Υπουργός Οικονομικών ή Chief Technology Officer;

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Κοιτάς τη σκηνή στο συνέδριο του Economist και βλέπεις τον Πιερρακάκη να μιλάει με μια βεβαιότητα που σχεδόν σε θαμπώνει. Σου περιγράφει μια Ευρώπη που «πατάει γκάζι», που «ενοποιεί τις αγορές της», που ετοιμάζει «ψηφιακό ευρώ» και φέρνει μεταρρυθμίσεις που περίμεναν δεκαετίες. Όλα φαντάζουν τέλεια, σαν μια καλοκουρδισμένη μηχανή, σαν ένα φωτεινό, τεχνοκρατικό θαύμα που έρχεται να μας σώσει.

Αλλά ξέρεις τι μου θυμίζει όλο αυτό; Οι αρχαίοι έλεγαν πως αν πέσεις στη σκιά κάποιου πράγματος, η σκιά αυτή σου κλέβει τη δύναμη, σε παραλύει, σε αφήνει ανήμπορο. Και η τεχνοκρατική αισιοδοξία του υπουργού ρίχνει ακριβώς μια τέτοια βαριά, αόρατη σκιά πάνω στην πραγματική ζωή.

Όσο ο υπουργός μιλάει για το gov.gr σαν το απόλυτο success story που πρέπει να αντιγράψει η Ευρώπη, η σκιά απλώνεται. Ωραίο το gov.gr, δεν λέει κανείς, σου γλιτώνει χρόνο. Αλλά ας μην κοροϊδευόμαστε, το κράτος δεν άλλαξε επειδή έβαλες τις σφραγίδες στο κινητό. Η γραφειοκρατία απλώς φόρεσε γραβάτα και έγινε ψηφιακή. Αντί να απλοποιήσουμε τη ζωή του πολίτη, απλώς κάναμε πιο γρήγορη την πρόσβαση μας στον ίδιο τον παραλογισμό του δημοσίου. Κι όμως, μας το πουλάνε για κοσμογονία, αφήνοντας την ουσία παραλυμένη στη σκιά.

Εδώ ακριβώς εμφανίζεται η μεγάλη αυταπάτη του τεχνοκράτη. Ο τεχνοκράτης έχει εκπαιδευτεί να βλέπει τον κόσμο σαν ένα σύστημα που χρειάζεται βελτιστοποίηση, σαν μια εφαρμογή που θέλει διόρθωση λαθών. Γι’ αυτόν, κάθε κοινωνικό πρόβλημα είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα που περιμένει την κατάλληλη ψηφιακή λύση. Όμως, η δουλειά του υπουργού Οικονομικών δεν είναι η δουλειά ενός developer. Δεν του ανατέθηκε να γράψει κώδικα, να στήσει αλγόριθμους ή να ετοιμάσει το επόμενο version update του κρατικού λογισμικού, λες και η χώρα είναι μια εφαρμογή που περνάει από την έκδοση 2.0 στην έκδοση 3.0.

Η πολιτική οικονομία δεν είναι προγραμματισμός. Είναι η ζωντανή, ματωμένη πραγματικότητα μιας κοινωνίας. Όταν αντιμετωπίζεις την οικονομία με όρους developer, το μόνο που καταφέρνεις είναι να συγχέεις την τεχνική βελτίωση με την κοινωνική δικαιοσύνη. Το ότι μια διαδικασία εκτελείται σε χιλιοστά του δευτερολέπτου δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος που βρίσκεται στην άλλη άκρη της οθόνης ζει καλύτερα.

Μετά πιάνουν το ψηφιακό ευρώ. Σπουδαίο εργαλείο για τους κεντρικούς τραπεζίτες, δεν διαφωνώ. Αλλά πες μου ειλικρινά, όταν πας στο σούπερ μάρκετ και το ταμείο σε χτυπάει στο ψαχνό, σε νοιάζει αν θα πληρώσεις με πλαστικό, χάρτινο ή ψηφιακό ευρώ; Όταν το ενοίκιο σου τρώει τον μισό μισθό πριν μπει ο μήνας, τι διαφορά σου κάνει η τραπεζική ένωση; Καμία. Όλα αυτά τα βαριά λόγια είναι μια σκιά που σε παραλύει, γιατί σε κάνουν να νιώθεις ότι «κάτι σπουδαίο γίνεται», ενώ στην πραγματικότητα η δική σου ζωή μένει καθηλωμένη στο ίδιο σημείο.

Αυτή είναι η μεγάλη παγίδα. Ο οικονομολόγος βλέπει δείκτες, ο τεχνοκράτης βλέπει αλγόριθμους, αλλά ο άνθρωπος βλέπει το άδειο του ψυγείο. Και ο υπουργός Οικονομικών δεν είναι ο Chief Technology Officer της χώρας, αλλά ο άνθρωπος που οφείλει να κρατάει την κοινωνία ζωντανή.

Αν η ανάπτυξη δεν σημαίνει καλύτερους μισθούς, αν δεν σημαίνει φτηνότερη στέγη, αν δεν σημαίνει ότι ο νέος μπορεί να σταθεί στα πόδια του, τότε οι ενοποιημένες αγορές είναι απλώς λόγια του αέρα. Η πραγματική πρόοδος δεν μετριέται σε bytes και διαγράμματα. Μετριέται στο αν μπορείς να ανασάνεις στο τέλος του μήνα. Κι όσο μένουμε να κοιτάμε το λαμπερό φως των συνεδρίων, τόσο θα μας παραλύει η σκιά της καθημερινότητας μας.