Αντώνης Σαμαράς: Ο Πρωθυπουργός που σήκωσε βάρος δυσανάλογο των ευθυνών του

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Όσοι επιχειρούν να αποτιμήσουν την πρωθυπουργία του Αντώνη Σαμαρά με όρους υπονοούμενων, ηθικολογίας ή επιλεκτικής μνήμης, καταλήγουν να αδικούν όχι μόνο τον ίδιο, αλλά και την ίδια την Ιστορία.

Ο Σαμαράς δεν ανέλαβε τη διακυβέρνηση υπό κανονικές συνθήκες. Παρέλαβε μια χώρα στα πρόθυρα της κατάρρευσης – θεσμικής, κοινωνικής και οικονομικής. Χωρίς αυτοδυναμία, με πρωτοφανή κοινωνική ένταση, με πλήρη έλλειψη πολιτικής εμπιστοσύνης από τους εταίρους και με ένα πολιτικό σύστημα σε αποσύνθεση. Κι όμως, μέσα σε δυόμισι μόλις χρόνια, όχι μόνο επανέφερε την Ελλάδα στην τροχιά της σταθερότητας – από ελλείμματα σε πρωτογενές πλεόνασμα, από ύφεση σε ανάκαμψη, από τη σκιά του Grexit στην προοπτική εξόδου από τα μνημόνια – αλλά και προχώρησε, σε συνθήκες πολιτικής ασφυξίας, στις μεγαλύτερες και ουσιαστικότερες μεταρρυθμίσεις της Μεταπολίτευσης, και μάλιστα σε εξαιρετικά σύντομο χρόνο.

Ανοίγματα αγορών, απελευθέρωση επαγγελμάτων, μείωση του ΦΠΑ στην εστίαση, εξυγίανση του ασφαλιστικού, ηλεκτρονική συνταγογράφηση, συγκράτηση της δημόσιας δαπάνης, αξιολόγηση στο Δημόσιο, σύσταση της ΑΑΔΕ, πλήρης ψηφιοποίηση της σχέσης πολίτη-κράτους, εξορθολογισμός του συστήματος προμηθειών: όλα συντελέστηκαν υπό το βάρος μιας καθημερινής πολιτικής και κοινωνικής πολιορκίας. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές, που σήμερα προβάλλονται ως δεδομένες, τότε θεωρούνταν πολιτικά «αυτοκτονικές».

Τα «Ζάππεια», που τόσο εύκολα χλευάστηκαν, υπήρξαν τελικά το πρώτο σοβαρό αναπτυξιακό αντι-μνημονιακό πλαίσιο, που, έστω καθυστερημένα, αναγνωρίστηκε από την ίδια την τρόικα, όταν η δική της μονόπλευρη λιτότητα βύθιζε την οικονομία και υπονόμευε την κοινωνική συνοχή. Ήταν η στιγμή που οι δανειστές αναγκάστηκαν να παραδεχτούν ότι απαιτούνται και μέτρα αναπτυξιακού χαρακτήρα, ότι η χώρα χρειάζεται ανάσες, κάτι που τα Ζάππεια είχαν εγκαίρως διατυπώσει.

Είναι αλήθεια πως ο Σαμαράς βρέθηκε αντιμέτωπος με περιορισμούς, όχι μόνο από τους δανειστές ή τους κυβερνητικούς του εταίρους, αλλά και από το ίδιο το πολιτικό σύστημα που τον περικύκλωσε με δυσπιστία. Κι όμως, πέτυχε όσα κανείς δεν τολμούσε να φανταστεί: διαπραγματεύτηκε σκληρά, διατήρησε την κοινωνική ειρήνη παρά τις περικοπές, έφερε την Ελλάδα ξανά στην αφετηρία της ανάκαμψης.

Όσο για την άρνηση του να συμμετάσχει σε προεκλογική τηλεμαχία με τον πολιτικά άπειρο τότε Αλέξη Τσίπρα, δεν είναι ένδειξη «δειλίας», αλλά ίσως πολιτικής πρόνοιας: γιατί γνώριζε πως η δημαγωγία θα κέρδιζε σε έναν τηλεοπτικό καμβά λαϊκισμού, όπου ο εύκολος λόγος επικρατεί της δύσκολης αλήθειας.

Η απομάκρυνση ορισμένων στελεχών ή επιλογές όπως το κλείσιμο της ΕΡΤ, μπορεί να κόστισαν πολιτικά, αλλά έγιναν με το βλέμμα στραμμένο στο εθνικό συμφέρον και όχι στην κομματική ευκολία. Η ΕΡΤ δεν έκλεισε από ιδεοληψία, αλλά γιατί είχε γίνει σύμβολο κρατικής σπατάλης και αναξιοκρατίας. Και εάν επιχειρούσε κανείς κάτι τέτοιο με περισσότερη θεσμική φινέτσα, θα του πιστωνόταν ως αναγκαία τομή.

Όσο για την περίφημη «μνησικακία» του, είναι περισσότερο επινόηση όσων θίχτηκαν από το πέρασμά του στην εξουσία. Η σιωπή του Σαμαρά τα χρόνια που ακολούθησαν δεν ήταν αποτέλεσμα πικρίας, αλλά επιλογή ευθύνης. Δεν διεκδίκησε ούτε «ρεβάνς», ούτε «δικαίωση». Άφησε το έργο του να κριθεί από το πέρασμα του χρόνου.

Και πράγματι, ο χρόνος αρχίζει να αποδίδει αυτή τη δικαίωση. Γιατί όταν συγκρίνει κανείς όχι μόνο τι παρέδωσε ο Αντώνης Σαμαράς το 2015, αλλά και τι ακολούθησε – τόσο στην περιπέτεια της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ όσο και στη σημερινή, όλο και περισσότερο κυνική και πελατειακή κανονικότητα της διακυβέρνησης Μητσοτάκη – αντιλαμβάνεται πόσο πιο ισορροπημένη, πιο συγκροτημένη, και βαθιά προσανατολισμένη στην ευρωπαϊκή κανονικότητα υπήρξε η δική του διακυβέρνηση.

Γιατί σε αντίθεση με εκείνους που κυβέρνησαν με την ευκολία του δημοσιοσχετίστικου αφηγήματος ή την ελαφρότητα του ψευδαισθησιακού λαϊκισμού, ο Σαμαράς κυβέρνησε με σχέδιο, με αρχές, και με αίσθηση ιστορικής ευθύνης.

Σε σύγκριση με τους περισσότερους πρωθυπουργούς της Μεταπολίτευσης, που είτε διεύρυναν το πελατειακό κράτος είτε έκαναν «μεταρρυθμίσεις» με ατελείωτα συνέδρια και αναβολές, εκείνος έκανε πράξη όσα οι άλλοι μόνο υποσχέθηκαν. Και μάλιστα, υπό συνθήκες πολιτικής ομηρίας και εθνικής αγωνίας.

Η Ιστορία, πράγματι, ίσως να αργεί. Αλλά έρχεται. Και όταν έρχεται, δεν ρωτά για τις εντυπώσεις, αλλά για το αποτύπωμα. Και το αποτύπωμα του Αντώνη Σαμαρά παραμένει βαθύ, συγκεκριμένο, ανθεκτικό. Έργο πολιτικού που δεν χάιδεψε αυτιά, αλλά κράτησε τη χώρα όρθια, όταν όλοι οι άλλοι δίσταζαν.