Η Εβδομάδα που δεν μας Είπαν XXXII
Γράφει ο Ρένος Δούκας
Καλημέρα, λοιπόν, από την Ελλάδα. Εδώ είναι δέκα το πρωί και, ευτυχώς, δεν χρειάζεται να περιμένουμε να αλλάξει η ημέρα στο Σαν Φρανσίσκο για να καταλάβουμε τι συμβαίνει στη δική μας χώρα. Οι ζώνες ώρας αλλάζουν πιο εύκολα από την ελληνική πραγματικότητα. Μια χώρα προχωρά όταν έχει σχέδιο, παραγωγή, θεσμούς, εθνική στρατηγική και αποτελέσματα που φτάνουν μέχρι την καθημερινότητα του πολίτη. Οι εβδομαδιαίες ανασκοπήσεις έχουν χρησιμότητα ως απολογισμός. Μέχρι εκεί.
Οι επαφές με κορυφαίες εταιρείες υψηλής τεχνολογίας ασφαλώς έχουν αξία. Θα είχε ακόμη μεγαλύτερη αξία να αρχίσουμε να ξεχωρίζουμε τις επενδύσεις που ανακοινώνονται από εκείνες που αλλάζουν πράγματι την οικονομική δομή της χώρας. Είναι ωραίο να μιλάς για την Ελλάδα στην καρδιά της παγκόσμιας τεχνολογίας. Η επιστροφή στην Αθήνα σε φέρνει ξανά μπροστά σε μια οικονομία που εξακολουθεί να στηρίζεται υπερβολικά στον τουρισμό, στην κατανάλωση, στα ακίνητα και στις υπηρεσίες. Εκεί βρίσκεται η δυσκολότερη δουλειά.
Στα δύο καλά νέα για την οικονομία χρειάζεται ακρίβεια, ακριβώς επειδή είναι καλά νέα. Η Moody’s διατήρησε την Ελλάδα στη βαθμίδα Baa3 και αναβάθμισε την προοπτική από σταθερή σε θετική. Η Scope προχώρησε σε αναβάθμιση της πιστοληπτικής βαθμίδας σε BBB+ και έθεσε σταθερή προοπτική. Πρόκειται για δύο θετικές αποφάσεις διαφορετικού χαρακτήρα, όχι για δύο ίδιες αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής βαθμίδας. Η λεπτομέρεια μπορεί να φαίνεται μικρή, μέχρι τη στιγμή που η πολιτική επικοινωνία αποφασίζει να τη μεγαλώσει.
Η επιστροφή της Ελλάδας στην επενδυτική βαθμίδα και η σταδιακή βελτίωση της εικόνας της στις αγορές αποτελούν πραγματική πρόοδο σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης. Αξίζει να αναγνωρίζεται χωρίς την υποχρέωση να συνοδεύεται από εθνικό θρίαμβο. Οι αδυναμίες της οικονομίας παραμένουν γνωστές. Υψηλό δημόσιο χρέος, διαρθρωτικές αδυναμίες, εξωτερικές ανισορροπίες και ανάπτυξη που εξακολουθεί να χρειάζεται ισχυρότερη παραγωγική βάση. Η Moody’s έχει περιορίσει την πρόβλεψή της για την ανάπτυξη στο 1,7% για το 2026 και το 2027, από 2,1%. Η πιστοληπτική αξιοπιστία θα αποκτήσει πολύ μεγαλύτερο βάρος αν μεταφραστεί σε παραγωγικές επενδύσεις, εξαγωγές, υψηλότερη παραγωγικότητα, καλύτερους μισθούς και σταθερές θέσεις εργασίας. Από εκεί και πέρα, τον λόγο έχει η οικονομική πολιτική.
Στη Συνταγματική Αναθεώρηση τα περιθώρια για επικοινωνιακή χρήση είναι ακόμη μικρότερα. Το Σύνταγμα είναι ο καταστατικός χάρτης της Πολιτείας και αγγίζει τη Δικαιοσύνη, την ευθύνη υπουργών, τις ανεξάρτητες αρχές και την ισορροπία των εξουσιών. Τα τελευταία χρόνια η δημόσια συζήτηση έχει επιβαρυνθεί από την υπόθεση των υποκλοπών, από αμφισβητήσεις γύρω από τη λειτουργία θεσμών και από υποθέσεις που επηρέασαν την εμπιστοσύνη μέρους της κοινωνίας στο κράτος. Αυτή η πραγματικότητα απαιτεί θεσμική σοβαρότητα, όχι καινούργιο κυβερνητικό αφήγημα με συνταγματικό περιτύλιγμα.
Είναι πάντοτε εύκολο να κατηγορείς την αντιπολίτευση ότι δεν στηρίζει τις αλλαγές. Πολύ πιο απαιτητική είναι η καθημερινή αποκατάσταση όσων δεν χρειάζονται καμία αναθεώρηση του Συντάγματος για να βελτιωθούν. Η ανεξαρτησία των θεσμών και η ποιότητα της Δικαιοσύνης κρίνονται στην καθημερινή λειτουργία τους. Η εμπιστοσύνη των πολιτών χτίζεται πολύ πιο αργά απ’ όσο γράφεται μια συνταγματική πρόταση και χάνεται πολύ πιο γρήγορα. Καμία νέα διάταξη δεν μπορεί από μόνη της να αναπληρώσει πολιτική πρακτική που δεν πείθει.
Στην ακρίβεια, η απόσταση ανάμεσα στους κυβερνητικούς πίνακες και στο οικογενειακό ταμείο γίνεται πολύ πιο εύκολα αντιληπτή. Κάθε ενίσχυση για το πετρέλαιο θέρμανσης και κάθε βοήθεια προς ένα νοικοκυριό που πιέζεται είναι καλοδεχούμενη. Η επανάληψη αυτών των πακέτων κάθε χρόνο, όμως, έχει αρχίσει να αποκτά χαρακτήρα μόνιμου μηχανισμού. Η κυβέρνηση ετοιμάζει και φέτος μέτρα στήριξης για το πετρέλαιο θέρμανσης, σε ένα περιβάλλον αυξημένου ενεργειακού κόστους. Κάποια στιγμή χρειάζεται να πάμε ένα βήμα πίσω από την επιδότηση και να δούμε γιατί τόσα νοικοκυριά χρειάζονται κάθε χειμώνα κρατική παρέμβαση για να θερμανθούν. Ο πολίτης θα προτιμούσε να πληρώνει τον λογαριασμό από το εισόδημά του αντί να περιμένει την επόμενη ανακοίνωση βοήθειας.
Η Ευρώπη ασφαλώς έχει ευθύνη σε μια κοινή αγορά ενέργειας και η Ελλάδα οφείλει να διεκδικεί ευρωπαϊκές λύσεις. Η χώρα χρειάζεται ταυτόχρονα δική της ενεργειακή στρατηγική. Εγχώριοι πόροι, δίκτυα, διασυνδέσεις, αποθήκευση, φυσικό αέριο όπου απαιτείται στη μεταβατική περίοδο και αξιοποίηση της γεωγραφικής μας θέσης πρέπει να συνδεθούν σε μια πολιτική που αντέχει περισσότερο από τον επόμενο λογαριασμό ρεύματος. Το κόστος της ενέργειας καθορίζει την ανταγωνιστικότητα μιας ολόκληρης παραγωγικής οικονομίας. Η συζήτηση επομένως αφορά πολύ περισσότερα από μια κοινωνική ενίσχυση.
Στα παιδιά και στα social media υπάρχει πράγματι σοβαρός λόγος δημόσιας παρέμβασης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις 17 Σεπτεμβρίου το EU KIDS Act, το οποίο προβλέπει κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο, αυτόνομους λογαριασμούς κοινωνικών δικτύων από τα 15 και αυξημένες υποχρεώσεις ασφάλειας και επαλήθευσης ηλικίας για τις πλατφόρμες. Η Ελλάδα είχε ήδη κινηθεί στο ζήτημα της ηλικιακής πρόσβασης και ασφαλώς μπορεί να έχει συμβολή στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Χρειάζεται μόνο λίγη αυτοσυγκράτηση όταν μια ευρωπαϊκή εξέλιξη εντάσσεται τόσο γρήγορα στον εγχώριο κατάλογο επιτυχιών. Η πραγματική συμβολή μιας χώρας φαίνεται στην επίδραση που είχε η πρότασή της στη διαμόρφωση της τελικής πολιτικής.
Παρόμοια ωριμότητα χρειάζεται στο μεταναστευτικό. Η Ευρώπη οφείλει να προστατεύει τα εξωτερικά της σύνορα και η Ελλάδα, ως χώρα πρώτης γραμμής, δικαιούται να απαιτεί έμπρακτη ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Κάθε ελληνική πρόταση που βρίσκει ευρωπαϊκή αποδοχή είναι θετική εξέλιξη. Η ουσία παραμένει στη σταθερή φύλαξη των συνόρων, στις γρήγορες και νόμιμες επιστροφές όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία και σε ένα σύστημα ασύλου που λειτουργεί χωρίς να μετατρέπει τη χώρα σε μόνιμη αποθήκη ενός ευρωπαϊκού προβλήματος. Οι έκτακτοι μηχανισμοί έχουν χρησιμότητα. Τα σύνορα λειτουργούν κάθε ημέρα.
Κάθε φορέας που διαχειρίζεται δημόσιο ή ευρωπαϊκό χρήμα πρέπει επίσης να ελέγχεται. Οι ΜΚΟ δεν αποτελούν εξαίρεση, όπως δεν αποτελεί εξαίρεση κανένας δημόσιος ή ιδιωτικός οργανισμός που δρα σε ευαίσθητο πεδίο και χρησιμοποιεί δημόσιους πόρους. Η διαφάνεια εδώ δεν χρειάζεται ιδεολογικό πρόσημο. Χρειάζεται παραστατικά, ελέγχους και λογοδοσία.
Στο Καστελλόριζο τα πολλά λόγια μάλλον περισσεύουν. Είναι σύνορο, εθνική παρουσία και τόπος όπου άνθρωποι προσπαθούν να ζήσουν κανονικά σε συνθήκες που μόνο κανονικές δεν είναι πάντα. Το μόνιμο ετήσιο κίνητρο των 5.000 ευρώ για προσωπικό δημόσιων υπηρεσιών, Σωμάτων Ασφαλείας και Ενόπλων Δυνάμεων, μαζί με αντίστοιχο κίνητρο εγκατάστασης και παραμονής ανά νοικοκυριό, αποτελεί ουσιαστική παρέμβαση και έχει σαφή δημογραφικό και εθνικό στόχο.
Τα 5.000 ευρώ, βέβαια, δεν λειτουργούν ως γιατρός, σχολείο ή ακτοπλοϊκή σύνδεση. Δεν μετατρέπονται σε κατοικία ούτε εξασφαλίζουν δουλειά στον σύζυγο ή μέλλον για το παιδί. Η μόνιμη κατοίκηση στα ακριτικά νησιά χρειάζεται ένα ολόκληρο πλέγμα υπηρεσιών και ευκαιριών. Το κίνητρο είναι χρήσιμο ακριβώς ως μέρος αυτού του πλέγματος. Αν μείνει μόνο του, θα έχει πολύ μικρότερη δύναμη από το ποσό που γράφει η ανακοίνωση.
Στα Ψαρά, ένα νέο Περιφερειακό Ιατρείο είναι απολύτως απαραίτητο. Η ολοκλήρωσή του αξίζει θετική αναφορά, χωρίς να χρειάζεται να ανακαλύψουμε εκ νέου τον σύγχρονο κρατικό εκσυγχρονισμό. Ένας κάτοικος ακριτικού νησιού πρέπει να έχει πρόσβαση σε βασική φροντίδα υγείας επειδή είναι πολίτης αυτής της χώρας. Όσο τέτοιες παρεμβάσεις εξακολουθούν να παρουσιάζονται ως εξαιρετικές επιτυχίες, αποκαλύπτουν έμμεσα πόσο χαμηλά είχε τοποθετηθεί για χρόνια ο πήχης.
Στο Πόρτο Γερμενό, τα αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα μετά τις πυρκαγιές επείγουν. Η χώρα γνωρίζει πλέον πολύ καλά την αλληλουχία. Φωτιά το καλοκαίρι, πλημμυρικός κίνδυνος το φθινόπωρο, αποκαταστάσεις τον χειμώνα και την επόμενη χρονιά ξανά από την αρχή. Η πρόληψη εξακολουθεί να φτάνει συχνά μετά το γεγονός που θα έπρεπε να έχει προλάβει. Ένα σοβαρό κράτος χρειάζεται μόνιμη διαχείριση του κινδύνου και χρηματοδοτικούς μηχανισμούς που ενεργοποιούνται πριν από την καταστροφή. Η ταχύτητα ενός κρίσιμου έργου δεν είναι καλό να εξαρτάται από το αν θα εμφανιστεί ιδιώτης ανάδοχος πρόθυμος να το χρηματοδοτήσει.
Και έπειτα έχουμε τη λέξη της εποχής. Data Centers. Η συμφωνία της ΔΕΗ με την Amazon Web Services για εγκατάσταση στη Δυτική Μακεδονία είναι πραγματική και σημαντική. Το μνημόνιο προβλέπει δεκαπενταετή μίσθωση από την AWS μετά την ολοκλήρωση της εγκατάστασης, με τη ΔΕΗ να παρέχει έκταση, κτίρια και ενεργειακές υποδομές και την AWS να εγκαθιστά και να λειτουργεί τον εξοπλισμό πληροφορικής. Αυτή ακριβώς η σημασία επιβάλλει υπομονή πριν από το success story.
Η αξία της επένδυσης θα αποτυπωθεί στις θέσεις υψηλής εξειδίκευσης, στη γνώση που θα μείνει στη χώρα, στη σύνδεση με ελληνικά πανεπιστήμια και επιχειρήσεις, στην επιστροφή επιστημόνων και στις υπηρεσίες που θα αναπτυχθούν γύρω από την εγκατάσταση. Servers μπορείς να φιλοξενήσεις και χωρίς να αλλάξεις οικονομία. Η Ελλάδα χρειάζεται τεχνολογικό οικοσύστημα, εταιρείες, έρευνα, καινοτομία, προϊόντα και εξαγωγές υψηλής προστιθέμενης αξίας. Αν αυτά ακολουθήσουν, τότε το data center θα είναι κομμάτι μετασχηματισμού και όχι απλώς μια εντυπωσιακή εγκατάσταση με πολύ ρεύμα και πολύ καλή σύνδεση στο δίκτυο.
Τα 928 επενδυτικά σχέδια χρειάζονται ανάλογη προσγείωση στην πραγματικότητα. Η έγκριση είναι η αρχή μιας επένδυσης. Η οικονομία ενδιαφέρεται για το εργοστάσιο που λειτουργεί, την επιχείρηση που εξάγει, τον εργαζόμενο που προσλήφθηκε και τον μισθό που πληρώνεται σταθερά. Οι προϋπολογισμοί ενός φακέλου είναι χρήσιμοι για τη διοίκηση. Η παραγωγική επίδραση εμφανίζεται αρκετά αργότερα. Αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε τον όρο KPI, ας μετρήσουμε ανταγωνιστικότητα, παραγωγικότητα, εξαγωγές, σταθερές θέσεις εργασίας και εισόδημα που μένει στην ελληνική οικονομία. Το PowerPoint έχει πολύ μικρότερη φορολογική συνεισφορά.
Ένα μεγάλο αθλητικό πάρκο στο Ελληνικό είναι ασφαλώς καλή είδηση για τους πολίτες. Οι αθλητικές υποδομές συνδέονται με την υγεία, την παιδεία και την ποιότητα ζωής. Θα ήταν ακόμη καλύτερα αν αυτή η αντίληψη ταξίδευε λίγο πιο συχνά πέρα από τα όρια της Αττικής. Μικρές πόλεις και δήμοι σε όλη τη χώρα περιμένουν χρόνια για ένα αξιοπρεπές γήπεδο, ένα κολυμβητήριο ή έναν χώρο όπου ένα παιδί μπορεί να αθληθεί χωρίς οι γονείς του να χρειάζονται μισή ώρα οδήγηση και αρκετή φαντασία.
Οι 71 ελληνικές διακρίσεις και η τρίτη θέση στους Μεσογειακούς Αγώνες του Τάραντα αποτελούν πραγματικά μεγάλη επιτυχία. Ανήκει πρώτα στους αθλητές, στις αθλήτριες, στους προπονητές και στις οικογένειές τους. Η κρατική στήριξη έχει τη μεγαλύτερη αξία πολύ πριν εμφανιστεί το βάθρο, την περίοδο που υπάρχει μόνο προπόνηση, έξοδα, τραυματισμοί και αβεβαιότητα. Τα μετάλλια είναι το τέλος μιας διαδρομής που συνήθως αρχίζει μακριά από τις επίσημες φωτογραφίες.
Στον Κεραμεικό, κάθε παρέμβαση που προστατεύει και αναδεικνύει την πολιτιστική κληρονομιά είναι κέρδος για την Αθήνα και για τη χώρα. Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης, γεγονός που μας επιστρέφει σε μια συζήτηση πολύ μεγαλύτερη από τον ίδιο τον αρχαιολογικό χώρο. Το Ταμείο έχει ημερομηνία λήξης. Μέχρι τότε η Ελλάδα πρέπει να έχει αποκτήσει περισσότερη διοικητική ικανότητα, καλύτερη ωρίμανση έργων και δομές που μπορούν να συνεχίσουν να παράγουν αποτέλεσμα όταν η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση σταματήσει. Διαφορετικά, θα έχουμε αξιοποιήσει μια ιστορική ευκαιρία για να κάνουμε πολλά αναγκαία έργα χωρίς να έχουμε διορθώσει τον μηχανισμό που τα έκανε να περιμένουν.
Η μεγάλη απουσία από την κυβερνητική ανασκόπηση φαίνεται πλέον καθαρά. Υπάρχουν μέτρα, έργα, ποσά και πρωτοβουλίες. Η σύνδεσή τους σε ένα πειστικό σχέδιο για την Ελλάδα της επόμενης δεκαετίας παραμένει ασαφής. Παραγωγικότητα, νέοι άνθρωποι, ενέργεια, αγροτική παραγωγή, ελληνικές επιχειρήσεις διεθνούς κλίμακας, αμυντική και τεχνολογική βιομηχανία, μεσαία τάξη και οικογένεια ανήκουν στην ίδια εξίσωση. Η διοικητική τους κατάτμηση σε διαφορετικά υπουργεία δεν δημιουργεί από μόνη της εθνική στρατηγική.
Μετά από μια μακρά περίοδο διακυβέρνησης, η απαίτηση μεγαλώνει φυσιολογικά. Η πρώτη φάση είχε ως σημείο αναφοράς την έξοδο από την κρίση. Ακολούθησαν οι μεταρρυθμίσεις και η αποκατάσταση της οικονομικής αξιοπιστίας. Τώρα χρειάζεται καθαρή περιγραφή της επόμενης Ελλάδας και συγκεκριμένος δρόμος για να φτάσουμε εκεί. Η καθημερινή διαχείριση είναι μέρος της δουλειάς. Δεν μπορεί να εξαντλεί τη φιλοδοξία μιας χώρας.
Η Ελλάδα του 2030 θα κριθεί από την παραγωγική και εξαγωγική της ικανότητα, από την ασφάλεια των συνόρων, από τη δυνατότητα μιας οικογένειας να σταθεί οικονομικά, από τις προοπτικές που προσφέρει στους νέους και από την εμπιστοσύνη που εμπνέουν οι θεσμοί της. Όλα αυτά απαιτούν καθαρή αντίληψη για τη θέση που θέλει να έχει η χώρα μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα.
Έχουμε διανύσει μεγάλη απόσταση από το 2010. Η επόμενη δεκαετία θα δείξει αν μάθαμε και προς τα πού θέλουμε να πάμε.
Η κατεύθυνση μιας χώρας δύσκολα χωρά σε κυριακάτικη ανασκόπηση.
