Ιράν, επίθεση και παγκόσμιες αντιδράσεις, γιατί Ιρανοί πανηγυρίζουν ενώ η ευρωπαϊκή Αριστερά στηρίζει το καθεστώς

Γράφει ο Νίκος Ναούμης, πολιτικός επιστήμονας – συγγραφέας

Οι εικόνες που καταγράφονται τις τελευταίες ώρες αποκαλύπτουν μια αντίφαση που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί. Ιρανοί και Ιρανές, τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στη διασπορά, πανηγυρίζουν για τα πλήγματα που δέχθηκε το καθεστώς της πατρίδας τους. Δεν πρόκειται για χαρά απέναντι στην καταστροφή της ίδιας τους της χώρας, αλλά για κάτι βαθύτερο και πιο ανθρώπινο. Για πολλούς, το κράτος έχει πάψει εδώ και χρόνια να ταυτίζεται με την πατρίδα. Το καθεστώς δεν βιώνεται ως προστάτης, αλλά ως μηχανισμός ελέγχου, επιβολής και ταπείνωσης. Όταν ένας λαός φτάνει στο σημείο να ελπίζει στην αποδυνάμωση της ίδιας του της εξουσίας, αποκαλύπτεται το βάθος του ρήγματος ανάμεσα στην κοινωνία και σε εκείνους που την κυβερνούν.

Την ίδια στιγμή, σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, αλλά και στην Ελλάδα, πολιτικά κόμματα, οργανώσεις και συλλογικότητες της Αριστεράς σπεύδουν να καταγγείλουν την επίθεση και να εκφράσουν την αλληλεγγύη τους προς το Ιράν, παρουσιάζοντάς το ως θύμα της δυτικής ισχύος. Η στάση αυτή εντάσσεται σε μια βαθιά ριζωμένη πολιτική παράδοση, όπου το βλέμμα στρέφεται σχεδόν αυτόματα προς τον φαινομενικά ανίσχυρο της διεθνούς σύγκρουσης. Πρόκειται για μια ανθρώπινη και κατανοητή παρόρμηση. Ο άνθρωπος έχει την τάση να ταυτίζεται με εκείνον που δείχνει πιο αδύναμος απέναντι σε έναν ισχυρότερο αντίπαλο. Με αυτή τη λογική, το Ιράν εμφανίζεται ως ο αμυνόμενος απέναντι σε υπέρτερες στρατιωτικές δυνάμεις.

Ωστόσο, η πραγματικότητα δεν εξαντλείται σε αυτό το σχήμα. Διότι μέσα στο ίδιο το Ιράν, ο πραγματικά ανίσχυρος δεν είναι το καθεστώς, αλλά οι πολίτες του. Είναι οι γυναίκες που εξευτελίζονται δημόσια, που συλλαμβάνονται επειδή δεν συμμορφώθηκαν με τους κανόνες ενδυμασίας, που ζουν υπό τη μόνιμη απειλή της τιμωρίας. Είναι οι νέοι που γνωρίζουν ότι μια λέξη, μια ανάρτηση, μια χειρονομία μπορεί να τους στοιχίσει την ελευθερία τους. Εκεί βρίσκεται η ουσία της αδυναμίας, όχι στα κρατικά επιτελεία, αλλά στο σώμα της κοινωνίας.

Το παράδοξο γίνεται ακόμη πιο έντονο αν αναλογιστεί κανείς ότι οι ίδιες πολιτικές δυνάμεις στην Ελλάδα που σήμερα υψώνουν συνθήματα υπέρ του Ιράν, πριν από λίγο καιρό διαδήλωναν για την ελευθερία των Ιρανών γυναικών. Στους ίδιους δρόμους, με τις ίδιες λέξεις, καταγγέλθηκε η βαρβαρότητα ενός καθεστώτος που αντιμετωπίζει τη γυναικεία αξιοπρέπεια ως απειλή. Σήμερα, το ίδιο αυτό καθεστώς μετατρέπεται σε σύμβολο αντίστασης, επειδή βρίσκεται απέναντι σε έναν μεγαλύτερο γεωπολιτικό αντίπαλο. Η αντίφαση δεν είναι απλώς πολιτική. Είναι βαθιά ηθική και αποκαλύπτει πόσο εύκολα η ιδεολογία μπορεί να υπερισχύσει της ανθρώπινης πραγματικότητας.

Στο τέλος, το ερώτημα δεν είναι ποιος αντιστέκεται σε ποιον στο επίπεδο των κρατών, αλλά ποιος πληρώνει το τίμημα στο επίπεδο των ανθρώπων. Οι πανηγυρισμοί πολλών Ιρανών δεν στρέφονται υπέρ του πολέμου, αλλά υπέρ της πιθανότητας ενός τέλους. Αποκαλύπτουν την απόσταση ανάμεσα σε εκείνους που ζουν υπό ένα καθεστώς και σε εκείνους που το υπερασπίζονται από μακριά, ως ιδέα. Πρόκειται για τη διαφορά ανάμεσα στην ιδεολογία και στην εμπειρία. Συχνά, αυτή είναι μια απόσταση που μόνο όποιος έχει ζήσει τον φόβο μπορεί πραγματικά να κατανοήσει.