Αναζητώντας το Πρότυπο Διακυβέρνησης για το Μέλλον
Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού
Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Περίπου 15 χρόνια μετά τη χρεοκοπία της, η καθημερινότητα των πολιτών παραμένει γεμάτη προκλήσεις. Τα προβλήματα συσσωρεύονται και η αίσθηση της παρακμής είναι πλέον εμφανής σε όλη την επικράτεια, από την ύπαιθρο έως τις μεγάλες πόλεις. Υποδομές απαξιωμένες, υπηρεσίες που αδυνατούν να καλύψουν τις ανάγκες των πολιτών, μια οικονομία σε ακινησία και μια κυβέρνηση που φαίνεται να διαχειρίζεται την κρίση με αποσπασματικά μέτρα, έχουν δημιουργήσει μια αδιέξοδη κατάσταση.
Αυτό αποτυπώνεται έντονα και στην καθημερινή ζωή της ελληνικής περιφέρειας. Το περασμένο Σαββατοκύριακο, βρέθηκα στην ορεινή Κορινθία, όπου ενημερώθηκα για την δραματική κατάσταση της περιοχής. Σε πολλά χωριά, το νερό που βγαίνει από τις βρύσες είναι λασπωμένο, ενώ ακόμη και στην Κόρινθο, το 2025, οι κάτοικοι δεν μπορούν να το καταναλώσουν και αναγκάζονται να προμηθεύονται εμφιαλωμένο. Η ύπαιθρος βρίσκεται σε πλήρη εγκατάλειψη, με τους μόνιμους κατοίκους, κυρίως ηλικιωμένους, να προσπαθούν να κρατηθούν στη γη τους, παρά τις αντιξοότητες της αγροτικής παραγωγής. Τα παιδιά τους έχουν μεταναστεύσει ή έχουν κατευθυνθεί προς τις μεγάλες πόλεις και τον τουρισμό. Παρόμοιες εικόνες βλέπει κανείς σε όλη την ελληνική περιφέρεια.
Αλλά το πρόβλημα της υποβάθμισης των υποδομών δεν περιορίζεται στην ύπαιθρο. Στις μεγάλες πόλεις, οι διακοπές νερού στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη είναι σχεδόν καθημερινό φαινόμενο λόγω της παλαιότητας των δικτύων. Στο μετρό της Αθήνας, οι βλάβες στις γραμμές τον τελευταίο μήνα έχουν προκαλέσει τεράστιες ταλαιπωρίες για χιλιάδες πολίτες. Η ίδια εικόνα επικρατεί και στα περιφερειακά λιμάνια και τον σιδηρόδρομο, όπου οι υποδομές είναι σε άθλια κατάσταση και ο εξοπλισμός απαξιωμένος. Οι υπηρεσίες μεταφορών και μεταποίησης αδυνατούν να καλύψουν τις σύγχρονες ανάγκες της χώρας, λόγω της έλλειψης συντήρησης και της παλαιότητας των υποδομών. Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια χώρα με βαθιά συρρικνωμένη πρωτογενή και δευτερογενή παραγωγή και υποδομές που δεν μπορούν καν να υποστηρίξουν αυτή την παραγωγή.
Όταν αναζητούμε το πρότυπο διακυβέρνησης για το μέλλον της χώρας, η κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου προσφέρει μια σημαντική αναφορά. Παρά τις αντίξοες συνθήκες και τις εξαιρετικά δύσκολες αποφάσεις που έπρεπε να ληφθούν, αυτή η κυβέρνηση απέδειξε ότι η χώρα μπορεί να ανακάμψει, ακόμα και χωρίς ρευστότητα. Η Ελλάδα, το 2012, βρισκόταν σε μια κατάσταση πλήρους αποδιοργάνωσης και χρεοκοπίας, χωρίς να διαθέτει τα οικονομικά μέσα για να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις. Παρόλα αυτά, η κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου κατάφερε να αλλάξει την εικόνα της χώρας, προχωρώντας σε βαθιές μεταρρυθμίσεις και δημοσιονομικές προσαρμογές που επανέφεραν την εμπιστοσύνη των αγορών και των διεθνών εταίρων.
Η έλλειψη ρευστότητας καθιστούσε επιτακτική την ανάγκη για δομικές αλλαγές. Η κυβέρνηση προχώρησε σε μεταρρυθμίσεις που αφορούσαν την αναδιάρθρωση του χρέους, την ενίσχυση των δημοσίων υπηρεσιών και τη δημιουργία ενός πιο σταθερού και προβλέψιμου οικονομικού περιβάλλοντος. Αυτές οι μεταρρυθμίσεις δεν ήταν εύκολες και είχαν πολιτικό κόστος, αλλά έδωσαν την αναγκαία ώθηση για την οικονομική σταθεροποίηση της χώρας. Παρά τη δύσκολη κατάσταση, η κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου κατάφερε να μετατρέψει τη χώρα από αποδιοργανωμένη και χρεοκοπημένη σε χώρα με δημοσιονομικά πλεονάσματα και υψηλές εξαγωγές, εξασφαλίζοντας την ευρωζώνη ως θεσμό ασφάλειας για την ελληνική οικονομία.
Αντίθετα, η σημερινή κυβέρνηση Μητσοτάκη, παρά το γεγονός ότι διαθέτει το Ταμείο Ανάκαμψης ως «χορηγό» για την αναζωογόνηση της χώρας, έχει καταφέρει να οδηγήσει την Ελλάδα σε κατάσταση αποδιοργάνωσης. Το «επιτελικό κράτος» που επικαλείται η κυβέρνηση με 60 υπουργούς και υφυπουργούς έχει αποδειχθεί δυσλειτουργικό και υπερσυγκεντρωτικό. Αντί να προχωρήσει σε ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, η κυβέρνηση επιδίδεται σε αποσπασματικές κινήσεις που περιορίζονται σε επικοινωνιακές στρατηγικές, ενώ οι υποδομές της χώρας παραμένουν σε άθλια κατάσταση. Οι εξαγγελίες για ψηφιοποίηση και αναδιάρθρωση της δημόσιας διοίκησης δεν έχουν αποδώσει, οι συνεχείς διακοπές στην παροχή βασικών υπηρεσιών καταδεικνύουν τη βαθιά κρίση στις υποδομές της χώρας, η υποβάθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης και η αδυναμία του κράτους να προχωρήσει σε ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις καταδεικνύουν την αποτυχία του «επιτελικού κράτους».
Επιπλέον, η αναποτελεσματική διαχείριση των πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης και η έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού έχουν οδηγήσει σε αναπάντεχες καθυστερήσεις και ασυντόνιστες κινήσεις, αντί να οδηγήσουν σε πραγματική ανάκαμψη. Παρά τα μεγάλα χρηματοδοτικά εργαλεία, το κράτος παραμένει απροετοίμαστο να αντιμετωπίσει τις σύγχρονες ανάγκες και τις προκλήσεις, δημιουργώντας μια εικόνα απογοήτευσης και αστάθειας.
Η επιτυχία της κυβέρνησης Σαμαρά-Βενιζέλου αποτελεί τη βάση για την αναζήτηση ενός νέου πρότυπου διακυβέρνησης. Η στρατηγική, η αποφασιστικότητα και η εφαρμογή δύσκολων, αλλά απαραίτητων μεταρρυθμίσεων, αποτέλεσαν την κινητήριο δύναμη πίσω από την ανάκαμψη της χώρας. Σήμερα, η Ελλάδα χρειάζεται να επιστρέψει σε αυτό το πρότυπο διακυβέρνησης, υιοθετώντας ένα μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχέδιο που θα αναδομήσει το κράτος, θα αναβαθμίσει τις υποδομές και θα επαναφέρει την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα στη δημόσια διοίκηση.
Το πρότυπο διακυβέρνησης Σαμαρά-Βενιζέλου απέδειξε ότι με τις σωστές επιλογές, παρά τις δυσκολίες, η χώρα μπορεί να ανακάμψει και να προχωρήσει μπροστά. Η σωστή στρατηγική είναι το κλειδί για την αναγέννηση της Ελλάδας, και για αυτό απαιτείται μια νέα προσέγγιση που θα συνδυάζει το στρατηγικό όραμα με την αποφασιστικότητα και τη δράση.
Αν η Ελλάδα θέλει να βγει από την κρίση και να ανακτήσει τη δυναμική της, χρειάζεται να επιστρέψει στο πρότυπο διακυβέρνησης Σαμαρά-Βενιζέλου, το οποίο απέδειξε ότι με τις σωστές επιλογές, η χώρα μπορεί να ξεπεράσει τις δυσκολίες και να προχωρήσει μπροστά. Οι ηλίθιες επιλογές ίσως διαρκούν για πάντα, αλλά οι σωστές επιλογές, όσο δύσκολες κι αν είναι, θα καθορίσουν το μέλλον της χώρας.
