Η Ελλάδα χρειάζεται δημοκρατία και σχέδιο, όχι διλήμματα

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Η παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη στην κοπή της πρωτοχρονιάτικης πίτας της Γραμματείας Οργανωτικού της ΝΔ δεν ήταν μια απλή κομματική εκδήλωση. Ήταν μια ακόμη στιγμή όπου ο πρωθυπουργός επανέφερε το γνώριμο δίλημμα που χρησιμοποιεί ως κεντρικό άξονα της πολιτικής του αφήγησης, δηλαδή «ασφάλεια ή ακυβερνησία». Με μια ρητορική που παρουσιάζει την κυβέρνηση ως τη μόνη ικανή να διατηρήσει τη χώρα σε σταθερή πορεία, προειδοποίησε ότι κάθε άλλη επιλογή θα οδηγήσει σε «λάθος κυβέρνηση». Το μήνυμα ήταν σαφές, ότι η σταθερότητα ταυτίζεται με τον ίδιο, ενώ κάθε εναλλακτική παρουσιάζεται ως κίνδυνος.

Η προαναγγελία ότι το ίδιο δίλημμα θα κυριαρχήσει και στις εκλογές του 2027 ενισχύει την εντύπωση πως η κυβέρνηση επιδιώκει να μετατρέψει την πολιτική συζήτηση σε μια διαρκή κατάσταση φόβου. Όμως η πραγματικότητα που βιώνουν οι πολίτες δεν συνάδει με την εικόνα της «ασφάλειας» που προβάλλεται. Τα τελευταία χρόνια, η χώρα έχει βρεθεί αντιμέτωπη με φυσικές καταστροφές που αποκάλυψαν την απουσία σχεδίου και συντονισμού, με εγκληματικότητα που αυξάνεται, με οικονομική ανασφάλεια που βαθαίνει λόγω της ακρίβειας, με σκάνδαλα που διαδέχονται το ένα το άλλο και με θεσμούς που δοκιμάζονται από παρεμβάσεις και υποκλοπές. Αν αυτή είναι η σταθερότητα, τότε το δίλημμα δεν είναι ανάμεσα σε ασφάλεια και ακυβερνησία, αλλά ανάμεσα σε μια δημοκρατία που λειτουργεί και σε μια εξουσία που φοβάται τη λογοδοσία.

Σε μια τέτοια συνθήκη, ο ρόλος του συνειδητού δημοκράτη αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η τιμιότητα, η ισότητα απέναντι στον νόμο, η προσήλωση στους θεσμούς δεν είναι αφηρημένες αξίες αλλά θεμέλια της πολιτικής ζωής. Κι όμως, η καθημερινότητα δείχνει ότι η εξουσία συχνά λειτουργεί με δύο μέτρα και δύο σταθμά. Οι πολίτες καλούνται να είναι νομοταγείς, ενώ η ίδια η κυβέρνηση επιφυλάσσει στον εαυτό της την ευχέρεια της εξαίρεσης. Έτσι γεννιέται το ερώτημα: τι είναι τελικά τρέλα; Μήπως τρελοί είναι όσοι επιμένουν σε ηθικούς φραγμούς; Μήπως λογικός είναι εκείνος που κάνει τον νόμο κέφι του και τη δύναμη εργαλείο του; Αν αυτό θεωρείται λογική, τότε ίσως η τρέλα να είναι η μόνη αξιοπρεπής επιλογή.

Την ίδια στιγμή, ακούγεται συχνά ότι «ο κόσμος περνάει καλά». Μόνο που ο άνθρωπος είναι παράξενο ζώο, αφού ακόμη κι όταν πεινά, ακόμη κι όταν εξαντλείται, συνεχίζει να συζητά, να αγαπά, να μισεί, να διασκεδάζει. Η επιβίωση δεν ακυρώνει την ανάγκη για ζωή, ούτε η διασκέδαση ακυρώνει την πραγματικότητα της ανασφάλειας. Το ότι ο κόσμος συνεχίζει να ζει δεν σημαίνει ότι ζει καλά.

Στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, η κυβέρνηση μοιάζει να πιστεύει ότι τα διεθνή προβλήματα λύνονται με χαμόγελα, φωτογραφίες και φιλικά χτυπήματα στην πλάτη. Όμως η διπλωματία δεν είναι δημόσιες σχέσεις και η διεθνής σκηνή δεν είναι σκηνικό για επικοινωνιακές παραστάσεις. Η πρόσφατη συζήτηση γύρω από την πρωτοβουλία των «έξι» στην ΕΕ, υπό την προεδρία του Eurogroup από τον Κυριάκο Πιερρακάκη, αναδεικνύει ακόμη περισσότερο την ασάφεια που χαρακτηρίζει τις ευρωπαϊκές εξελίξεις. Παρότι η πρωτοβουλία παρουσιάστηκε ως προσπάθεια επιτάχυνσης κρίσιμων δράσεων, παραμένει ασαφές πώς μια «έκτακτη» συμμαχία μπορεί να λύσει προβλήματα που λιμνάζουν επί χρόνια στα θεσμικά όργανα. Δεν έχει διευκρινιστεί αν θα λειτουργεί ως συμβουλευτικό σχήμα ή ως άτυπο κέντρο αποφάσεων, ούτε τι θα συμβεί σε περίπτωση διαφωνιών μεταξύ των χωρών. Η Ευρώπη αλλάζει, αλλά κανείς δεν εξηγεί πώς και προς ποια κατεύθυνση, ενώ η ελληνική κυβέρνηση μοιάζει περισσότερο να παρακολουθεί παρά να καθοδηγεί. Ο δε Έλληνας πρόεδρος του Eurogroup, παρασύροντας και την χώρα του μαζί, μοιάζει όλο και περισσότερο με εκείνον στον οποίο θα «πέσει ο μουτζούρης» – όπως στο παιδικό παιχνίδι με τις κάρτες, όπου ο χαμένος είναι αυτός που μένει στο τέλος με τη μοναδική κάρτα χωρίς ζευγάρι.

Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ τα εθνικά ζητήματα απαιτούν σοβαρότητα, σταθερό χέρι και καθαρή στρατηγική. Η Τουρκία συνεχίζει να κινείται μεθοδικά, η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει πεδίο ανταγωνισμών, οι ισορροπίες στα Βαλκάνια είναι εύθραυστες και η διεθνής συγκυρία απαιτεί από την Ελλάδα να έχει φωνή, όχι απλώς παρουσία. Όταν η κυβέρνηση επενδύει περισσότερο στην επικοινωνία παρά στην ουσία, όταν η εξωτερική πολιτική αντιμετωπίζεται σαν σκηνικό για φωτογραφίες και όχι σαν πεδίο εθνικής ευθύνης, τότε η χώρα κινδυνεύει να βρεθεί εκτεθειμένη. Η ασφάλεια δεν είναι σύνθημα, αλλά αποτέλεσμα στρατηγικής, συνέπειας και σοβαρότητας.

Έτσι, το πραγματικό δίλημμα που θα έπρεπε να απασχολεί τους πολίτες δεν είναι αυτό που θέτει ο πρωθυπουργός. Δεν είναι ασφάλεια ή ακυβερνησία. Είναι δημοκρατία με θεσμούς ή εξουσία χωρίς όρια. Είναι διαφάνεια ή αδιαφάνεια, λογοδοσία ή αυθαιρεσία, εθνική στρατηγική ή επικοινωνιακή διαχείριση. Η χώρα δεν κινδυνεύει από την εναλλαγή εξουσίας, αλλά από την απουσία της, από την απουσία ουσιαστικής διακυβέρνησης, σοβαρού σχεδιασμού και πραγματικής λογοδοσίας. Η κοινωνία δεν χρειάζεται φόβο για να ψηφίσει, αλλά αλήθεια. Και η αλήθεια είναι πως η σταθερότητα δεν χτίζεται με συνθήματα, αλλά με θεσμούς που λειτουργούν, με κράτος που προστατεύει, με κυβέρνηση που λογοδοτεί και με εθνική πολιτική που υπερασπίζεται τα συμφέροντα της χώρας. Αν αυτό θεωρείται «ακυβέρνητο καράβι», τότε ίσως το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο καράβι, αλλά στον καπετάνιο.