Όταν οι ισχυροί παίζουν χωρίς κανόνες

Γράφει ο Γιώργος Παντάκης

Ο πλανήτης μοιάζει να μπαίνει σε μια φάση αστάθειας, σε μια περίοδο έντονης αβεβαιότητας, όπου οι ισορροπίες δεν βασίζονται πια σε κανόνες και θεσμούς, αλλά περισσότερο σε προσωπικές στρατηγικές ισχύος.

Οι διεθνείς ισορροπίες που για δεκαετίες κρατούσαν έναν εύθραυστο έλεγχο φαίνεται να υποχωρούν

Ο κόσμος εισέρχεται σε μια επικίνδυνη περίοδο γεωπολιτικής ρευστότητας.
Εν ολίγοις, ο κόσμος αλλάζει.

Οι μεγάλες δυνάμεις αναδιατάσσουν τη στρατηγική τους σκακιέρα με γνώμονα στενά συμφέροντα, αδιαφορώντας συχνά για τη σταθερότητα ολόκληρων περιοχών. Σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρώπη, η Μέση Ανατολή και κυρίως η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπονται σε κρίσιμα πεδία ανταγωνισμού — με την Ελλάδα να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της επικίνδυνης αυτής ζώνης.

Η ιστορία προειδοποιεί:
Όταν οι ισχυροί αναθεωρούν, οι περιοχές φλέγονται

Η ιστορία της Ευρώπης είναι γεμάτη παραδείγματα όπου η αδιαφορία των μεγάλων δυνάμεων και οι αναθεωρητικές φιλοδοξίες περιφερειακών παικτών οδήγησαν σε καταστροφές.

Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η αποδυνάμωση των διεθνών εγγυήσεων ασφαλείας άφησε χώρο σε αναθεωρητικά καθεστώτα. Στη Μέση Ανατολή, οι αυθαίρετες χαράξεις συνόρων και η εξυπηρέτηση αποικιακών συμφερόντων δημιούργησαν χρόνιες εστίες αστάθειας που παραμένουν ενεργές μέχρι σήμερα.

Το μάθημα είναι σαφές: όταν οι ισχυροί «κλείνουν το μάτι» στον αναθεωρητισμό, αυτός αργά ή γρήγορα μετατρέπεται σε σύγκρουση.

Ευρώπη και Μέση Ανατολή σε επικίνδυνη καμπή.
Η Ευρώπη σε στρατηγικό αδιέξοδο.

Η σημερινή Ευρώπη δείχνει να δυσκολεύεται να λειτουργήσει ως ενιαία γεωπολιτική δύναμη. Παρά τη θεσμική της ισχύ, παραμένει εξαρτημένη από τρίτους για την ασφάλεια και την ενέργεια, ενώ συχνά αδυνατεί να αντιδράσει αποφασιστικά σε παραβιάσεις διεθνούς δικαίου.

Ο ρόλος του ΟΗΕ υποβαθμίζεται, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκλωβίζεται σε εσωτερικές ισορροπίες και πολιτικούς συμβιβασμούς. Αυτό το κενό ισχύος το εκμεταλλεύονται περιφερειακές δυνάμεις με αναθεωρητικές βλέψεις.

Ανατολική Μεσόγειος: από ενεργειακός κόμβος σε γεωπολιτικό ναρκοπέδιο

Η Ανατολική Μεσόγειος συγκεντρώνει σήμερα όλα τα χαρακτηριστικά μιας επικίνδυνης ζώνης:

-ενεργειακούς πόρους,
-κρίσιμους θαλάσσιους διαδρόμους,
-ασταθή κράτη στη Μέση Ανατολή,
και αντικρουόμενες στρατηγικές συμφερόντων.

Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα αποτελεί παράγοντα σταθερότητας, αλλά και στόχο πιέσεων, καθώς υπερασπίζεται το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και τα κυριαρχικά της δικαιώματα.

Η Τουρκία και το όραμα της «Γαλάζιας Πατρίδας»

Η Τουρκία δεν κρύβει τις προθέσεις της. Το δόγμα της Γαλάζια Πατρίδα δεν αποτελεί απλώς μια θεωρητική προσέγγιση, αλλά ένα αναθεωρητικό σχέδιο που αμφισβητεί ευθέως το διεθνές δίκαιο, τα θαλάσσια σύνορα και την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Παράλληλα, η τουρκική ηγεσία καλλιεργεί ένα αφήγημα νεο-οθωμανικής ισχύος, επιχειρώντας να επαναφέρει σφαίρες επιρροής που ανήκουν στο παρελθόν. Η ιστορία, όμως, δείχνει ότι τέτοιες αυτοκρατορικές φαντασιώσεις σπάνια τελειώνουν χωρίς σοβαρές συνέπειες για την ευρύτερη περιοχή και την ίδια προσωπικά

Μέση Ανατολή: η φωτιά δίπλα στην πόρτα της Ευρώπης

Η αποσταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής δεν είναι ένα μακρινό πρόβλημα. Μεταναστευτικές ροές, ενεργειακή ανασφάλεια και ασύμμετρες απειλές επηρεάζουν άμεσα την Ευρώπη και ιδιαίτερα τις χώρες της Μεσογείου. Η Τουρκία αξιοποιεί αυτή την αστάθεια ως μοχλό πίεσης, μετατρέποντας τη γεωγραφία σε εργαλείο πολιτικής διαπραγμάτευσης.

Το επικίνδυνο παιχνίδι της ανοχής

Το μεγαλύτερο ρίσκο σήμερα δεν είναι μόνο οι δηλώσεις ή οι προκλήσεις, αλλά η ανοχή σε αυτές. Κάθε παραβίαση που μένει αναπάντητη, κάθε «γκρίζα ζώνη» που γίνεται αποδεκτή, μετακινεί τα όρια του επιτρεπτού. Έτσι χτίζονται οι κρίσεις — όχι απότομα, αλλά βήμα βήμα.

Συμπέρασμα: Σταθερότητα ή αυταπάτες

Η Ευρώπη και η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκονται μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή: είτε θα υπερασπιστούν έμπρακτα το διεθνές δίκαιο και τη σταθερότητα, είτε θα επιτρέψουν σε αναθεωρητικές φιλοδοξίες να καθορίσουν το μέλλον τους.

Η ιστορία είναι ξεκάθαρη.
Όταν οι αυτοκρατορικές αυταπάτες συναντούν τη διεθνή αδράνεια, το τίμημα δεν το πληρώνουν οι ηγεσίες — το πληρώνουν οι λαοί.