Η Εβδομάδα που δεν μας Είπαν XXXI
Γράφει ο Ρένος Δούκας
Υπάρχουν τόποι όπου οι λέξεις της πολιτικής βαραίνουν περισσότερο. Το Καστελόριζο είναι ένας από αυτούς. Η ιστορία του, η θέση του και οι άνθρωποι που κρατούν ζωντανή την ελληνική παρουσία στο ανατολικότερο άκρο της χώρας δεν προσφέρονται για εύκολη σκηνοθεσία. Μια επίσκεψη, μια φωτογραφία, μια αναφορά στην Κυρά της Ρω έχουν τον συμβολισμό τους. Ο τόπος συνεχίζει να ζει τις υπόλοιπες 364 ημέρες με γιατρούς που πρέπει να υπάρχουν, σχολείο που πρέπει να λειτουργεί, συγκοινωνία, ενέργεια, στέγη, υποδομές και κίνητρα αρκετά σοβαρά ώστε ένας νέος άνθρωπος να επιλέξει να παραμείνει εκεί. Η εθνική παρουσία στα σύνορα αποκτά το πραγματικό της περιεχόμενο όταν έχουν φύγει οι κάμερες.
Στην εκπαίδευση, οι ανακαινίσεις σχολείων είναι ασφαλώς θετικές. Το ελληνικό σχολείο χρειάζεται πολύ περισσότερα από ανακαινισμένα κτίρια. Εκπαιδευτικούς, μόνιμο προσωπικό, σύγχρονα προγράμματα, εργαστήρια, αξιοκρατία και ειδική αγωγή που να λειτουργεί στην πράξη. Κυρίως χρειάζεται σαφή αντίληψη για το πού θέλουμε να βρίσκεται σε δέκα χρόνια. Οι αριθμοί διορισμών και αναπληρωτών αποτυπώνουν τη στελέχωση. Η ποιότητα της εκπαίδευσης φαίνεται μέσα στην τάξη και αρκετά χρόνια αργότερα, όταν το παιδί βγαίνει από αυτήν. Η επανάληψη μπορεί πράγματι να είναι μητέρα πάσης μαθήσεως. Στην ελληνική πολιτική έχει συχνά αποκτήσει μια πιο κυνική χρήση. Ακούμε την ίδια υπόσχεση τόσες φορές ώστε κάποτε ξεχνάμε πότε ακριβώς ακούστηκε για πρώτη φορά.
Στην οικονομία επανέρχεται η γνωστή φράση περί «μερίσματος από την ανάπτυξη». Τα 2,2 δισεκατομμύρια ευρώ είναι σημαντικό ποσό και κάθε ουσιαστική ελάφρυνση έχει αξία. Η αναδιανομή διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου, πάντως, λέει λίγα από μόνη της για την αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου. Ο πολίτης μετρά τι απομένει αφού πληρώσει φόρους, στέγη, ενέργεια, τρόφιμα και τις βασικές υποχρεώσεις του. Εκεί αποκτούν περιεχόμενο οι οικονομικοί δείκτες. Η επιστροφή ενός μέρους των χρημάτων που συγκεντρώθηκαν μπορεί να ανακουφίσει. Η αντοχή της οικονομίας εξαρτάται από το αν παράγει περισσότερο πλούτο και από το αν αυτός καταλήγει σε μόνιμα υψηλότερο πραγματικό εισόδημα.
Η μείωση των τεκμηρίων για τους ελεύθερους επαγγελματίες είναι χρήσιμη εφόσον διορθώνει πραγματικές στρεβλώσεις. Το ίδιο το τεκμαρτό σύστημα είχε προκαλέσει έντονη κοινωνική και επαγγελματική κριτική, οπότε η διόρθωσή του δύσκολα δικαιολογεί μεγαλόστομους χαρακτηρισμούς. Τα χρηματοδοτικά εργαλεία για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι επίσης απαραίτητα. Εκεί έχει σημασία ποιος αποκτά πραγματική πρόσβαση. Η μικρομεσαία επιχείρηση χρειάζεται κεφάλαιο, σταθερό φορολογικό περιβάλλον, χαμηλότερο ενεργειακό κόστος και λιγότερη γραφειοκρατία. Χρειάζεται και τράπεζες που να μπορούν να αξιολογήσουν μια επιχειρηματική προοπτική χωρίς να εξαντλούν την αξιολόγηση στην αξία ενός ακινήτου προς υποθήκευση.
Στον αγροτικό κόσμο, μια φορολογική ελάφρυνση προσφέρει ανάσα. Το κόστος παραγωγής, το νερό, οι υποδομές, η πρόσβαση στις αγορές, η χρηματοδότηση, οι σύγχρονες καλλιέργειες και οι ισχυροί συνεταιρισμοί καθορίζουν πολύ περισσότερο το μέλλον της ελληνικής παραγωγής. Ο αγρότης πρέπει να μπορεί να παραμένει παραγωγός και να μην εξαρτά την επιβίωσή του από τον επόμενο κύκλο ενισχύσεων. Η χώρα χρειάζεται μεγαλύτερη παραγωγή, καλύτερη ποιότητα και υψηλότερη προστιθέμενη αξία. Οι επιδοτήσεις έχουν θέση σε αυτή την προσπάθεια. Δεν μπορούν να την αντικαταστήσουν.
Ανάλογη ψυχραιμία χρειάζεται όταν παρουσιάζονται μαζί ενισχύσεις για συνταξιούχους, δημοσίους υπαλλήλους, άτομα με αναπηρία, οικογένειες και κατοίκους μικρών οικισμών. Κάθε μόνιμη βελτίωση του εισοδήματος έχει μεγαλύτερη αξία από μια έκτακτη παροχή. Για την κοινωνία, πάντως, μεγαλύτερο βάρος έχουν η αγοραστική δύναμη, η στέγη, η ενέργεια και οι τιμές των βασικών αγαθών. Η αυξανόμενη ανάγκη κρατικών παρεμβάσεων για να διατηρεί ο εργαζόμενος ή ο συνταξιούχος ένα αξιοπρεπές επίπεδο ζωής λέει από μόνη της αρκετά για την κατάσταση. Κάποια στιγμή η κοινωνική πολιτική πρέπει να προλαβαίνει μέρος των προβλημάτων που σήμερα καλείται διαρκώς να αποσβένει.
Το «Σπίτι μου 3» αποκαλύπτει το μέγεθος του στεγαστικού προβλήματος ήδη από τον τίτλο του. Τρία διαδοχικά προγράμματα δείχνουν ότι η κρίση έχει αποκτήσει δομικά χαρακτηριστικά. Η στήριξη της ζήτησης μπορεί να βοηθήσει συγκεκριμένους δικαιούχους. Σε μια αγορά όπου οι τιμές έχουν απομακρυνθεί τόσο πολύ από τα εισοδήματα, η προσφορά κατοικιών πρέπει να αυξηθεί σημαντικά. Χρειάζεται αξιοποίηση κλειστών ακινήτων, κοινωνική κατοικία, κίνητρα για μακροχρόνια μίσθωση και μια πολιτική που να επηρεάζει την ίδια τη λειτουργία της αγοράς. Διαφορετικά, περισσότερο διαθέσιμο χρήμα θα διεκδικεί περίπου το ίδιο απόθεμα και ένα μέρος της βοήθειας θα επιστρέφει στις τιμές.
Ιδιαίτερη θέση στην κυβερνητική παρουσίαση έχει ο περίφημος «κουμπαράς» για τη νέα γενιά. Η αποταμίευση για ένα παιδί είναι καλή ιδέα. Το δημογραφικό βρίσκεται σε άλλη κλίμακα. Ένας νέος χρειάζεται δουλειά που να πληρώνει αξιοπρεπώς, κατοικία που να μπορεί να αποκτήσει ή να νοικιάσει και αρκετή ασφάλεια ώστε η οικογένεια να αποτελεί φυσιολογική επιλογή ζωής και όχι οικονομική δοκιμασία. Ο «κουμπαράς» μπορεί να προσφέρει κάτι χρήσιμο σε αυτή την πορεία. Η δημογραφική ανάταξη θα κριθεί στις συνθήκες μέσα στις οποίες ζουν οι νέοι άνθρωποι.
Στην ενέργεια, η χρονική απόσταση ανάμεσα στην εξαγγελία και στον λογαριασμό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η μείωση της χονδρικής τιμής του ρεύματος κατά 30% μέχρι το 2029 αποτελεί στόχο.
Η μείωση των ΥΚΩ από το 2027 αφορά επίσης το μέλλον. Σήμερα ο λογαριασμός εξακολουθεί να φτάνει κανονικά. Μια ισχυρή ΔΕΗ μπορεί να λειτουργεί σταθεροποιητικά. Η ενεργειακή πολιτική, όμως, κρίνεται επίσης στο μείγμα παραγωγής, στα δίκτυα, στις διασυνδέσεις, στις ΑΠΕ, στην αποθήκευση και στην έκθεση στο φυσικό αέριο. Η Ελλάδα χρειάζεται μακροπρόθεσμη στρατηγική που να αντιμετωπίζει την ενέργεια και ως κρίσιμο παράγοντα ανταγωνιστικότητας της παραγωγής. Όσο αυτό μένει ανοιχτό, η συζήτηση θα επιστρέφει κάθε φορά που ο λογαριασμός γίνεται πολιτικά δυσάρεστος.
Στην Υγεία, η ιστορία του 53χρονου στη Θεσσαλονίκη αποδεικνύει με τον πιο καθαρό τρόπο την αξία των απινιδωτών και της εκπαίδευσης. Η ιδιωτική πρωτοβουλία που συνέβαλε στη δωρεά τους αξίζει αναγνώριση. Μια σωσμένη ανθρώπινη ζωή δικαιώνει από μόνη της μια τέτοια παρέμβαση. Το ΕΣΥ, βέβαια, δοκιμάζεται σε πολύ ευρύτερο πεδίο. Γιατροί, νοσηλευτές, αμοιβές, χειρουργεία, υποδομές, πρωτοβάθμια φροντίδα και περιφερειακά νοσοκομεία καθορίζουν καθημερινά την αντοχή του. Ο απινιδωτής παρεμβαίνει σε μια κρίσιμη στιγμή. Η δημόσια υγεία πρέπει να έχει λειτουργήσει σωστά πολύ πριν φτάσουμε σε αυτήν.
Η ηλεκτρονική συνταγογράφηση και η ψηφιακή καταγραφή της φαρμακευτικής δαπάνης κινούνται σωστά. Η αξία της ψηφιοποίησης φαίνεται όταν αλλάζει τον τρόπο λειτουργίας. Στο νοσοκομείο χρειάζονται δεδομένα που αξιοποιούνται, διαδικασίες που λειτουργούν και άνθρωποι ικανοί να μετατρέψουν την πληροφορία σε καλύτερη ιατρική και διοικητική απόφαση. Η διεύρυνση του «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» στην πρόληψη του καρκίνου του δέρματος είναι επίσης θετική. Το ελληνικό σύστημα υγείας έχει ανάγκη να μεταφέρει σταδιακά μεγαλύτερο μέρος του βάρους του στην πρόληψη, πριν η θεραπεία γίνει η μόνη διαθέσιμη απάντηση.
Στη Δικαιοσύνη οι αριθμοί αρκούν για να προκαλέσουν αμηχανία. Αν από 36.500 ανακοπές παραμένει ενεργό περίπου το ένα τρίτο και υπάρχουν περιπτώσεις με δικάσιμο έως το 2039, η δυσλειτουργία αγγίζει τον πυρήνα του κράτους δικαίου. Η ψηφιακή εκκαθάριση παλιών εκκρεμοτήτων και η ηλεκτρονική κατάθεση δικογράφων είναι αναγκαίες κινήσεις. Η ουσιαστική αλλαγή θα γίνει αισθητή όταν ο πολίτης λαμβάνει απόφαση σε χρόνο που διατηρεί πρακτική αξία για τη ζωή του. Η μεταφορά ενός φακέλου από το χαρτί στην οθόνη είναι πρόοδος διαδικασίας. Η πολυετής αναμονή παραμένει το πραγματικό πρόβλημα.
Στην εξωτερική πολιτική, η «ενεργητική» προσέγγιση χρειάζεται περιεχόμενο που να αντέχει περισσότερο από τον χαρακτηρισμό. Η σταθερότητα, ο διάλογος και η προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο αποτελούν αναγκαία στοιχεία της ελληνικής στάσης. Χρειάζονται ταυτόχρονα αποτροπή και σαφή όρια. Οι συμφωνίες ΑΟΖ, η επέκταση των χωρικών υδάτων στο Ιόνιο και οι αμυντικές επενδύσεις έχουν σημασία όταν εντάσσονται σε σταθερή στρατηγική για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, με καθαρούς στόχους και διάρκεια που ξεπερνά την εκάστοτε συγκυρία.
Στην ίδια λογική πρέπει να διαβάζονται τα Rafale, οι Belharra, οι FREMM και η «Ασπίδα του Αχιλλέα». Ενισχύουν τις ελληνικές δυνατότητες και ταυτόχρονα αυξάνουν την ανάγκη για συνεκτική στρατηγική, εγχώρια αμυντική βιομηχανία, ελληνική τεχνογνωσία, παραγωγή και ισχυρή υποστήριξη. Η χώρα θα συνεχίσει αναγκαστικά να προμηθεύεται σημαντικά συστήματα από το εξωτερικό. Κάθε βήμα που αυξάνει την εγχώρια συμμετοχή, την τεχνογνωσία και την παραγωγική ικανότητα προσθέτει όμως κάτι πολύ πιο μόνιμο στην εθνική ισχύ.
Το Μητροπολιτικό Πάρκο στον Φαληρικό Όρμο μπορεί πράγματι να αλλάξει μια ολόκληρη περιοχή. Η ελληνική εμπειρία από μεγάλα έργα συνιστά λίγη υπομονή πριν από τον τελικό έπαινο. Καθυστερήσεις, αναθεωρήσεις, συμπληρωματικές συμβάσεις και μεταβολές αρχικών σχεδιασμών έχουν εμφανιστεί αρκετές φορές στο παρελθόν. Για το ΑΕΝΑΟΝ, η ουσιαστική αποτίμηση θα γίνει όταν οι Αθηναίοι περπατήσουν στο ολοκληρωμένο πάρκο και θα είναι γνωστός ο τελικός χρόνος και το πραγματικό κόστος. Μέχρι τότε έχουμε μια σημαντική υπόσχεση που πρέπει να εκτελεστεί σωστά.
Στη Θεσσαλονίκη, ένα σύγχρονο Κέντρο Κυτταρικών και Γονιδιακών Θεραπειών αποτελεί επένδυση με πραγματικό βάθος. Τέτοιες υποδομές δείχνουν τι μπορεί να αφήσει πίσω του το Ταμείο Ανάκαμψης όταν χρησιμοποιείται για δυνατότητες που θα παραμείνουν στη χώρα για δεκαετίες. Νοσοκομεία, εργαστήρια, ερευνητικά κέντρα, παραγωγικές επενδύσεις και ψηφιακές υποδομές μπορούν να συνεχίσουν να παράγουν αξία όταν η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση θα έχει λήξει. Εκεί βρίσκεται και η μεγάλη ευκαιρία της περιόδου. Να μείνει πίσω μια οικονομία με περισσότερες δυνατότητες από εκείνη που παρέλαβε τα χρήματα.
Το Αλκαζάρ θυμίζει μια ακόμη ελληνική ιδιομορφία. Ένα σημαντικό μνημείο μπορεί να παραμένει επί δεκαετίες πίσω από σκαλωσιές και η ολοκλήρωση της αποκατάστασής του να αποκτά τελικά χαρακτήρα έκτακτου γεγονότος. Η πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί αναπτυξιακό κεφάλαιο και χρειάζεται συνέχεια, συντήρηση και σχέδιο. Η συγκεκριμένη αποκατάσταση είναι ασφαλώς καλή εξέλιξη και δείχνει τι μπορεί να πετύχει ο συνδυασμός χρηματοδότησης, τεχνικής επάρκειας και πολιτικής βούλησης. Θα ήταν δείγμα ακόμη πιο ώριμου κράτους αν τέτοια έργα έπαυαν να χρειάζονται δεκαετίες για να ολοκληρωθούν.
Και υπάρχει και το Διάστημα. Ένας Έλληνας επιστήμονας που συμμετέχει σε επανδρωμένη διαστημική αποστολή δικαιολογημένα προκαλεί υπερηφάνεια. Τέτοιες επιτυχίες έχουν ακόμη μεγαλύτερη αξία όταν ανοίγουν τη συζήτηση για το ελληνικό ερευνητικό και παραγωγικό οικοσύστημα. Η χώρα διαθέτει ανθρώπους που μπορούν να σταθούν στο υψηλότερο διεθνές επίπεδο. Πανεπιστήμια, επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα και συνθήκες εργασίας που μπορούν να τους κρατήσουν εδώ ή να τους φέρουν πίσω είναι μια πολύ πιο δύσκολη και πολύ πιο χρήσιμη φιλοδοξία από τον εκ των υστέρων εθνικό ενθουσιασμό για τη σταδιοδρομία τους στο εξωτερικό.
Από το Καστελόριζο μέχρι το Διάστημα, η κυβερνητική ανασκόπηση καταγράφει μια χώρα σε κίνηση. Υπάρχουν έργα, μέτρα και παρεμβάσεις που αξίζουν αναγνώριση. Υπάρχουν επίσης προβλήματα που επιμένουν αρκετά ώστε καμία εβδομαδιαία απαρίθμηση να μην μπορεί να τα εξαφανίσει.
Η πραγματική αποτίμηση βρίσκεται πιο χαμηλά, στην καθημερινή ζωή. Στο εισόδημα, στην παραγωγή, στην Υγεία, στη Δικαιοσύνη, στην ασφάλεια και στις δυνατότητες που βλέπει μπροστά του ένας νέος άνθρωπος. Εκεί μένει τελικά και το αποτύπωμα μιας κυβέρνησης.
Οι ανασκοπήσεις περνούν. Η πραγματικότητα μένει.
