, κατάφερε, δηλαδή, να επιβάλει στη διμερή σχέση μια διαρκή αμφισβήτηση, να βάλει στο τραπέζι τις λεγόμενες «γκρίζες ζώνες» και να μετατρέψει μια αυτονόητη ελληνική θέση σε αντικείμενο διαρκούς αντιπαράθεσης.

Και το ερώτημα είναι αμείλικτο, αφού τριάντα χρόνια μετά, τι ακριβώς διδαχθήκαμε από αυτόν που εξασκεί την ίδια κλωτσιά ξανά και ξανά; Ή μήπως εξακολουθούμε να κάνουμε τα ίδια ακριβώς λάθη, απλώς με πιο προσεγμένο και στρογγυλεμένο λόγο;

Στην υπόθεση του καλωδίου βλέπουμε την ίδια ακριβώς αντίφαση, με την κυβέρνηση να διακηρύσσει ότι η Ελλάδα είναι η μόνη αρμόδια για την αδειοδότηση του έργου, ενώ στην πράξη, όταν ένα ερευνητικό σκάφος καλείται να εργαστεί σε περιοχή όπου η χώρα μας επικαλείται δικαιώματα βάσει του Διεθνούς Δικαίου, εμφανίζονται διαμεσολαβήσεις, παρασκηνιακές συνεννοήσεις και διαβεβαιώσεις περί «ουδετερότητας».

Δηλαδή, ενώ διαλαλούμε ότι έχουμε το δικαίωμα, συμπεριφερόμαστε σαν να φοβόμαστε την εξασκημένη πίεση της Άγκυρας και πρέπει πρώτα να πάρουμε την έγκριση της για να μην τη δυσαρεστήσουμε, κάτι που δεν συνιστά αποφασιστική εξωτερική πολιτική, αλλά μια πολιτική διαρκούς αυτοπεριορισμού.

Και ας μην κοροϊδευόμαστε, η Τουρκία δεν παρερμηνεύει την υποχωρητικότητα ως καλή θέληση, αλλά τη διαβάζει καθαρά ως αδυναμία και την αξιοποιεί στο έπακρο. Κάθε φορά που εμείς κάνουμε πίσω για να μη δημιουργηθεί ένταση, ο απέναντι απλώς επιβεβαιώνει ότι η «κλωτσιά» του δουλεύει και έχει κάθε λόγο να ζητήσει ακόμη περισσότερα την επόμενη φορά.

Έτσι χτίζονται οι διεκδικήσεις και έτσι δημιουργούνται τα τετελεσμένα, ενώ όσον αφορά τους συμμάχους, ας αφήσουμε τις αυταπάτες, καθώς η Γαλλία και οι Ηνωμένες Πολιτείες κοιτάνε τα δικά τους συμφέροντα και δεν πρόκειται να γίνουν περισσότερο αποφασιστικές από εμάς για λογαριασμό μας, αν η ίδια η Ελλάδα δεν εξασκηθεί στην έμπρακτη υπεράσπιση των δικαιωμάτων της.

Να τελειώνουμε λοιπόν με τη σύγχυση, διότι ψυχραιμία δεν σημαίνει αδράνεια, διπλωματία δεν σημαίνει διαρκείς υποχωρήσεις και ειρήνη δεν σημαίνει να αποδέχεσαι σιωπηρά ότι ο απέναντι θα καθορίζει τι μπορείς και τι δεν μπορείς να κάνεις. Τα «ήρεμα νερά» δεν αποτελούν εθνική στρατηγική, αλλά στην καλύτερη περίπτωση μια προσωρινή κατάσταση και στη χειρότερη ένα βολικό άλλοθι για να μη λύνουμε τα προβλήματα αλλά να τα σπρώχνουμε παρακάτω, με την ευθύνη της κυβέρνησης Μητσοτάκη να είναι τεράστια, καθώς δεν μπορεί να βαφτίζει κάθε αποφυγή κρίσης διπλωματική επιτυχία ούτε κάθε υποχώρηση υπεύθυνο ρεαλισμό.

Από το «μην είμαστε μονοφαγάδες» του Κοτζιά, στα 6 ναυτικά μίλια του Γεραπετρίτη, στην παραδοχή της Μπακογιάννη για τα Ίμια και στη σημερινή πολιτική των «ήρεμων νερών», σχηματίζεται μια εικόνα που δεν μπορεί πλέον να κρυφτεί πίσω από διπλωματικές διατυπώσεις. Το ερώτημα δεν είναι αν η κυβέρνηση αποφεύγει την ένταση με την Τουρκία, αλλά τι ακριβώς είναι διατεθειμένη να θυσιάσει για να την αποφύγει, ποια είναι η στρατηγική της, πού βρίσκονται οι κόκκινες γραμμές της και, κυρίως, ποιος αποφασίζει τελικά για την άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, η Αθήνα ή η Άγκυρα μέσα από τις αντιδράσεις και τις απειλές της;

Απέναντι σε έναν αντίπαλο που έχει μάθει να εκτελεί την ίδια κλωτσιά 10.000 φορές με απόλυτη προσήλωση, η χώρα δεν χρειάζεται μια κυβέρνηση που απλώς φοβάται και πανηγυρίζει επειδή δεν συνέβη κάτι χειρότερο. Χρειάζεται μια κυβέρνηση που να εξασκήσει τη δική της αποτροπή μέχρι να γίνει αμετακίνητη, να ξέρει τι διεκδικεί, να έχει το σχέδιο και τη δύναμη να το υπερασπιστεί και να μην παρουσιάζει τον αυτοπεριορισμό ως υπευθυνότητα.

Η εξωτερική πολιτική δεν κρίνεται από τις δημόσιες σχέσεις και τα χαμόγελα στις διπλωματικές συναντήσεις, αλλά από το αν η Ελλάδα μπορεί να υπερασπιστεί τα συμφέροντα της στην πράξη, και κάποια στιγμή πρέπει να τεθεί το πολιτικό ερώτημα, πόσες φορές ακόμη θα βαφτίζουμε την υποχώρηση «ρεαλισμό» όταν το τίμημα της είναι να συνηθίζουμε στις τουρκικές απαιτήσεις;