Γραφειοκρατία 2.0: Πιο περίπλοκη, πιο χρονοβόρα, πιο ακριβή

Γάφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Ο θάνατος είναι μέρος της ζωής, όπως σοφά λέει ο λαός, όμως η απώλεια του πατέρα μου με έφερε αντιμέτωπο με μια αλυσίδα διαδικασιών που ξεπερνούν κατά πολύ τον ανθρώπινο πόνο. Από την κηδεία και τα κληρονομικά μέχρι τις πιο πρακτικές υποχρεώσεις, όπως η αλλαγή του ονόματος στο ρολόι της ΔΕΔΔΗΕ, βρέθηκα μπροστά σε έναν νέο Γολγοθά γραφειοκρατίας. Η απαίτηση για Υπεύθυνη Δήλωση Εγκαταστάτη (ΥΔΕ), ακόμη και για μια απλή μεταφορά ονόματος, μετατράπηκε σε νέα δοκιμασία: επιπλέον χρόνος, επιπλέον χαρτιά και 150 ευρώ στον ηλεκτρολόγο για μια τυπική βεβαίωση.

Μαζί με την ταλαιπωρία που έχουμε υποστεί ως οικογένεια αλλά και το κόστος που πρέπει να διαχειριστούμε, καταθέτω αυτό το παράδειγμα γιατί η κυβέρνηση προσπαθεί να παρουσιάσει μια εικόνα καινοτομιών και μεταρρυθμίσεων. Στην ΔΕΘ μάλιστα δημιουργήθηκε η αίσθηση ότι ο Έλληνας ζει σε μια χώρα πρότυπο. Στην πραγματικότητα, η Ελλάδα του 2025 παραμένει δέσμια της γραφειοκρατίας. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη αυτοπαρουσιάζεται ως πρωτοπόρος της ψηφιακής μετάβασης με το gov.gr, το myProperty, το ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ, την άυλη συνταγογράφηση και άλλες πλατφόρμες. Όμως η γραφειοκρατία δεν μειώθηκε, απλώς μεταφέρθηκε online, έγινε πιο περίπλοκη, πιο χρονοβόρα και πιο ακριβή για τον πολίτη.

Το gov.gr διαφημίστηκε ως ενιαία πύλη, μια κεντρική «ηλεκτρονική πόρτα» για όλες τις δημόσιες υπηρεσίες, που θα απλοποιούσε τις συναλλαγές των πολιτών. Στην πράξη, όμως, λειτουργεί περισσότερο σαν φάκελος γεμάτος ψηφιακές σφραγίδες. Κάθε υπηρεσία που υποτίθεται ότι μπορεί να ολοκληρωθεί online απαιτεί στην πραγματικότητα την παρέμβαση ειδικού: δικηγόρου για νομική βεβαίωση, συμβολαιογράφου για επικύρωση ή μηχανικού για τεχνική πιστοποίηση. Ακόμη και απλές αιτήσεις, όπως η αλλαγή στοιχείων ή η υποβολή μιας δήλωσης, συνοδεύονται από νέα ψηφιακά έντυπα, οδηγίες και απαιτήσεις που μόνο ο επαγγελματίας μπορεί να ερμηνεύσει σωστά.

Η ΑΑΔΕ, με το myDATA, έκανε τον λογιστή απαραίτητο για κάθε μικρό επαγγελματία, με διπλασιασμό των αμοιβών και αυξανόμενη εξάρτηση. Το ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ πρόσθεσε νέα deadlines, φόρμες και κυρώσεις, αναγκάζοντας επιχειρήσεις και ιδιώτες να προσφεύγουν σε επαγγελματίες για τη συμμόρφωσή τους. Στις μεταβιβάσεις ακινήτων, το myProperty και το Κτηματολόγιο αντί να απελευθερώσουν τον πολίτη, αύξησαν την ανάγκη για συμβολαιογράφο και δικηγόρο, ενώ οι μηχανικοί και οι ηλεκτρολόγοι, όπως στον ΔΕΔΔΗΕ, παραμένουν αναγκαίοι ακόμη και για απλές διαδικασίες, χρεώνοντας δεκάδες ή εκατοντάδες ευρώ για μια τυπική βεβαίωση.

Στον χώρο της υγείας, η άυλη συνταγογράφηση αποδείχθηκε μισή λύση: για πολλά φάρμακα απαιτείται και έντυπη συνταγή, με αποτέλεσμα διπλές επισκέψεις και επιπλέον κόστος για τον ασθενή. Οι υπόλοιπες ΔΕΚΟ, όπως η ΕΥΔΑΠ, η ΕΥΑΘ ή ο ΟΑΣΑ, παρουσιάζουν το ίδιο μοτίβο. Πίσω από την ψηφιακή βιτρίνα κρύβονται ουρές, προθεσμίες και χρεώσεις. Η κυβέρνηση δεν έσπασε τα δεσμά των συντεχνιών, τα κατοχύρωσε. Δεν μείωσε το κόστος, το εκτόξευσε. Δεν απελευθέρωσε τον πολίτη, τον έκανε πιο εξαρτημένο.

Συγκριτικά, στο εξωτερικό η ψηφιοποίηση λειτουργεί ουσιαστικά προς όφελος του πολίτη. Στην Εσθονία, η μεταβίβαση ακινήτου ολοκληρώνεται με ένα ηλεκτρονικό κλικ, χωρίς συμβολαιογράφο. Στη Δανία, η ενεργειακή σύνδεση κατοικίας γίνεται πλήρως online σε λίγες ημέρες, χωρίς επιπλέον κόστος για πιστοποιητικά. Στη Σουηδία και τη Φινλανδία, οι φορολογικές δηλώσεις μπορούν να υποβληθούν ηλεκτρονικά χωρίς μεσολάβηση λογιστή για την πλειονότητα των πολιτών. Η διαφορά είναι σαφής, εκεί η ψηφιοποίηση μειώνει την ταλαιπωρία, το χρόνο και το κόστος· στην Ελλάδα, αντίθετα, η ψηφιακή γραφειοκρατία λειτουργεί σαν νέος, κρυφός φόρος.

Το κόστος δεν περιορίζεται μόνο στον πολίτη. Η συντήρηση όλης αυτής της ψηφιακής υποδομής – servers, πλατφόρμες, υποστήριξη προσωπικού και αναβαθμίσεις – απαιτεί δαπάνες που επιβαρύνουν τον κρατικό προϋπολογισμό, με αποτέλεσμα τελικά να μετακυλίονται έμμεσα στους πολίτες μέσω φόρων και τελών. Η περιβόητη «ψηφιακή επανάσταση» δεν ήταν τίποτε άλλο παρά αναβάθμιση του παλιού παραλογισμού. Στην Ελλάδα, η ουρά δεν εξαφανίστηκε, μεταφέρθηκε στην οθόνη. Κάθε νέα «καινοτομία» λειτουργεί ως ένας ψηφιακός φόρος για τη μεσαία τάξη. Η Ελλάδα δεν απέκτησε ψηφιακό κράτος, απέκτησε ψηφιακή γραφειοκρατία. Και όσο οι συντεχνίες παραμένουν κυρίαρχες, ο πολίτης θα συνεχίσει να πληρώνει τον λογαριασμό, ακόμη και στις πιο απλές διαδικασίες της καθημερινότητας.