Ο ξεπεσμός του Ελληνισμού σε τουριστικό φολκλόρ
Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού
Ακούσαμε χθες την Υπουργό Πολιτισμού, κ. Λίνα Μενδώνη, να μας λέει εντελώς κυνικά ότι η οικονομική και διοικητική εκποίηση των μνημείων και των μουσείων μας… δεν είναι ιδιωτικοποίηση, αλλά «ανάπτυξη». Αυτή η ατάκα συμπυκνώνει απόλυτα την κατάντια της σημερινής διακυβέρνησης. Πίσω από την καραμέλα της «ανάπτυξης», η κυβέρνηση Μητσοτάκη παραδέχεται ανοιχτά ότι απαξιώνει πλήρως τον πολιτισμό και την παιδεία μας. Όταν μετράς την ιστορική μνήμη μόνο με λογιστικά κουτάκια κι όταν υποβιβάζεις τον πολιτισμό σε τουριστικό προϊόν, τότε λυπάμαι, αλλά δεν εκσυγχρονίζεις. Φαυλίζεις και διαλύεις τα πάντα.
Και ποιο είναι το αποκορύφωμα αυτής της επικοινωνιακής παράνοιας; Οι πανηγυρισμοί του Πρωθυπουργού για την τηλεδιάσκεψη με τον Κρίστοφερ Νόλαν για την ταινία «Οδύσσεια», όπου εξήρε τις εισπράξεις στο box office και την προβολή της χώρας, διότι αν και ασφαλώς είναι θετικό να προβάλλεται η Ελλάδα διεθνώς, η εξωτερική βιτρίνα δεν μπορεί να αποτελεί την κύρια πολιτιστική προτεραιότητα του πρωθυπουργού την ίδια ώρα που η πολιτισμική μας ταυτότητα αλλοιώνεται και υποβαθμίζεται συστηματικά, μετατρέποντας τον ελληνικό πολιτισμό σε απλό ντεκόρ για χολιγουντιανές παραγωγές αντί για μια ουσιαστική εθνική στρατηγική που παράγει παιδεία και στηρίζει την εγχώρια δημιουργία.
Αλλά ας αναρωτηθούμε, τι είναι τελικά ο Πολιτισμός; Ο όρος έχει πάρει πολλές ερμηνείες. Από την παλιά, ευρωκεντρική αντίληψη της αποικιοκρατίας, που ήθελε να «εκπολιτίσει» τους πάντες με το ζόρι, μέχρι την ανθρωπολογική προσέγγιση των μικρών κοινοτήτων, που συμπυκνώνει τις έννοιες Civilisation και Culture. Παράλληλα, όπως μας έδειξαν στοχαστές σαν τον Χάντινγκτον και τον Τόινμπι, ο Πολιτισμός είναι κάτι που ξεπερνά τα σύνορα και τον χρόνο, και είναι ένα εργαλείο για να καταλάβουμε την ιστορία. Σε κάθε περίπτωση όμως, η καρδιά του πολιτισμού είναι η διατήρηση της μνήμης και της παράδοσης.
Στη δυτική του εκδοχή, ο πολιτισμός ανθοφόρησε στην Αναγέννηση. Βασίστηκε στον απόλυτο σεβασμό στον άνθρωπο και στην ελευθερία του να αναπτύξει τα ταλέντα του. Μόνο σε μια πραγματικά πολιτισμένη κοινωνία μπόρεσε η εξουσία να ασκηθεί χωρίς τη χρήση βίας. Γι’ αυτό και τα Φώτα του πολιτισμού πρέπει να είναι προσβάσιμα σε όλους, ως δημόσιο αγαθό. Ο πολιτισμός βρίσκεται στον αντίποδα τόσο ενός δογματικού, σταλινικού ελέγχου, όσο και της σημερινής, επιφανειακής μόδας της στρατευμένης woke ατζέντας και του δικαιωματισμού.
Κι απέναντι σε όλες αυτές τις παραμορφώσεις, ο ελληνικός λαός στέκεται αιώνες τώρα σαν μια αλύγιστη Καρυάτιδα. Τι δεν φορτώθηκε στο κεφάλι της; Ρωμαίους, Γότθους, Αβάρους, Φράγκους, Ενετούς, Τούρκους… Κι όμως, δεν κουράστηκε! Γιατί η πραγματική ελευθερία είναι η προϋπόθεση για κάθε μεγαλείο. Κι όπως έλεγε ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, αυτή την ελευθερία την κερδίζεις όχι μόνο όταν νικάς τους εξωτερικούς εχθρούς, αλλά κι όταν νικάς τα πάθη σου. «Να αποτάξουμε το Σατανά της υπερβολής και του πάθους που τυφλώνει. Το μέτρο δίνει στον Έλληνα τη δύναμη να κάνει θαύματα», έγραφε.
Και πώς απαντά η αρμόδια Υπουργός και η κυβέρνηση της σε όλα αυτά; Απαντούν με ψευδομόρφωση και ψευτοπολιτισμό, για να κρύψουν την άπληστη διαχείριση τους. Ένα επιφανειακό πασάλειμμα τεχνοκρατικών όρων δεν σε κάνει «άριστο». Παραμένεις άδικος, αλαζόνας και φιλόδοξος. Μιλάνε στους πολίτες με το ύφος θεού που καταδέχεται να απευθυνθεί σε θνητούς! Αν τους δεις δε σαν «δασκάλους», η αποτυχία είναι ολοκληρωτική. Τον κακό δάσκαλο τον καταλαβαίνεις από ένα πράγμα, δεν αγαπάει αυτό που διδάσκει. Κι όποιος αγαπάει την παράδοση, τη συντηρεί, δεν την ξεπουλάει.
Το ίδιο έργο βλέπουμε και στο Υπουργείο Παιδείας. Η σταδιακή φτωχοποίηση των Νέων Ελληνικών τις τελευταίες δεκαετίες μας έκοψε από τις γλωσσικές μας ρίζες. Αυτή η πολιτική έκανε μεγαλύτερη ζημιά στην κληρονομιά μας από τον Έλγιν ή τον Φαλμεράγιερ. Κι αντί η σημερινή ηγεσία να γιατρέψει την πληγή, τρέχει ολοταχώς προς την αντίθετη κατεύθυνση, υιοθετώντας εισαγόμενα ιδεολογήματα. Ξεχνούν αυτό που έγραφε ο Τσάτσος: «Είμαι πρώτα Έλληνας… Είμαι ύστερα Ευρωπαίος… Ανήκω κατά τρίτο λόγο στην οικογένεια των πολιτισμένων ανθρώπων…».
Η τραγωδία όμως είναι ακόμα βαθύτερη. Ο ουσιαστικός πυρήνας της κρίσης μας είναι ότι ο Ελληνισμός έχει πάψει να παράγει αυθεντικό πολιτισμό εδώ και 170 χρόνια! Με τη συγκρότηση του νέου ελληνικού κράτους, η απίστευτη λαϊκή δημιουργικότητα, από το δημοτικό τραγούδι, την αρχιτεκτονική, τις φορεσιές, μέχρι και το ήθος, ένας πολιτισμός «ανώτερος των Λουδοβίκων» όπως έλεγε ο Ελύτης, αντικαταστάθηκε από έναν ξενόφερτο μιμητισμό. Φορέσαμε τον δυτικό νεοκλασικισμό σαν δάνειο ρούχο. Ακόμα και παγκόσμιες φυσιογνωμίες όπως ο Μητρόπουλος ή η Μαρία Κάλλας, σπουδαίοι μεν, συνέπεσε απλώς να γεννηθούν στην Ελλάδα, χωρίς να εκφράζουν τη συνέχεια του λαϊκού μας πολιτισμού.
Σήμερα, επί διακυβέρνησης Μητσοτάκη, αυτή η παρακμή τερματίζει. Η ελληνικότητα ξεπέφτει οριστικά σε τουριστικό φολκλόρ με σουβλάκι, συρτάκι, Ζορμπά και τζατζίκι για τις καρτ ποστάλ. Αυτή η συστηματική πολιτισμική γενοκτονία στερεί από τον Ελληνισμό το ισχυρότερο όπλο του, την πνευματική του αυτοσυνειδησία. Όταν λοιπόν η διοίκηση του πολιτισμού μετατρέπεται σε real estate, οι πρωθυπουργοί φωτογραφίζονται ως ατζέντηδες του Χόλιγουντ και η παιδεία καταντά ανούσια γραφειοκρατία, η αντίσταση δεν είναι απλώς μια πολιτική επιλογή. Είναι πράξη αυτοσεβασμού απέναντι στην ιστορία μας.
