Η πλάνη του επηρμένου ηγεμόνα και η ασπίδα που έμεινε στο έδαφος

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Η σημερινή τοποθέτηση του Έλληνα Πρωθυπουργού από το βήμα της Βουλής δεν ήταν μια πράξη εθνικής αυτοπεποίθησης, αλλά μια σπουδή στην πολιτική ανασφάλεια και την επικοινωνιακή υπερβολή. Με φόντο την αποστολή φρεγατών και F-16 στην Κύπρο και την αναβίωση του Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος, ο «βασιλιάς του ψευδορωμέικου» επιχείρησε να ενδυθεί τον χιτώνα του πατριωτισμού, ζητώντας ταυτόχρονα μια συναίνεση που ο ίδιος υπονομεύει με την ίδια του τη στάση.

Αυτή η σπουδή στην έπαρση, όμως, προσκρούει στην αμείλικτη παρατήρηση του Πλούταρχου για τους «ριψάσπιδες» της αρχαιότητας. Οι Λακεδαιμόνιοι στηλίτευαν εκείνους που αμελούσαν το καθήκον να φυλαχθούν από τις επιθέσεις των αντιπάλων, καθώς αποδιοπομπαίοι δεν ήταν τόσο όσοι έχαναν το δόρυ τους, αλλά εκείνοι που παρατώντας την ασπίδα εξέθεταν τους συναγωνιστές τους στον κίνδυνο. Η ρητή επιταγή της ιστορίας είναι ότι προέχει η αυτοθωράκιση, και όταν αυτή η προτεραιότητα θυσιάζεται στον βωμό των εντυπώσεων, η εθνική ασφάλεια μετατρέπεται σε μετέωρο βήμα.

Αυτή η δομική ανασφάλεια σε καλπάζουσα φάση της κυβέρνησης γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν ο Πρωθυπουργός επιλέγει να επιτεθεί ξανά στους «επαγγελματίες ανησυχούντες», κατηγορώντας τους για ιδεολογική περιχαράκωση και αδιαφορώντας αν οι χαρακτηρισμοί αυτοί αποπνέουν μίσος. Όπως σημείωνε ο Σπινόζα, «η κακία είναι αδυναμία», καθώς όταν κανείς νιώθει αδύναμος, το πιθανότερο είναι να χολωθεί και να φθονήσει εκείνους που του καθρεφτίζουν την πραγματικότητα.

Το γεγονός ότι οι «ανησυχούντες» αυτοί έχουν επιβεβαιωθεί στο 100% των προειδοποιήσεών τους, αντί να γεννά ευγνωμοσύνη για την ύπαρξη σοβαρών φωνών που κρατούν την πατρίδα σε εγρήγορση, προκαλεί το μένος ενός συστήματος που σύρεται από τις περιστάσεις. Είναι παράδοξο να επαίρεται κάποιος χωρίς να διαθέτει τα τεκμήρια που του δίνουν έναν τέτοιο αέρα, όμως το αίνιγμα λύνεται αν σκεφτούμε πως το υστέρημα αναπληρώνεται πάντα με μια υπερβολή προς την αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή επιδεικνύονται για να μην διασυρθούν.

Η πολιτική αυτή στάση προδίδει μια χώρα σε αποδρομή, όπου οι θεσμοί και οι πολιτικοί έχουν παρακμάσει σε βαθμό πρωτοφανή. Ο Πλάτωνας μας υπενθυμίζει ότι ο εαυτός αποτελείται από ένα καλύτερο και ένα χειρότερο μέρος, και η παρούσα ηγεσία φαίνεται να επιλέγει συστηματικά το δεύτερο, καθιστώντας τον εαυτό της «χείριστον» αντί για «κρείττονα». Πίσω από την τάση της ηττοπάθειας και των λεκτικών λεονταρισμών κρύβεται ένας υπερβολικός φόβος για την αποτυχία, μια βαθιά ριζωμένη προκατάληψη που εκλαμβάνει την αποτυχία ως ολοκληρωτική καταστροφή. Αυτή η φαντασίωση κατακλυσμού οδηγεί σε μια διαρκή αναβολή των επιλογών μας, μέχρι τα πράγματα να έρθουν «απ’ έξω» για να επιβάλουν ωμά την αλήθεια τους, προετοιμάζοντας σιωπηρά τον εαυτό μας να αποδεχθεί ήττες για τις οποίες δεν έχυσε καν τον ιδρώτα του.

Ο επηρμένος πρωθυπουργός φαίνεται να αγνοεί πως οι μετριόφρονες αντέχουν περισσότερο στις συμφορές, καθώς ο άξιος που δεν βιάζεται να καυχηθεί, διορθώνεται σιωπηρά και οπλίζεται χωρίς να επιδεικνύει τα όπλα του στους εχθρούς. Αντίθετα, βιώνουμε την «πανούκλα» της προσποίησης, αυτό που ο Ντεκάρτ αποκαλούσε αλαζονεία με αυθαίρετη βάση, την πεποίθηση δηλαδή του αλαζόνα ότι τα προτερήματα που στερείται δεν έχουν καμία σημασία. Τελικά, η δόξα γι’ αυτόν είναι μια υπόθεση σφετερισμού, μια ακατάσχετη εγωκεντρική φλυαρία χτισμένη στην άμμο.

Για τους «επαγγελματίες ανησυχούντες», όμως, οι ικανότητες του ανθρώπου δεν είναι όλες προς πώληση. Μερικές διατίθενται αδιατίμητες για το καλό της πατρίδας. Παραφράζοντας τον Σαιντ-Εξυπερύ, το να αγαπάμε την πατρίδα δεν σημαίνει να κοιτάζουμε ο ένας τον άλλο στα μάτια, αλλά να κοιτάζουμε μαζί προς την ίδια κατεύθυνση. Και αυτή η κατεύθυνση δεν μπορεί να χαραχθεί από εκείνους που θεωρούν την ηγεσία προσωπική τους υπόθεση και τη διαφωνία επαγγελματική νόσο. Η αγάπη για την πατρίδα δεν είναι θέαμα, αλλά ευθύνη. Δεν είναι ρητορική, αλλά πράξη. Και πάνω απ’ όλα, δεν είναι υπόθεση αλαζονείας, αλλά υπόθεση χαρακτήρα.