Αφγανιστάν: Διαρκής γεωπολιτικός εφιάλτης

Γράφει ο Ευάγγελος Τσούρης, φοιτητής πολιτικής επιστήμης και δημόσιας διοίκησης

Η πτώση της Καμπούλ στους μαχητές Ταλιμπάν σηματοδοτεί την οριστική αποδέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών από την κεντρική Ασία. Η εικοσαετής αμερικανική παρουσία στο Αφγανιστάν έληξε με τον πιο άδοξο τρόπο και ο χρόνος γύρισε ακριβώς 20 έτη πριν. Οι φανατικοί ισλαμιστές ελέγχουν από την 15η Αυγούστου τη χώρα και προκαλούν πονοκέφαλο , καθώς οι δυτικοί -επί το πλείστον- ιθύνοντες πολιτικής  προσπαθούν να «μαντέψουν» τις επόμενες κινήσεις των Ταλιμπάν, τόσο από ανθρωπιστική όσο και από γεωπολιτική σκοπιά.

 Το παράδειγμα του Αφγανιστάν αποδεικνύει δύο πράγματα: Πρώτον, το φιλελεύθερο δημοκρατικό καθεστώς είναι εντελώς ασύμβατο με χώρες των οποίων οι φυλετικές διαιρέσεις θριαμβεύουν. Οι Ταλιμπάν προέρχονται από τη φυλή Παστούν, που είναι η μεγαλύτερη φυλή στη χώρα και επιδιώκει να την ελέγχει. Οι ΗΠΑ προσπάθησαν μάταια να εξασφαλίσουν ένα δημοκρατικό καθεστώς σε μία χώρα που πεισματικά «αρνιόταν» να το αποδεχτεί με τις ηγεσίες να ρέπουν προς τη διαφθορά. Δεύτερον, οι ΗΠΑ είναι παντελώς ανίκανες να αναλάβουν νέο διεθνή ρόλο. Η ήττα τους στο Αφγανιστάν αποτελεί άγος αντάξιο του Βιετνάμ. Η αμερικανική ήττα, αν και δεν κλονίζει συθέμελα την αμερικανική ηγεμονία, αποτελεί μία ένδειξη αποσύνθεσής της. 

 Την ίδια στιγμή, αναπόφευκτα, την έξοδο της Δύσης και των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν  θα κληθεί να την καλύψει η Ανατολή. Συγκεκριμένα, περιφερειακές δυνάμεις και οι ισχυρότερες Ρωσία και Κίνα θα προσπαθήσουν να διαχειριστούν προς όφελός τους αυτή τη νέα πραγματικότητα. Μεγάλο ενδιαφέρον θα έχει η στάση του Πακιστάν, που συνορεύει με το Αφγανιστάν, όπως και του Ιράν, αλλά και της ερντογανικής Τουρκίας. Ο άξονας Πακιστάν-Τουρκίας είναι δεδομένο ότι θα προσπαθήσει να εκμεταλλευτεί στο έπακρο την ανθρωπιστική και προσφυγική κρίση που έχει ήδη πυροδοτηθεί. Η Τουρκία ανησυχεί σαφώς για τις αυξημένες ροές Αφγανών που αναμένεται να εισέλθουν στην επικράτειά της και πρέπει να θεωρηθεί δεδομένο ότι εάν πιεστεί , θα διοχετεύσει τις ορδές των προσφύγων προς την Ευρώπη. Θα αποκτήσει ένα νέο όπλο πίεσης απέναντι στην Ένωση . Γιατί για την Τουρκία , ο πρόσφυγας ισούται με όπλο εξυπηρέτησης συμφερόντων. Από την άλλη πλευρά, η μεταναστευτική πολιτική της Ένωσης οφείλει να αναμορφωθεί ώστε να μην συναντήσει την κατάρρευση του 2015. Ίσως, το σύστημα απόδοσης ασύλου «Δουβλίνο ΙΙΙ» δεν επαρκεί. Όσον αφορά το δεύτερο μέλος του άξονα, το Πακιστάν, αυτό θα συνεργαστεί στενά με την Τουρκία ώστε να διασφαλίσει τη δική του ενότητα, δεδομένων των Παστούν που ανήκουν στο κράτος τους. Πολύ πιθανόν το Πακιστάν να στηρίξει το νέο καθεστώς της Καμπούλ, όπως είχε κάνει και στο παρελθόν.

 Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση της Κίνας και λιγότερο της Ρωσίας. Η Κίνα γνωρίζει το εξής : οι Ταλιμπάν δεν είναι δημοκράτες , όπως δεν είναι και οι Κινέζοι. Αν και η Κίνα σιχαίνεται τον θρησκευτικό φανατισμό, αντιλαμβάνεται ότι οι ισλαμιστές θα κυβερνήσουν απολυταρχικά , όπως κάνουν και οι ίδιοι στην Κίνα. Αυτό που το Πεκίνο θα καταστήσει σαφές στους Ταλιμπάν είναι ότι επιθυμεί ασφάλεια. Ασφάλεια, τίποτα περισσότερο. Η εξωτερική πολιτική της Κίνας ασχολείται μόνον με το πώς θα αποκτήσει πρόσβαση σε πλουτοπαραγωγικές πηγές άλλων χωρών. Η Κίνα χρειάζεται ενέργεια και πρώτες ύλες ώστε να τροφοδοτεί τα άπειρα νοικοκυριά της και ενέργεια μαζί με πρώτες ύλες προκειμένου να τροφοδοτούνται συνεχώς οι επιχειρήσεις και οι βιομηχανίες της. Αυτό ξέρει καλά η Κίνα, να κατασκευάζει και να πουλάει, ώστε να επιβιώνει. Στην αναζήτηση πόρων, δεν την ενδιαφέρει αν  οι χώρες με τις οποίες συνεργάζεται έχουν δημοκρατικό ή απολυταρχικό καθεστώς , σέβονται ή όχι τα δικαιώματα των γυναικών, των μειονοτήτων ή του περιβάλλοντος. Στηρίζουν όποιο καθεστώς τους προσφέρει αυτά που επιζητούν. Για αυτό και τα καταφέρνει καλύτερα από τη Δύση. Για την Κίνα, τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι απλώς μια ενοχλητική πρόταση. 

 Στην περίπτωση του Αφγανιστάν, η Κίνα θα προσεγγίσει τους Ταλιμπάν πιο πολύ για το ζήτημα της ασφάλειας των συνόρων της. Η επαρχία Σιντσιάνγκ της Κίνας κατοικείται από Ουιγούρους, μια τουρκική φυλή μουσουλμάνων που αντιδρούν στον έλεγχο του Πεκίνο. Η Κίνα, εξαιτίας της θέσης της επαρχίας, προσπαθεί να καταπνίξει κάθε αντίδρασή τους: με μέτρα καταστολής ή με εποικισμούς προσπαθούν να κρατήσουν τους Ουιγούρους υπό έλεγχο, διότι μία απόσχιση της επαρχίας θα σήμαινε συντριβή της Κίνας και απώλεια πρώτα της ισχύος και μετά της ασφάλειάς της. Το γεγονός ότι πολλοί Ουιγούροι ασπάζονται ένα μαχητικό ισλάμ, κάνει την Κίνα να ανησυχεί μήπως επιχειρήσουν να συνεργαστούν με τους Ταλιμπάν έναντι της Κίνας. Για αυτό τον λόγο, οι ρεαλιστές Κινέζοι θα υποστηρίξουν το νέο καθεστώς προκειμένου να διεισδύσουν στο Αφγανιστάν και να κρατήσουν τη μαχητικότητα των Ουιγούρων. Τέλος, ας γίνει μια υπενθύμιση: Η Κίνα δεν μπορεί να είναι δημοκρατία διότι σε περίπτωση πολιτικής φιλελευθεροποίησης του καθεστώτος της, οι μειονότητες που ελέγχει θα την καταστρέψουν.

 Εν κατακλείδι, η νέα πραγματικότητα στο Αφγανιστάν αποτελεί συνέχεια του γεωπολιτικού εφιάλτη. Αναμένεται η αντίδραση της Δύσης και η επέλαση της Ανατολής σε μία από τις πιο δυστυχισμένες χώρες του πλανήτη.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.