Η Εβδομάδα που δεν μας Είπαν XL
Γράφει ο Ρένος Δούκας
Ευτυχώς, λοιπόν, η τεχνολογία αποκαταστάθηκε και μαζί της επέστρεψε η εβδομαδιαία κυβερνητική ανασκόπηση. Υπάρχουν πράγματα που δεν πρέπει να μένουν χωρίς ενημέρωση, ιδίως όταν κάθε επτά ημέρες χρειάζεται να επιβεβαιώνεται ότι η χώρα κινείται από επιτυχία σε επιτυχία. Οι αριθμοί επιλέγονται προσεκτικά, οι φωτογραφίες επίσης και η αφήγηση διαθέτει πάντα τη σωστή γωνία λήψης. Έξω από αυτή την εικόνα υπάρχει η Ελλάδα που πληρώνει λογαριασμούς, μετρά το εισόδημα πριν τελειώσει ο μήνας και δεν βρίσκει πάντοτε τον εαυτό της στις κυβερνητικές διαφάνειες.
Η συμμετοχή μεγάλων διεθνών εταιρειών στον διαγωνισμό για σεισμικές έρευνες και υδρογονάνθρακες είναι θετική εξέλιξη. Δείχνει ότι υπάρχει επενδυτικό ενδιαφέρον για τον ελληνικό ενεργειακό χώρο και ότι οι δυνατότητες της χώρας δεν περνούν απαρατήρητες. Από εκεί αρχίζει η σοβαρή συζήτηση. Η Ελλάδα πρέπει να αποφασίσει αν θέλει πράγματι να αξιοποιήσει τους εγχώριους ενεργειακούς πόρους της, με συγκεκριμένες προτεραιότητες και σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο. Αυτό προϋποθέτει πολιτική βούληση που δεν εξαντλείται στην προκήρυξη ενός διαγωνισμού.
Η ενεργειακή πολιτική επηρεάζει την ασφάλεια εφοδιασμού και τη δυνατότητα της χώρας να διαπραγματεύεται από ισχυρότερη θέση. Στην Ανατολική Μεσόγειο, οι διαδρομές τροφοδοσίας συνδέονται άμεσα με τη γεωπολιτική. Η Ελλάδα έχει ήδη χάσει αρκετό χρόνο παρακολουθώντας άλλους να σχεδιάζουν πάνω στον ίδιο χάρτη. Το επενδυτικό ενδιαφέρον αποκτά ουσία όταν οδηγεί σε έρευνα και παραγωγή με εθνική ωφέλεια. Διαφορετικά, προστίθεται απλώς στον κατάλογο των θετικών ειδήσεων που παρουσιάζονται στο τέλος της εβδομάδας.
Στην καθημερινότητα των νοικοκυριών, το επίδομα θέρμανσης προσφέρει ανακούφιση σε ανθρώπους που τη χρειάζονται. Η ανάγκη της επιδότησης αποκαλύπτει ταυτόχρονα το ίδιο το πρόβλημα. Μια οικογένεια που χρειάζεται κρατική βοήθεια για να θερμάνει το σπίτι της δεν αισθάνεται την οικονομική επιτυχία επειδή αυξήθηκε το ποσό του επιδόματος. Αισθάνεται κυρίως το κόστος του ρεύματος και των καυσίμων.
Οι συγκρίσεις με το 2019 έχουν περιορισμένη αξία όταν στο μεταξύ έχουν αλλάξει οι τιμές και η αγοραστική δύναμη. Το ουσιαστικό μέτρο είναι πόσο μέρος του εισοδήματος χρειάζεται σήμερα ένα νοικοκυριό για τη θέρμανση, τη στέγη, τα τρόφιμα και τις βασικές του υποχρεώσεις. Όσο περισσότεροι πολίτες εξαρτώνται από επιδόματα για δαπάνες που θα έπρεπε να καλύπτουν από το εισόδημά τους, τόσο δυσκολότερα μπορεί η επιδοματική πολιτική να παρουσιαστεί ως απόδειξη ευημερίας. Η κοινωνική στήριξη είναι αναγκαία σε περιόδους πίεσης. Η μόνιμη ανάγκη της αποκαλύπτει ότι η πίεση έχει αποκτήσει σταθερό χαρακτήρα.
Οι πανηγυρισμοί γύρω από το ΑΕΠ, τις εξαγωγές και τα δηλωθέντα εισοδήματα χρειάζονται επίσης προσεκτική ανάγνωση. Οι αριθμοί είναι απαραίτητοι, επειδή χωρίς αυτούς η οικονομική συζήτηση γίνεται εντύπωση. Στις εξαγωγές έχει σημασία τι ακριβώς εξάγεται και πόση εγχώρια αξία ενσωματώνεται στο προϊόν. Μετρά επίσης ποιο μέρος της παραγωγής μένει στην ελληνική οικονομία. Η αύξηση του ΑΕΠ ανά κάτοικο δεν μεταφράζεται αυτόματα σε αντίστοιχη βελτίωση της ζωής του μέσου πολίτη.
Το ίδιο συμβαίνει με τα δηλωθέντα εισοδήματα. Μπορούν να αυξηθούν ονομαστικά και την ίδια ώρα η αγοραστική δύναμη να παραμένει πιεσμένη από τις τιμές. Ο εργαζόμενος που βλέπει τον μισθό του να εξαφανίζεται πριν από το τέλος του μήνα δεν χρειάζεται ιδιαίτερη οικονομική παιδεία για να καταλάβει τη διαφορά. Η απόσταση ανάμεσα στον μακροοικονομικό πίνακα και στο οικογενειακό ταμείο έχει μεγαλύτερη πολιτική σημασία από όσο αφήνει να εννοηθεί μια προσεγμένη κυβερνητική παρουσίαση.
Η χώρα έχει ανάγκη από μεγαλύτερη παραγωγική ικανότητα. Η κατανάλωση κινεί την αγορά, χωρίς να μπορεί να υποκαταστήσει την παραγωγική ισχύ. Η βιομηχανία και η μεταποίηση χρειάζονται κεφάλαιο και τεχνογνωσία. Η αγροτική παραγωγή αντιμετωπίζει διαφορετικές ανάγκες, ενώ οι επιχειρήσεις που μπορούν να σταθούν στις διεθνείς αγορές χρειάζονται περιβάλλον που επιτρέπει επενδύσεις με διάρκεια. Ο πλούτος που επανεπενδύεται αφήνει θέσεις εργασίας και υποδομές. Η απλή ανακύκλωσή του στην κατανάλωση έχει πολύ πιο περιορισμένο αποτέλεσμα.
Η πρόσβαση σε μια νέα θεραπεία για τον μεταστατικό καρκίνο του παγκρέατος είναι σημαντική για τους ασθενείς που τη χρειάζονται. Τέτοιες εξελίξεις δεν χρειάζονται υποτίμηση. Χρειάζονται σωστή κλίμακα αξιολόγησης. Η λειτουργία του Εθνικού Συστήματος Υγείας φαίνεται όταν ένας πολίτης μπορεί να βρει γιατρό και να κάνει την εξέταση που χρειάζεται. Φαίνεται επίσης στο αν θα λάβει θεραπεία χωρίς να εξαρτάται από το εισόδημα ή τον τόπο κατοικίας του.
Μια καινοτόμος θεραπεία έχει αξία όταν φτάνει εγκαίρως στον ασθενή. Το ίδιο σοβαρά πρέπει να εξετάζονται η στελέχωση των δημόσιων νοσοκομείων και οι χρόνοι αναμονής. Υπάρχει και το κόστος που μεταφέρεται στον ίδιο τον ασθενή όταν μια βασική υπηρεσία δεν παρέχεται εγκαίρως από το δημόσιο σύστημα. Οι μεμονωμένες επιτυχίες δείχνουν ότι το ΕΣΥ μπορεί να πετύχει σημαντικά πράγματα. Δεν περιγράφουν από μόνες τους τη συνολική του κατάσταση.
Οι περισσότερες υποτροφίες για νέους από αγροτικές οικογένειες αποτελούν χρήσιμη παρέμβαση. Η πραγματικότητα της υπαίθρου παραμένει πολύ δυσκολότερη. Το κόστος καυσίμων και ρεύματος συμπιέζει το εισόδημα του παραγωγού. Το ίδιο συμβαίνει με τα λιπάσματα και τις ζωοτροφές, ενώ οι τιμές διάθεσης συχνά δεν ακολουθούν. Μια υποτροφία μπορεί να βοηθήσει το παιδί μιας αγροτικής οικογένειας να σπουδάσει. Δεν εξασφαλίζει ότι θα υπάρχει βιώσιμη εκμετάλλευση στην οποία να μπορεί να επιστρέψει.
Η αγροτική πολιτική αφορά την παραγωγή τροφίμων και την οικονομική αντοχή της περιφέρειας. Επηρεάζει και την εξάρτηση της χώρας από εισαγωγές βασικών αγαθών. Αν περιοριστεί σε επιδοτήσεις, προγράμματα και διαχείριση ευρωπαϊκών πόρων, το κράτος μπορεί να εμφανίζει μεγάλη δραστηριότητα την ίδια στιγμή που μειώνεται η εγχώρια παραγωγή. Η ύπαιθρος δεν χρειάζεται περισσότερες σελίδες αιτήσεων. Χρειάζεται να μπορεί κάποιος να καλλιεργεί και να ζει αξιοπρεπώς από αυτή τη δουλειά.
Οι φορολογικές ελαφρύνσεις είναι καλοδεχούμενες όταν μειώνουν το βάρος που πράγματι σηκώνει ο φορολογούμενος. Η πολιτική τους αξία εξαρτάται από το συνολικό φορολογικό περιβάλλον μέσα στο οποίο δίνονται. Η μεσαία τάξη, οι επαγγελματίες και οι επιχειρήσεις που παράγουν δεν αξιολογούν μια ελάφρυνση απομονωμένη από την ακρίβεια, τις εισφορές και το υπόλοιπο φορολογικό κόστος. Βλέπουν το τελικό αποτέλεσμα στον λογαριασμό τους.
Ένα κράτος που θέλει περισσότερη παραγωγή πρέπει να αφήνει μεγαλύτερο οικονομικό χώρο σε εκείνον που εργάζεται. Η επένδυση πρέπει να παραμένει συμφέρουσα και η αποταμίευση να έχει νόημα. Όταν η οικονομική δραστηριότητα φορολογείται έντονα και στη συνέχεια μέρος των εσόδων επιστρέφει με στοχευμένες παροχές, το κράτος εμφανίζεται πρώτα ως εισπράκτορας και αργότερα ως χορηγός. Η δεύτερη ιδιότητα συνήθως συνοδεύεται από περισσότερες κάμερες. Για την οικονομία έχει μεγαλύτερη σημασία πόσο εισόδημα μένει εξαρχής σε εκείνον που παράγει.
Το railway.gov.gr και οι νέες ψηφιακές δυνατότητες μπορούν να βελτιώσουν την ενημέρωση και τη λειτουργία του σιδηροδρομικού δικτύου. Μετά τα Τέμπη, κανένα ψηφιακό εργαλείο δεν μπορεί να σηκώσει μόνο του το βάρος της αποκατάστασης της εμπιστοσύνης. Χρειάζονται πιστοποιημένα συστήματα που λειτουργούν και προσωπικό επαρκές για τις ανάγκες του δικτύου. Οι υποδομές πρέπει να συντηρούνται συστηματικά. Ο έλεγχος πρέπει να έχει ουσιαστικό περιεχόμενο και η λογοδοσία να μην εμφανίζεται μόνο όταν έχει ήδη συμβεί το κακό.
Η τεχνολογία μπορεί να δείξει πού βρίσκεται ένα τρένο. Δεν μπορεί να αντικαταστήσει ένα σύστημα ασφαλείας που έπρεπε να λειτουργεί. Τα νέα τρένα είναι χρήσιμα, όπως και κάθε αναβάθμιση του δικτύου. Η κοινωνία δικαιούται κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο από μια νέα εφαρμογή. Δικαιούται να γνωρίζει ότι έχουν διορθωθεί οι αδυναμίες που μπορούν να οδηγήσουν ξανά σε τραγωδία. Η εμπιστοσύνη επιστρέφει όταν αυτή η βεβαιότητα στηρίζεται σε πραγματικά δεδομένα.
Η αυστηροποίηση των ορίων έκθεσης στον αμίαντο είναι προφανώς σωστή. Η προστασία ενός εργαζομένου από καρκινογόνες ουσίες αποτελεί βασική υποχρέωση μιας σύγχρονης Πολιτείας. Το Προεδρικό Διάταγμα αποκτά περιεχόμενο όταν μετατρέπεται σε έλεγχο στον πραγματικό χώρο εργασίας.
Οι υπηρεσίες πρέπει να διαθέτουν προσωπικό. Οι εργοδότες πρέπει να γνωρίζουν ότι οι κανόνες ελέγχονται και ότι οι παραβάσεις έχουν συνέπειες. Η απόσταση ανάμεσα στο ΦΕΚ και στο εργοτάξιο είναι εκεί όπου κρίνεται η εργατική προστασία. Η έκδοση του κανόνα είναι το διοικητικό μέρος της υπόθεσης. Η εφαρμογή του είναι εκείνη που ενδιαφέρει τον εργαζόμενο.
Η νησιωτική Ελλάδα αντιμετωπίζει μια σταθερή μορφή ανισότητας. Η επιδότηση ακτοπλοϊκών γραμμών είναι αναγκαία για να διατηρούνται συνδέσεις που η αγορά από μόνη της δεν θα εξασφάλιζε. Αυτό λύνει μέρος του προβλήματος. Ο κάτοικος ενός μικρού νησιού εξακολουθεί να χρειάζεται προσιτό εισιτήριο και αξιόπιστο δρομολόγιο όλο τον χρόνο. Χρειάζεται επίσης βασικές υπηρεσίες που να μην απαιτούν κάθε φορά ταξίδι στην ηπειρωτική χώρα.
Η νησιωτική πολιτική φαίνεται στην καθημερινότητα εκείνου που αποφασίζει να μείνει στον τόπο του. Η ακτοπλοΐα αποτελεί μέρος αυτής της καθημερινότητας. Η τοπική οικονομία, η υγεία και οι υποδομές συμπληρώνουν την εικόνα. Μια γραμμή μπορεί να παραμένει ανοιχτή χάρη στην επιδότηση και την ίδια στιγμή το νησί να εξακολουθεί να χάνει κατοίκους. Εκεί χρειάζεται να κοιτάξει η πολιτική αν θέλει να μετρήσει κάτι περισσότερο από τον αριθμό των δρομολογίων.
Οι δορυφορικές επικοινωνίες και η επιτήρηση αποτελούν πραγματικές ανάγκες για την άμυνα. Η τεχνολογική αυτονομία αποκτά επίσης όλο και μεγαλύτερη σημασία. Η Ελλάδα πρέπει να μπορεί να υποστηρίζει περισσότερες δυνατότητες με δική της γνώση και παραγωγή, περιορίζοντας όπου είναι εφικτό την εξάρτηση από ξένες αλυσίδες. Αυτό απαιτεί εγχώρια τεχνογνωσία και σοβαρή αμυντική βιομηχανία. Οι ερευνητικοί φορείς πρέπει επίσης να συνδέονται περισσότερο με τις ανάγκες της παραγωγής.
Οι εξοπλιστικές ανακοινώσεις έχουν μικρή αξία αν δεν συνοδεύονται από ικανότητα συντήρησης και αξιοποίησης των συστημάτων. Η τεχνολογική αυτονομία δεν αγοράζεται ολόκληρη από έναν προμηθευτή. Αποκτάται σταδιακά όταν μέρος της γνώσης και της παραγωγής παραμένει στη χώρα και εξελίσσεται εδώ. Το ίδιο ισχύει για την υποστήριξη των συστημάτων μετά την αγορά τους.
Γι’ αυτό η σχεδιαζόμενη επένδυση της ICEYE στην Ελλάδα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Μπορεί να φέρει προηγμένη τεχνολογία και εξειδικευμένες θέσεις εργασίας σε έναν κλάδο με άμεση σύνδεση με την άμυνα και τις διαστημικές εφαρμογές. Η αξία της θα είναι μεγαλύτερη αν γύρω της δημιουργηθούν ελληνικές εταιρείες και ερευνητικές ομάδες. Ακόμη σημαντικότερο είναι να αποκτήσουν Έλληνες επιστήμονες και μηχανικοί τη δυνατότητα να σχεδιάζουν δικά τους προϊόντα.
Η χώρα έχει δει αρκετές ξένες επενδύσεις να παρουσιάζονται ως αυτόνομες εθνικές επιτυχίες. Η εγκατάσταση μιας εταιρείας είναι θετικό γεγονός. Το παραγωγικό αποτέλεσμα φαίνεται στο πόση γνώση μένει στην Ελλάδα και πόσες εγχώριες επιχειρήσεις συνδέονται με την επένδυση. Αν από αυτή τη διαδικασία προκύπτουν δυνατότητες που δεν εξαφανίζονται μαζί με τον αρχικό επενδυτή, τότε η χώρα έχει αποκτήσει κάτι περισσότερο από μια νέα εταιρική εγκατάσταση.
Η ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης και Κύπρου επαναφέρει με ακόμη πιο καθαρό τρόπο το ζήτημα της εθνικής στρατηγικής. Η κυβέρνηση δηλώνει ότι το έργο προχωρά χωρίς εκπτώσεις στα κυριαρχικά δικαιώματα. Η διαβεβαίωση είναι χρήσιμη. Χρειάζεται όμως να γνωρίζουμε ποια πολιτική θα εφαρμοστεί αν η υλοποίηση συναντήσει εμπόδιο στην πράξη.
Η διασύνδεση έχει ενεργειακή και γεωπολιτική διάσταση. Αφορά την Κύπρο και τις θαλάσσιες ζώνες, ενώ επηρεάζει άμεσα τη θέση της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο σχεδιασμός πρέπει να είναι συγκεκριμένος τόσο για την πρόοδο του έργου όσο και για την προστασία της υλοποίησής του. Οι κυριαρχικές θέσεις αποκτούν βάρος όταν η εφαρμογή τους αντέχει στην πίεση. Η επανάληψή τους σε μια κυβερνητική ενημέρωση δεν προσθέτει από μόνη της τίποτε.
Αν βάλουμε δίπλα δίπλα τους δείκτες, τα επιδόματα, τις επενδύσεις και τις νέες ψηφιακές υπηρεσίες, η κυβερνητική εικόνα μοιάζει γεμάτη δραστηριότητα. Η κοινωνία εξακολουθεί όμως να αντιμετωπίζει ακριβή καθημερινότητα και παραγωγικές αδυναμίες. Η περιφέρεια χάνει πληθυσμό. Πολλοί νέοι δυσκολεύονται να αποκτήσουν κατοικία και να δημιουργήσουν οικογένεια. Στην εξωτερική πολιτική παραμένει ανοιχτή η συζήτηση για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η πολιτική των «ήρεμων νερών» χωρίς να περιορίσει ελληνικές επιλογές.
Η διακυβέρνηση δεν μπορεί να αξιολογείται από τον αριθμό των θεμάτων που χωρούν σε μια εβδομαδιαία ανάρτηση. Οι επιμέρους παρεμβάσεις πρέπει να συνδέονται σε αναγνωρίσιμη κατεύθυνση και να αντιμετωπίζουν βασικές αδυναμίες της χώρας. Σήμερα η κυβέρνηση εμφανίζει μεγάλη ικανότητα στην επικοινωνιακή οργάνωση της δραστηριότητάς της. Πολύ λιγότερο καθαρά διακρίνεται η σύνδεση ανάμεσα στις επιμέρους κινήσεις και σε μια συνολική πολιτική κατεύθυνση.
Η παραγωγική βάση πρέπει να μεγαλώσει. Η αγοραστική δύναμη πρέπει να βελτιωθεί με τρόπο που να φαίνεται στον οικογενειακό προϋπολογισμό και οι θεσμοί να λειτουργούν χωρίς επιλεκτική εφαρμογή. Η κοινωνική πολιτική οφείλει σταδιακά να μειώνει την εξάρτηση από μόνιμες παροχές. Στις διεθνείς σχέσεις, η χώρα πρέπει να γνωρίζει μέχρι πού φτάνει η συνεννόηση και ποια δικαιώματα υπερασπίζεται όταν αυτή δοκιμάζεται. Από αυτές τις επιλογές θα φανεί αν υπάρχει πράγματι διαφορετική πολιτική κατεύθυνση.
Αν ο όρος «νέα μεταπολίτευση» πρόκειται να έχει ουσιαστικό περιεχόμενο, πρέπει να συνδέεται με τον τρόπο που παράγεται ο πλούτος και με τη σχέση του πολίτη με το κράτος. Περιλαμβάνει επίσης την ικανότητα της Ελλάδας να αποφασίζει για τα συμφέροντά της χωρίς μόνιμη ανάγκη εξωτερικής επιβεβαίωσης. Η αλλαγή προσώπων μπορεί να έχει πολιτική σημασία, αλλά δεν αρκεί για μια τέτοια μεταβολή. Αν η κατεύθυνση παραμένει ίδια, η επόμενη κυβερνητική ανασκόπηση θα έχει απλώς διαφορετική υπογραφή.

