Κώστας Ελευθερίου: Έχει καθήκον το πολιτικό σύστημα να αποκαταστήσει τις σχέσεις του με την κοινωνία
Ο Κώστας Ελευθερίου, Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Κοινωνιολογίας ΕΚΠΑ, απαντά στις ερωτήσεις που του θέτουν ο Κωνσταντίνος Μανίκας και ο Αλέξανδρος Κριτσίκης.
Ποια είναι η γνώμη σας για τα δύο νέα κόμματα που εμφανίστηκαν; Εκφράζουν συγκεκριμένη κοινωνική ανάγκη ή αποτελούν προϊόν προσωπικής στρατηγικής;
Πράγματι, βρισκόμαστε εντός ενός ιδιαίτερα ρευστού ανταγωνισμού, ο οποίος, σε συνδυασμό με την κρίση πολιτικής εμπιστοσύνης, δημιουργεί χώρο για νέα κόμματα. Για να είναι βιώσιμα τα όποια κόμματα και να μακροημερεύσουν στον πολιτικό ανταγωνισμό, πρέπει να εκφράζουν διακριτές τομές και, κατ’ επέκταση, να εκπροσωπούν κοινωνικές ανάγκες. Ο ρόλος των προσώπων, προφανώς, είναι κεντρικός σε εποχές κατά τις οποίες επικρατεί μια προσωποποίηση της πολιτικής, αλλά από μόνο του ένα αναγνωρίσιμο ή ένα ανατρεπτικό πρόσωπο δεν μπορεί να διασφαλίσει σταθερή επιρροή, εάν δεν υπάρχει και ένα λιγότερο ή περισσότερο οργανωμένο κόμμα που θα το πλαισιώνει. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, θα είναι και το στοιχείο που θα κρίνει την επιβίωση των δύο νέων πολιτικών εγχειρημάτων.
Ποιο είναι το στίγμα του κόμματος της κ. Καρυστιανού; Μπορεί να αποκτήσει ευρύτερη απήχηση στηριζόμενο μόνο στην ανάγκη απονομής δικαιοσύνης;
Όπως εξελίχθηκε, το εν λόγω εγχείρημα δεν περιορίστηκε στο αίτημα της δικαιοσύνης, αλλά, αντίθετα, άρχισε να λαμβάνει κάποιες, τουλάχιστον, αμφιλεγόμενες θέσεις, που το απομόνωσαν από συγκεκριμένα ακροατήρια. Σαφώς τοποθετείται στα δεξιά του ιδεολογικού φάσματος και έχει μία ξεκάθαρα προσωποπαγή συγκρότηση. Το εάν θα καταφέρει να προσελκύσει υποστήριξη από τον χώρο της αποχής και της αποστράτευσης ενδεχομένως να είναι και ένα κριτήριο επιβίωσης του εγχειρήματος.
Ο κ. Τσίπρας επιχειρεί μια επανατοποθέτηση στον πολιτικό χάρτη. Είναι επαρκής η κριτική για τα πεπραγμένα του ώστε να διεκδικήσει την πολιτική του αναβάπτιση;
Νομίζω ότι η έως τώρα πορεία της ΕΛΑΣ, όπως και η παρουσία του Τσίπρα από τη δημοσίευση της «Ιθάκης», υποδηλώνουν μια προσπάθεια να αναδειχθεί εκ νέου ως μία εναλλακτική προς τη ΝΔ του Κυρ. Μητσοτάκη, προβάλλοντας την πρότερη κυβερνητική εμπειρία ως πλεονέκτημα. Η «αναβάπτιση», που αναφέρετε, στρέφεται προς όλες τις κατευθύνσεις, με το μήνυμα ότι τώρα τα πράγματα θα είναι διαφορετικά, τόσο στις πολιτικές προτάσεις όσο και στη λογική της κυβερνητικής διαχείρισης. Προς το παρόν έχει κατορθώσει να συσπειρώσει ένα υποσύνολο της επιρροής του ΣΥΡΙΖΑ του 2023. Είναι ένα ζητούμενο εάν θα επιτύχει διεύρυνση και σε άλλα ακροατήρια.
Υπάρχει συνωστισμός στον χώρο της Κεντροδεξιάς ή μια νέα προσπάθεια, ειδικά υπό τον Αντώνη Σαμαρά, θα δώσει διέξοδο σε δυσαρεστημένους ψηφοφόρους;
Παντού υπάρχει συνωστισμός. Είναι το χαρακτηριστικό της ρευστότητας. Έχω την αίσθηση ότι ένα εγχείρημα υπό την ηγεσία του Αντ. Σαμαρά θα αντλήσει υποστήριξη από τους αποευθυγραμμισμένους ψηφοφόρους της ΝΔ και όχι μόνο. Υπενθυμίζω ότι στις ευρωεκλογές του 2024 το κυβερνών κόμμα απώλεσε ένα εκατομμύριο ψηφοφόρους σε σχέση με τις εθνικές εκλογές του 2023. Βέβαια, και εδώ ισχύει ό,τι αναφέραμε και παραπάνω: δεν αρκεί ένα πρόσωπο μόνο, χρειάζεται και ένα οργανωμένο κόμμα.
Είναι πιθανό το αποτέλεσμα των επόμενων εκλογών να φέρει ριζικές ανακατατάξεις στο πολιτικό σκηνικό;
Έτσι όπως διαμορφώνονται οι δημοσκοπικοί συσχετισμοί, προκύπτει μια εικόνα όπου κανένα κόμμα δεν βγαίνει κερδισμένο. Βεβαίως, έως τις εκλογές υπάρχει ακόμα δρόμος, κυρίως γιατί δεν έχει καθοριστεί ποιες θα είναι τελικά οι αντίπαλες δυνάμεις.
Είμαστε κοντά στη Νέα Μεταπολίτευση και ποιο θεσμικό υπόβαθρο θα σημάνει την αύξηση της εμπιστοσύνης συνολικά στο σύστημα;
Δεν ξέρω αν βρισκόμαστε κοντά σε μία Νέα Μεταπολίτευση. Σίγουρα, όμως, αντιμετωπίζουμε μία πολιτική κρίση και μία κρίση εκπροσώπησης που απειλούν τα θεμέλια της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας. Έχει σημασία οι πολιτικές ελίτ να αντιληφθούν ότι δεν μπορούν εσαεί να πολιτεύονται αυτοαναφορικά, ανταποκρινόμενες στις ανάγκες της αναπαραγωγής τους, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τη δυσαρέσκεια και τις διεκδικήσεις της κοινωνίας. Οι κρίσεις δεν είναι φυσικά φαινόμενα. Προκύπτουν όταν πολιτικό σύστημα και κοινωνία βρίσκονται σε απόσταση. Έχει καθήκον το πολιτικό σύστημα να αποκαταστήσει τις σχέσεις του με την κοινωνία, αλλιώς η κρίση θα αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά, με επίφοβες μελλοντικές εξελίξεις.
