Η Ελλάδα που έχουμε και η Ελλάδα που πρέπει να ξαναβρούμε

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Κάθε Κυριακή πρωί, διαβάζοντας την ανάρτηση του πρωθυπουργού, έχεις την αίσθηση ότι το Μέγαρο Μαξίμου κατοικεί σε μια άλλη Ελλάδα. Μια Ελλάδα όπου όλα πηγαίνουν καλά, η οικονομία καλπάζει, οι εξαγωγές σπάνε ρεκόρ, τα εισοδήματα ανεβαίνουν, το κράτος γίνεται ψηφιακό και η χώρα αποκτά ολοένα μεγαλύτερο βάρος στη διεθνή σκηνή. Μια εικόνα σχεδόν ειδυλλιακή. Μόνο που έξω από το κάδρο υπάρχει και μια άλλη Ελλάδα. Αυτή που δεν χωράει στις κυριακάτικες αναρτήσεις.

Και αύριο είναι η επέτειος του Πολυτεχνείου. Μια επέτειος που δεν προσφέρεται για τυπικές αναφορές και επετειακά στεφάνια. Γιατί το «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία» δεν είναι ένα σύνθημα που έμεινε κλεισμένο στα βιβλία της Ιστορίας. Είναι τρία αιτήματα που εξακολουθούν να μας κοιτούν κατάματα. Και, αν τα φέρουμε στη σημερινή πραγματικότητα, έχουν πολλά να μας πουν για όσα καταφέραμε, αλλά κυρίως για όσα αφήσαμε πίσω.

Ας αρχίσουμε από το «Ψωμί». Η κυβέρνηση απλώνει μπροστά μας τους δείκτες, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, τα πλεονάσματα, τις φοροελαφρύνσεις και τα επιδόματα. Μόνο που η οικονομία δεν βρίσκεται στα γραφήματα των υπουργείων. Βρίσκεται στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, στον μισθό που τελειώνει πριν τελειώσει ο μήνας, στον μικρομεσαίο που παλεύει να κρατήσει ανοιχτό το μαγαζί του και στον αγρότη που βλέπει τον κόπο μιας ολόκληρης χρονιάς να χάνεται στο κόστος της παραγωγής.

Και κάπου εδώ πρέπει να ξεχωρίσουμε την ανάπτυξη από την πραγματική ευημερία. Γιατί δεν γίνεται να πανηγυρίζουμε για τους αριθμούς, όταν η κοινωνία δυσκολεύεται να ανασάνει. Ούτε μπορείς να βαφτίζεις κοινωνική πολιτική τη διανομή επιδομάτων, επιστρέφοντας στους πολίτες ένα μικρό μέρος από όσα έχουν ήδη πληρώσει, χωρίς να αντιμετωπίζεις τις αιτίες του προβλήματος. Η χώρα χρειάζεται παραγωγή, βιομηχανία, μεταποίηση, υγιή επιχειρηματικότητα και μια ισχυρή μεσαία τάξη. Χρειάζεται να δημιουργεί πλούτο και όχι απλώς να διαχειρίζεται την έλλειψη του. Γιατί μια οικονομία που δεν πατάει στα δικά της πόδια μπορεί να δείχνει όμορφη στις παρουσιάσεις, αλλά παραμένει ευάλωτη στην πρώτη δυσκολία.

Πάμε στην «Παιδεία». Εδώ φαίνεται καθαρά η κυβερνητική αντίληψη. Στον βωμό της «αριστείας» των δεικτών, η Παιδεία και η κοινωνική κινητικότητα αντιμετωπίζονται περισσότερο ως κόστος παρά ως επένδυση στο μέλλον της χώρας. Οι επιπλέον υποτροφίες για παιδιά αγροτικών οικογενειών είναι ασφαλώς θετικές. Αλλά τι γίνεται με τους ίδιους τους αγρότες που ασφυκτιούν από το κόστος παραγωγής; Με τα δημόσια πανεπιστήμια, την ισότιμη πρόσβαση στη γνώση και τις ευκαιρίες που πρέπει να έχει ένας νέος για να προκόψει στον τόπο του;

Το Πολυτεχνείο εξέφρασε μια γενιά που διεκδικούσε ελεύθερη Παιδεία, κριτική σκέψη και αξιοπρέπεια απέναντι στον αυταρχισμό. Σήμερα, κινδυνεύουμε να αντιμετωπίζουμε τους νέους είτε ως πελάτες προγραμμάτων κατάρτισης είτε ως ανθρώπινο δυναμικό προς εξαγωγή, που αναζητά στο εξωτερικό όσα δεν βρίσκει στην πατρίδα του.

Η Παιδεία, όμως, δεν αφορά μόνο τη γνώση. Αφορά και τη διαμόρφωση ελεύθερων πολιτών που σκέφτονται, αμφισβητούν και απαιτούν λογοδοσία. Και εδώ η συζήτηση οδηγεί αναπόφευκτα στα Τέμπη. Τα Τέμπη δεν ήταν μια αστοχία λογισμικού, αλλά μια τραγωδία που άνοιξε μια βαθιά πληγή στην εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος και τους θεσμούς. Και αυτή η πληγή δεν κλείνει με εφαρμογές, επικοινωνιακές διαβεβαιώσεις και διαχείριση της δημόσιας εικόνας. Κλείνει με αλήθεια, ευθύνη, δικαιοσύνη και λογοδοσία. Με ένα κράτος που προστατεύει τον πολίτη και όχι ένα κράτος που αναζητά διαρκώς τρόπους να προστατεύσει την εικόνα του. Γιατί οι θεσμοί υπάρχουν για να ελέγχουν την εξουσία, όχι για να προσαρμόζονται στις ανάγκες της. Και η Δημοκρατία δεν είναι υπόθεση καλού μάρκετινγκ.

Και φτάνουμε στην «Ελευθερία». Στην ελευθερία της χώρας να αποφασίζει η ίδια για το μέλλον της και να υπερασπίζεται τα συμφέροντα της. Η κυβέρνηση μας μιλά για έρευνες υδρογονανθράκων, επενδύσεις στο Διάστημα και ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Όλα αυτά έχουν τη σημασία τους. Μα η ισχύς και η κυριαρχία ενός τόπου δεν χτίζονται με δελτία Τύπου, ούτε θωρακίζονται με επικοινωνιακά καθησυχαστικά και με το δόγμα των «ήρεμων νερών», ειδικά όταν αυτά τα νερά καταλήγουν να κρύβουν την αδράνεια και τη σιωπηρή αποδοχή τετελεσμένων.

Όπως ακριβώς το Πολυτεχνείο ύψωσε ανάστημα απέναντι στους ξένους κηδεμόνες και στα σχέδια υποταγής της χώρας, έτσι και η Ελλάδα του σήμερα δεν αντέχει μια εξωτερική πολιτική που απλώς διαχειρίζεται πιέσεις και νανουρίζει την κοινή γνώμη με ευχολόγια. Η ειρήνη δεν σημαίνει αδράνεια και ο διάλογος δεν σημαίνει ότι ξεχνάς τι πρέπει να υπερασπιστείς. Η Ελλάδα χρειάζεται αυτοπεποίθηση, σταθερές θέσεις και πολιτική βούληση. Να συνομιλεί με τους συμμάχους της, αλλά να μη συγχέει τη συμμαχία με την εκχώρηση της δικής της κρίσης και των δικών της επιλογών.

Υπάρχει, όμως, κάτι που διατρέχει και τα τρία αυτά ζητήματα. Και αυτό είναι η ίδια η ποιότητα της Δημοκρατίας μας. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι κάνει μια κυβέρνηση, αλλά και πώς αντιλαμβάνεται την εξουσία. Όταν το κράτος αρχίζει να μοιάζει με προέκταση της εκάστοτε κυβερνητικής πλειοψηφίας, όταν η κριτική αντιμετωπίζεται ως ενόχληση και η διαφορετική άποψη ως κάτι που πρέπει διαρκώς να απολογείται, τότε η φθορά δεν είναι απλώς πολιτική. Είναι βαθύτερη. Αφορά την ίδια τη σχέση του πολίτη με τη Δημοκρατία.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο ανησυχητικό. Ότι σιγά σιγά συνηθίζουμε πράγματα που κάποτε θα μας φαίνονταν αδιανόητα. Συνηθίζουμε την απόσταση ανάμεσα στις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις και στην καθημερινή πραγματικότητα. Συνηθίζουμε να μετράμε την πολιτική με όρους επικοινωνίας και όχι ουσίας. Να θεωρούμε φυσιολογικό να συγκεντρώνεται όλο και περισσότερη δύναμη στο κέντρο, ενώ οι θεσμικές αντιστάσεις μοιάζουν να υποχωρούν. Κι όμως, η Δημοκρατία δεν χάνεται πάντα με θόρυβο. Μερικές φορές φθείρεται αθόρυβα, μέσα από μικρές υποχωρήσεις που στο τέλος γίνονται συνήθεια.

Τότε, μέσα στα δύσκολα χρόνια του Νοέμβρη του ’73, οι φοιτητές σήκωναν τις σημαίες ψηλά, ενώνοντας στο ίδιο κάδρο το αίτημα για δημοκρατία, κοινωνική δικαιοσύνη και εθνική ανεξαρτησία. Σήμερα, δεκαετίες αργότερα, το χρέος δεν είναι να αντιγράψουμε εκείνη τη στιγμή, αλλά να σταθούμε αντάξιοι του συμβολισμού της.

Η επέτειος του Πολυτεχνείου, λοιπόν, μας καλεί να κοιτάξουμε το παρόν χωρίς παρωπίδες και να σκεφτούμε το μέλλον χωρίς φόβο. Η Μεταπολίτευση υπήρξε μια μεγάλη ιστορική κατάκτηση. Δεν μπορεί, όμως, να γίνει το άλλοθι για να θεωρούμε ότι η Δημοκρατία μας ολοκληρώθηκε και ότι δεν χρειάζεται πια να αλλάξει τίποτα.

Η Ελλάδα χρειάζεται ένα νέο ξεκίνημα. Μια νέα μεταπολιτευτική αφετηρία. Όχι για να γκρεμίσουμε όσα κατακτήσαμε, αλλά για να ξαναδώσουμε περιεχόμενο σε όσα υποσχεθήκαμε. Με παραγωγή αντί για εξάρτηση, Παιδεία που ανοίγει δρόμους και καλλιεργεί ελεύθερη σκέψη αντί για αποσπασματικές παροχές και κατάρτιση χωρίς προοπτική, κοινωνική δικαιοσύνη αντί για επιδοματική διαχείριση, θεσμούς με πραγματική ανεξαρτησία αντί για εξουσία χωρίς επαρκή αντίβαρα και εξωτερική πολιτική με εθνική αυτοπεποίθηση αντί για διαρκή αναζήτηση της βολικής ησυχίας.

Γιατί οι χώρες δεν προχωρούν όταν απλώς αλλάζουν οι αριθμοί στις κυβερνητικές παρουσιάσεις. Προχωρούν όταν αλλάζει η αντίληψη για το τι είναι κράτος, τι είναι Δημοκρατία και ποιος υπηρετεί ποιον.

Και, τελικά, το μεγάλο ζητούμενο δεν είναι να φτιάξουμε μια καλύτερη εικόνα της Ελλάδας. Είναι να ξαναβρούμε την ίδια την Ελλάδα. Την παραγωγική της δύναμη, την κοινωνική της ψυχή, τη δημοκρατική της ευαισθησία και την εθνική της αξιοπρέπεια.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.