Όρθιος απέναντι στους Γραικύλους της εποχής μας

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Η ελληνιστική Αθήνα, περίοδος μεγάλης ιστορικής σημασίας που δυστυχώς δεν διδάσκεται επαρκώς στα σχολεία μας, προσφέρει ένα από τα πιο διδακτικά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο οι κοινωνίες σε παρακμή δεν παραδίδονται πρωτίστως στους εχθρούς τους, αλλά στον ίδιο τους τον εαυτό. Σε μια εποχή όπου η πόλη είχε απολέσει την ουσιαστική της αυτονομία, παγιδευμένη ανάμεσα στη ρωμαϊκή κυριαρχία και την ανατολική ισχύ του Μιθριδάτη, αναδύθηκε ο τύπος του Γραικύλου, του Έλληνα που, αποκομμένος από το ιστορικό του μέτρο, αναζητά σωτηρία είτε μέσω δουλοπρέπειας είτε μέσω δημαγωγικής εξέγερσης.

Ο Αθηνίων, σοφιστής και περιπατητικός φιλόσοφος, ενσαρκώνει παραδειγματικά αυτόν τον τύπο. Επιστρέφει στην Αθήνα φορώντας το δαχτυλίδι του Μιθριδάτη, προπαγανδίζοντας τον «ανατέλλοντα ήλιο» της Ανατολής και πείθοντας τους Αθηναίους ότι η εθνική και κοινωνική τους λύτρωση βρίσκεται απλώς στην αλλαγή κυρίαρχου. Εκλέγεται επικεφαλής της πόλης, καταγγέλλει τη Ρώμη, υπόσχεται δημοκρατία και ανοίγει τον δρόμο για την τυραννία, τη βία και, τελικά, την καταστροφή της Αθήνας. Οι Ρωμαίοι αποκαλούσαν τέτοιους ανθρώπους Graeculus, δηλαδή, μικρούς, ξεπεσμένους Γραικούς, πρόθυμους να υπηρετήσουν ξένα συμφέροντα, βαφτίζοντας την εξάρτηση «εθνική επιλογή».

Ο Αλέξης Τσίπρας υπήρξε ο σύγχρονος Αθηνίων. Ανέλαβε την εξουσία επενδύοντας στη δημαγωγία, στον πολιτικό ενθουσιασμό και στη ρητορική της σύγκρουσης με τη Δύση, καλλιεργώντας την ψευδαίσθηση ότι η Ελλάδα μπορεί να ακυρώσει τους συσχετισμούς ισχύος με συνθήματα και θεατρικές αντιπαραθέσεις. Η «επανάσταση» του 2015 κατέληξε σε βαθύτερη εξάρτηση, σε θεσμική αποδόμηση και σε ηθικό εκφυλισμό της πολιτικής ζωής. Όπως και στην ελληνιστική Αθήνα, η επίκληση της δημοκρατίας λειτούργησε ως όχημα για την ακύρωση της. Ο Γραικύλος Τσίπρας δεν συγκρούστηκε με τις ανώτερες δυνάμεις, αλλά, αντίθετα, τους παρέδωσε τη χώρα πιο δεμένη από ποτέ, έχοντας προηγουμένως εξαντλήσει την κοινωνία πολιτικά και ψυχικά.

Σήμερα, ο τύπος του Γραικύλου εμφανίζεται με άλλο προσωπείο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν υπόσχεται εξέγερση, αλλά κανονικότητα υπό επιτήρηση. Είναι ο σύγχρονος στωικός, ο στυλοβάτης μιας «ήπιας ρωμαϊκής εξουσίας» που βρίσκεται όμως κι αυτή σε παρακμή. Υπερασπίζεται μια σχετική ευημερία, μια διοικητική επάρκεια, μια χώρα «καλύτερη έτσι», ακόμη κι αν είναι λιγότερο ελεύθερη, λιγότερο κυρίαρχη, λιγότερο ιστορικά συνειδητή. Εκφράζει τον Γραικύλο της συμμόρφωσης, όχι τον δημαγωγό, αλλά τον διαχειριστή. Τη λογική ότι η εξάρτηση αποτελεί φυσική κατάσταση και ότι η εθνική στρατηγική μπορεί να αντικατασταθεί από τεχνοκρατική επάρκεια, επικοινωνιακή πειθαρχία και καλή συμπεριφορά απέναντι στους ισχυρούς. Όπως και στην ελληνιστική Αθήνα, η σχετική ευημερία ορισμένων λειτουργεί ως άλλοθι για τη συρρίκνωση της πολιτείας, για την υποκατάσταση της πολιτικής από τη διοίκηση και της κυριαρχίας από την εύνοια.

Απέναντι σε αυτούς τους δύο τύπους Γραικύλων, τον δημαγωγικό και τον διαχειριστικό, ο Αντώνης Σαμαράς ξεχωρίζει όχι επειδή είναι αλάνθαστος, αλλά επειδή δεν είναι Γραικύλος. Η πολιτική του στάση χαρακτηρίζεται από ιστορική αυτοσυνειδησία και επίγνωση των ορίων και των κινδύνων. Δεν επένδυσε ποτέ σε εύκολες σωτηρίες ούτε σε φαντασιακές ρήξεις, ούτε όμως αποδέχθηκε την παθητική υποτέλεια ως κανονικότητα. Αντιλαμβάνεται ότι η Ελλάδα είναι μια μικρή αλλά ιστορική πολιτεία μέσα σε ένα σκληρό διεθνές περιβάλλον και ότι η επιβίωση της απαιτεί εθνική στρατηγική, αξιοπρέπεια και καθαρές θέσεις.

Σε μια εποχή όπου ευδοκιμούν οι δημαγωγοί, οι οπορτουνιστές και οι πρόθυμοι διαχειριστές της παρακμής, ο Αντώνης Σαμαράς παραμένει ίσως ο μόνος πολιτικός που μπορεί να σταθεί απέναντι στους Γραικύλους, επειδή δεν φοβάται ούτε τη σύγκρουση ούτε τη μοναξιά που αυτή συνεπάγεται. Η Ιστορία δεν σώζει εκείνους που κολακεύουν την εξάρτηση ούτε εκείνους που τη μεταμφιέζουν σε επανάσταση. Σώζει όσους αρνούνται να μικρύνουν.

Για τη σημερινή ονομαστική του εορτή, εύχομαι από καρδιάς στον Αντώνη Σαμαρά υγεία, δύναμη και καθαρό βλέμμα, ώστε να συνεχίσει, για το καλό της πατρίδας, να στέκεται όρθιος απέναντι στους Γραικύλους της εποχής μας και αντάξιος της Ιστορίας που επικαλείται.