Όταν η εξουσία φοβάται την ήττα, η δημοκρατία οφείλει να βρίσκεται σε επιφυλακή
Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού
Το τελευταίο καταφύγιο μιας κυβέρνησης που φθείρεται δεν μπορεί να γίνει η χειραγώγηση της λαϊκής βούλησης. Αυτό σκέφτηκα, ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου, της ημέρας που συμβολίζει την άρνηση ενός ολόκληρου λαού να υποταχθεί, τίθεται ένα αμείλικτο ερώτημα. Τι συμβαίνει όταν μια κυβέρνηση, αντιμέτωπη με τη φθορά της, αντιλαμβάνεται ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν ανακόπτεται και ότι η κάλπη ενδέχεται να μετατραπεί στην αφετηρία της πολιτικής της αποκαθήλωσης;
Η αφορμή για αυτές τις σκέψεις ήταν μια συζήτηση με έναν καλό φίλο, η οποία ξεκίνησε από το ιστορικό νόημα του μεγάλου «ΟΧΙ» και κατέληξε στη σημερινή πολιτική πραγματικότητα, στην ακρίβεια που εξαντλεί τα νοικοκυριά, στην οικονομική ασφυξία, στην απαξίωση των θεσμών, στα εθνικά ζητήματα και στην αυξανόμενη απόσταση ανάμεσα στην κυβερνητική ρητορική και την καθημερινότητα των πολιτών. Το συμπέρασμα ήταν σκληρό, αλλά το ερώτημα ακόμη σκληρότερο. Με ρώτησε ο φίλος: «Όταν μια κυβέρνηση δεν μπορεί πλέον να πείσει την κοινωνία με το έργο της, τι της απομένει για να διασφαλίσει την παραμονή της στην εξουσία;»
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν μπορεί να απαιτεί από τον ελληνικό λαό λευκή επιταγή. Η εξουσία δεν αποτελεί ιδιοκτησία του πρωθυπουργού, ούτε το κράτος προσωπικό μηχανισμό πολιτικής επιβίωσης. Είναι προσωρινή εντολή, η οποία εξαρτάται από την εμπιστοσύνη των πολιτών και υπόκειται στους κανόνες της δημοκρατίας. Όταν, όμως, η πολιτική φθορά συναντά την αδυναμία ουσιαστικής απάντησης στα προβλήματα της κοινωνίας, τότε ο πειρασμός της επικοινωνιακής υποκατάστασης της πραγματικότητας γιγαντώνεται. Και εδώ ακριβώς εστιάζεται η ουσιαστική πολιτική μομφή προς τη σημερινή κυβέρνηση.
Η κοινωνία δεν ζει μέσα στις δημοσκοπήσεις. Ζει στο σούπερ μάρκετ, στο ενοίκιο, στους λογαριασμούς, στους μισθούς που τελειώνουν πριν βγει ο μήνας. Ζει στην ανασφάλεια για το αύριο και στην αίσθηση ότι οι θυσίες της δεν μεταφράζονται σε μια καλύτερη ζωή. Όσο αυτή η πραγματικότητα συγκρούεται με το κυβερνητικό αφήγημα της «επιτυχίας» και της «σταθερότητας», τόσο αποκαλύπτεται το χάσμα ανάμεσα στην εικόνα που επιχειρείται να παρουσιαστεί και στην κοινωνία που καλείται να την αποδεχθεί.
Όταν η πραγματικότητα γίνεται δυσάρεστη, ξεκινά η μάχη για τον έλεγχο των εντυπώσεων, με δημοσκοπήσεις, επικοινωνιακές εκστρατείες, επιλεκτική προβολή αριθμών και διαρκής επανάληψη του μηνύματος ότι η κυβέρνηση παραμένει «κυρίαρχη». Πρόκειται για μια συστηματική προσπάθεια που καλλιεργεί την τεχνητή εντύπωση πως το αποτέλεσμα των επόμενων εκλογών έχει ήδη προδιαγραφεί. Αυτό ακριβώς πρέπει να ανησυχεί κάθε δημοκρατικό πολίτη. Όχι μόνο επειδή οι δημοσκοπήσεις δεν αποτελούν απόδειξη νοθείας, αλλά επειδή η δημοκρατία δεν πρέπει ποτέ να μετατρέπεται σε σκηνοθετημένη παράσταση, όπου ο πολίτης καλείται απλώς να επικυρώσει ένα «αναπόφευκτο» αποτέλεσμα.
Το ερώτημα, λοιπόν, είναι σαφές. Μήπως επιχειρείται η ψυχολογική προετοιμασία της κοινωνίας, ώστε να αποδεχθεί εκ των προτέρων ένα εκλογικό αποτέλεσμα, ακόμη κι αν αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική διάθεση της πλειοψηφίας;
Η πρώτη φάση αυτού του πολέμου εκτυλίσσεται ήδη στο πεδίο της ψυχοπολιτικής. Σκοπός είναι η κατάληψη του νου του πολίτη πριν φτάσει στην κάλπη, επιστρατεύοντας τη βιομηχανία των δημοσκοπήσεων. Τα ποσοστά που προβάλλονται καθημερινά είναι φουσκωμένα, ως αποτέλεσμα αυθαίρετων αναγωγών, λειτουργώντας ως εργαλείο επιβολής μιας εικονικής «παράστασης νίκης» για να οδηγηθεί η κοινωνική δυσαρέσκεια στην αποχή.
Παράλληλα, στο κοινωνικό και οικονομικό πεδίο, η κυβέρνηση εκμεταλλεύεται απροκάλυπτα τις υλικές ανάγκες των πολιτών. Μέσα από μια πολιτική επιδομάτων και πρόσκαιρων παροχών, αντιμετωπίζει τον πολίτη όχι ως αξιοπρεπή παράγοντα της δημοκρατίας, αλλά ως οικονομικά εξαρτημένο λήπτη που εκβιάζεται παραμονές των εκλογών. Την ίδια στιγμή, διαιρεί την κοινωνία και όποιος αμφισβητεί το αφήγημα της σταθερότητας βαφτίζεται αμέσως «γραφικός» ή «υπονομευτής του έθνους».
Η πολιτική αμφισβήτηση, ωστόσο, δεν περιορίζεται πλέον στην αντιπολίτευση, αλλά αγγίζει και τον ίδιο τον χώρο της Νέας Δημοκρατίας. Η πιθανότητα εμφάνισης ενός νέου πολιτικού φορέα από τον Αντώνη Σαμαρά μεταβάλλει τους συσχετισμούς και αμφισβητεί την πολιτική κυριαρχία της σημερινής ηγεσίας στη δεξιά παράταξη. Σε μια τέτοια περίπτωση, η αντιπαράθεση μετατοπίζεται στο εσωτερικό της ίδιας της εκλογικής της βάσης. Το διακύβευμα για το Μέγαρο Μαξίμου γίνεται τεράστιο, καθώς δεν κρίνεται μόνο η διακυβέρνηση της χώρας, αλλά και η δυνατότητα της ηγεσίας να διατηρήσει τον έλεγχο του πολιτικού της χώρου.
Αυτό οδηγεί στο σοβαρότερο ζήτημα. Στο ενδεχόμενο η πολιτική χειραγώγηση να ξεπεράσει τη διαμόρφωση εντυπώσεων και να εγείρει ερωτήματα για την ίδια την ακεραιότητα της εκλογικής διαδικασίας. Η ψηφιακή μετάδοση των αποτελεσμάτων, η διαχείριση των δεδομένων και η επιστολική ψήφος αποτελούν πεδία που απαιτούν αυστηρές εγγυήσεις, διαφάνεια και ανεξάρτητο έλεγχο. Δεν αρκούν οι κυβερνητικές διαβεβαιώσεις ότι «όλα λειτουργούν άψογα». Απαιτούνται διαδικασίες επαλήθευσης των αποτελεσμάτων, διασταύρωσης των ψηφιακών καταχωρίσεων με τα επίσημα χειρόγραφα πρακτικά και έγκαιρης διερεύνησης κάθε καταγγελίας.
Κανείς δεν ισχυρίζεται υπεύθυνα ότι η τεχνολογία ή η επιστολική ψήφος συνεπάγονται αυτομάτως νοθεία. Κανείς, όμως, δεν δικαιούται να απαιτεί από τους πολίτες τυφλή εμπιστοσύνη χωρίς επαρκείς δικλίδες ασφαλείας. Η δημοκρατία δεν ζητά πίστη, απαιτεί, όμως, αποδείξεις ότι η ψήφος κάθε πολίτη προστατεύεται.
Όταν μια κυβέρνηση αντιμετωπίζει βαριά πολιτική φθορά, η υποχρέωση της να εγγυηθεί την ακεραιότητα των εκλογών γίνεται επιτακτική. Δεν μπορεί να λειτουργεί ταυτόχρονα ως πολιτικός διεκδικητής της εξουσίας και ως χωρίς έλεγχο διαχειριστής της κάλπης . Οι εγγυήσεις οφείλουν να είναι θεσμικές, ελέγξιμες και ανεξάρτητες από το κυβερνών κόμμα. Το χειρότερο σενάριο για μια δημοκρατία δεν είναι απλώς η αμφισβήτηση ενός αποτελέσματος, αλλά η διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος στο οποίο η κοινωνία αμφιβάλλει για τους μηχανισμούς που καθορίζουν την εξουσία.
Γι’ αυτό και η κυβέρνηση οφείλει να δώσει καθαρές απαντήσεις. Ποιοι ελέγχουν κάθε στάδιο της διαδικασίας; Πώς διασταυρώνονται τα αποτελέσματα; Ποιες ανεξάρτητες εγγυήσεις προστατεύουν τα προσωπικά δεδομένα και το απόρρητο της επιστολικής ψήφου; Πώς διασφαλίζεται ότι κάθε απόκλιση θα εντοπίζεται και θα διερευνάται; Αυτά δεν είναι ερωτήματα συνωμοσιολογίας, αλλά απαιτήσεις δημοκρατικής λογοδοσίας.
Δεν πρέπει να επιτρέψουμε να μετατραπεί η πολιτική φθορά σε άλλοθι για την απαξίωση της λαϊκής κυριαρχίας, ούτε η επικοινωνιακή υπεροχή σε υποκατάστατο της δημοκρατικής νομιμοποίησης. Κανένα κυβερνητικό επιτελείο δεν δικαιούται να αντιμετωπίζει την κάλπη ως «εμπόδιο» που πρέπει να ξεπεραστεί. Αν η κυβέρνηση πιστεύει ότι διατηρεί την εμπιστοσύνη του ελληνικού λαού, ας το αποδείξει με πολιτικές πράξεις και με εκλογές απολύτως διαφανείς.
Η πολιτική ευθύνη του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι να διασφαλίσει ότι καμία σκιά δεν θα πέσει στην εκλογική διαδικασία. Γιατί η δημοκρατική νομιμοποίηση δεν χαρίζεται, δεν κατασκευάζεται στα επικοινωνιακά επιτελεία και δεν κληρονομείται από προηγούμενες νίκες, αλλά ανανεώνεται αποκλειστικά με την ελεύθερη ψήφο των πολιτών. Αν η πολιτική επιβίωση μιας κυβέρνησης εξαρτάται από τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης ή την αδιαφάνεια των μηχανισμών, τότε το πρόβλημα είναι βαθιά θεσμικό και αφορά το ίδιο το πολίτευμα.
Η 28η Οκτωβρίου δεν προσφέρεται για εύκολους παραλληλισμούς. Μας υπενθυμίζει, όμως, ότι ένας λαός δεν αποδέχεται ως αναπόφευκτη τη μοίρα που άλλοι επιχειρούν να του επιβάλουν. Το «ΟΧΙ» του 1940 ήταν άρνηση υποταγής. Το σημερινό δημοκρατικό «ΟΧΙ» πρέπει να είναι άρνηση στην αδιαφάνεια, στην πολιτική αυθαιρεσία και σε κάθε αντίληψη που τοποθετεί την εξουσία πάνω από τον πολίτη.
Και προς τον Κυριάκο Μητσοτάκη το μήνυμα οφείλει να είναι απολύτως σαφές… «Η εξουσία δεν σας ανήκει! Η χώρα δεν είναι κομματικό φέουδο! Η κάλπη δεν είναι μηχανισμός πολιτικής αυτοσυντήρησης! Και η ψήφος του ελληνικού λαού δεν είναι διαπραγματεύσιμη!».
Αν η κυβέρνηση σας έχει την κοινωνία μαζί της, αφήστε τον λαό να αποφασίσει ελεύθερα, με απόλυτη διαφάνεια και χωρίς καμία σκιά. Αν δεν την έχει, οφείλετε να υποταχθείτε στην ετυμηγορία του. Γιατί η δημοκρατία δεν κρίνεται από το πόσο λυσσαλέα κρατιέται μια κυβέρνηση στην εξουσία, αλλά από το αν είναι έτοιμη να την παραδώσει όταν αυτό αποφασίσει ο κυρίαρχος λαός.
Αυτό είναι το πραγματικό, ζωντανό νόημα του σημερινού «ΟΧΙ».

