Πώς η στατιστική επιστρατεύεται για να δικαιολογήσει τα χάλια της αγοράς ενέργειας
Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού
Ξέρετε, υπάρχει μια ιδιαίτερη κατηγορία λαϊκισμού που ανθίζει τελευταία στα κυβερνητικά γραφεία. Δεν κραυγάζει σε μπαλκόνια, δεν υπόσχεται εύκολα λεφτά και δεν φοράει αμπέχονα. Αντίθετα, φοράει καλοραμμένα κοστούμια, μιλάει με ορολογία του εξωτερικού, πετάει όρους όπως «Market Coupling» και συνοδεύεται πάντα από «προσεγμένα» γραφήματα στο LinkedIn. Είναι αυτό που λέμε «τεχνοκρατικός λαϊκισμός». Η επιστήμη του να παίρνεις πέρα για πέρα αληθινά στατιστικά στοιχεία και να τα μαγειρεύεις έτσι ώστε να φτιάξεις ένα παραπλανητικό αφήγημα που θα μπερδέψει τον κόσμο.
Ένα κλασικό δείγμα είδαμε πρόσφατα από τον Νίκο Τσάφο, Υφυπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αρμόδιο για θέματα ενέργειας, ο οποίος βγήκε να μας πει ότι η κοινή λογική των Ελλήνων καταναλωτών είναι λάθος. Ήθελε να αποδομήσει αυτό που συζητάει όλος ο κόσμος, ότι, δηλαδή, η χώρα μας χαρίζει φθηνό ρεύμα το μεσημέρι στη Βουλγαρία και το αγοράζει πανάκριβα το βράδυ. Πετώντας λοιπόν επίσημα στοιχεία, μας είπε ότι η Ελλάδα κάνει εξαγωγές στο 84% των ωρών του χρόνου και ότι έχουμε ίδια ή χαμηλότερη τιμή από τους Βουλγάρους στο 98% των ωρών. Εκεί που οι οπαδοί της τεχνοκρατικής αυθεντίας έτρεξαν να χειροκροτήσουν, η ίδια η πραγματικότητα αποκαλύπτει πώς με μερικά έξυπνα λογικά άλματα μπορείς να ομορφύνεις μια αγορά που νοσεί βαθιά.
Το πρώτο μεγάλο κόλπο σε αυτή την ιστορία είναι ότι μπερδεύουμε επίτηδες τις ώρες με το χρήμα. Όταν πανηγυρίζεις για το ποσοστό των ωρών που εξάγουμε, κρύβεις ότι μπορεί η Ελλάδα να δίνει μικρές ποσότητες ρεύματος για είκοσι ώρες τη μέρα, αλλά τις ελάχιστες ώρες της βραδινής αιχμής, που ανάβουν τα πάντα, να αναγκάζεται να εισάγει τεράστιους όγκους ενέργειας. Αυτή η στατιστική των ωρών εξαφανίζει το ταμείο. Αν το μεσημέρι, λόγω φωτοβολταϊκών, η τιμή είναι μηδέν και εδώ και στη Βουλγαρία, η Ελλάδα όντως εξάγει «τζάμπα» ρεύμα. Αν όμως το βράδυ η τιμή εκτοξευθεί στα 300 ευρώ επειδή καίμε ακριβό φυσικό αέριο, η ζημιά για την τσέπη μας είναι τεράστια, όσο κι αν προσπαθούν να την κρύψουν.
Και κάπου εκεί έρχεται το επόμενο τεχνοκρατικό επιχείρημα, αυτό της ενοποιημένης ευρωπαϊκής αγοράς, που λέει ότι οι τιμές μας είναι ίδιες με της Βουλγαρίας επειδή οι αγορές μας είναι «συζευγμένες». Αυτό όμως που ξεχνάει να μας πει ο κ. Τσάφος είναι ότι αυτό το σύστημα δουλεύει καλά μόνο στα χαρτιά και στους ετήσιους μέσους όρους. Καταρρέει με θόρυβο μόλις σφίξουν τα γάλατα, όπως γίνεται κάθε καλοκαίρι με τους καύσωνες. Τότε τα καλώδια παθαίνουν συμφόρηση, οι αγορές χωρίζουν και η Ελλάδα μένει ολομόναχη να πληρώνει το πιο ακριβό ρεύμα στην Ευρώπη. Το να τσουβαλιάζεις λοιπόν τις εύκολες μέρες του φθινοπώρου ή της άνοιξης για να βγάλεις έναν βολικό μέσο όρο, είναι τουλάχιστον προκλητικό.
Αλλά το μεγαλύτερο φάουλ σε όλο αυτό το αφήγημα είναι ότι προσπαθούν να συνδέσουν τη θεωρία του Χρηματιστηρίου Ενέργειας με το τι πληρώνουμε τελικά στο σπίτι μας. Οι Έλληνες καταναλωτές και οι επιχειρήσεις δεν πληρώνουν τις τιμές της Βουλγαρίας, αλλά τους λογαριασμούς των παρόχων. Λογαριασμούς φουσκωμένους με εγχώρια καπέλα, ρήτρες και τα τεράστια περιθώρια κέρδους ενός ολιγοπωλίου που κάνει ό,τι θέλει με την ανοχή του κράτους. Για αυτό και την ώρα που η κυβέρνηση οχυρώνεται πίσω από επιλεκτικά διαγράμματα, η Ελλάδα φιγουράρει σταθερά στις πρώτες θέσεις της Eurostat στην τιμή του ρεύματος προ φόρων για τα νοικοκυριά. Αυτή η στατιστική λέει την αλήθεια και αυτή λείπει από την ανάρτηση.
Αν το καλοσκεφτείτε, ο παλιός λαϊκισμός άλλαζε τα δεδομένα λέγοντας χοντροκομμένα ψέματα, ενώ ο τεχνοκρατικός λαϊκισμός κάνει κάτι πολύ πιο ύπουλο, αλλοιώνει, δηλαδή, την πραγματικότητα δείχνοντας σου μόνο τη μισή αλήθεια. Όταν οι διορισμένοι ειδικοί χρησιμοποιούν τη στατιστική όχι για να λύσουν τα προβλήματα, αλλά σαν επικοινωνιακή ασπίδα για να δικαιολογήσουν τα χάλια της αγοράς, τότε η τεχνοκρατία παύει να είναι επιστήμη. Γίνεται απλώς μια άλλη μορφή προπαγάνδας, λίγο πιο αλαζονική από την παλιά. Μόνο που η αλαζονεία των μέσων όρων δεν πλήρωσε ποτέ κανέναν λογαριασμό ρεύματος.
