Η Αττική ασφυκτιά, η περιφέρεια ερημώνει και η κυβέρνηση προσθέτει ορόφους

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Στις Χορείες Χώρων, ο Ζορζ Περέκ μας προτρέπει να κοιτάξουμε τις πόλεις μας διαφορετικά… να παρατηρήσουμε όσα θεωρούμε δεδομένα και να αναρωτηθούμε τι συμβαίνει όταν ο χώρος χάνει την ταυτότητα του. Ανάμεσα στις παρατηρήσεις του υπάρχει και μια φράση που σήμερα μοιάζει πιο επίκαιρη από ποτέ, το να αναγνωρίσουμε, όπως λέει, «ότι τα προάστια παρουσιάζουν ισχυρή ροπή προς το να πάψουν να είναι προάστια».

Διαβάζοντας την, δύσκολα μπορεί το μυαλό να μην πάει σε όσα συμβαίνουν σήμερα στην Αττική. Σε μια χώρα που αντιμετωπίζει δημογραφική συρρίκνωση, στεγαστική κρίση και ερήμωση της περιφέρειας, η κυβερνητική απάντηση φαίνεται να είναι… περισσότερη δόμηση εκεί όπου ήδη δεν υπάρχει άλλος χώρος. Με τις Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης, τις γνωστές ΖΥΣ, το Υπουργείο Περιβάλλοντος προωθεί 584.400 επιπλέον τ.μ. δόμησης στον Βόρειο Τομέα Αθηνών, με δυνατότητα εγκατάστασης περίπου 9.500 επιπλέον κατοίκων. Και οι έξι δήμαρχοι της περιοχής αντιδρούν ομόφωνα, επισημαίνοντας το αυτονόητο, πως οι πόλεις τους έχουν ήδη φτάσει στα όρια των αντοχών τους. Η κυβέρνηση, όμως, φαίνεται να αντιμετωπίζει τον κορεσμό σαν ένα ακόμη πρόβλημα που λύνεται με μια υπουργική απόφαση.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία. Η κυβέρνηση συγχέει την ανάπτυξη με την αύξηση των αριθμών και τον σχεδιασμό με τη διεκπεραίωση. Αντί να έχει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την αναζωογόνηση της περιφέρειας, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ενίσχυση των τοπικών οικονομιών, επιλέγει να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την Αθήνα. Από το Χαλάνδρι, όπου προβλέπονται 217.300 επιπλέον τετραγωνικά, μέχρι την Κηφισιά, τη Φιλοθέη, το Ψυχικό, τον Παπάγο και τη Νέα Ιωνία, οι γειτονιές αντιμετωπίζονται ως διαθέσιμα τετραγωνικά σε έναν πίνακα υπολογισμών. Ο χώρος γίνεται επενδυτικό απόθεμα και οι άνθρωποι που ζουν σε αυτόν… απλώς απουσιάζουν από τον σχεδιασμό.

Και κάπως έτσι, αυτό που ο Περέκ περιέγραφε ως το «Μη Κατοικήσιμο» κινδυνεύει να γίνει καθημερινότητα μας. Μιλάει για «χιλιάδες κλουβιά σωριασμένα το ‘να πάνω στ’ άλλο… το στενευμένο, το πνιχτό, το μίζερο, το μαζεμένο, το μικρό, το ίσα-ίσα». Μια περιγραφή που θυμίζει τρομακτικά τη σημερινή αγορά κατοικίας, όπου η έλλειψη προσιτής στέγης συνοδεύεται από μικρότερους χώρους και χειρότερη ποιότητα ζωής. Κι ύστερα όλα αυτά βαφτίζονται «σύγχρονη ανάπτυξη», με τις γνωστές υποσχέσεις για την «κουκλίστικη γκαρσονιέρα» και το «κοκέτικο στούντιο». Λες και η στεγαστική κρίση λύνεται με περισσότερα μικροσκοπικά διαμερίσματα και έξυπνες διαφημιστικές λέξεις.

Το ίδιο συμβαίνει και στον πολεοδομικό σχεδιασμό. Αντί να προστατεύεται ο χαρακτήρας κάθε περιοχής, επιχειρείται να μπουν όλες οι γειτονιές στο ίδιο καλούπι. Ο Περέκ παρατηρεί ότι οι πολυκατοικίες που δεν ακολουθούν τη γραμμή «υπόκεινται σε ευθυγράμμιση». Σήμερα, αυτή η «ευθυγράμμιση» φαίνεται να αφορά ολόκληρες περιοχές, με τον συντελεστή δόμησης να μετράει περισσότερο από την ιστορία και τη φυσιογνωμία τους. Ακόμη και ζώνες αμιγούς κατοικίας στη Νέα Ερυθραία ή περιοχές με ειδικά καθεστώτα προστασίας μπαίνουν στη συζήτηση, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για τη συμβατότητα του σχεδιασμού με την πολεοδομική νομοθεσία και τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Γιατί μια πόλη δεν είναι μόνο τα κτίρια της. Είναι οι δρόμοι, τα πεζοδρόμια, οι πλατείες και οι άνθρωποι που τη ζουν. Ο Περέκ περιγράφει τη γειτονιά ως έναν οικείο χώρο, όπου μπορείς να κινηθείς με τα πόδια και να «συγκολλάς τους ανθρώπους που ζουν στον ίδιο δρόμο μέσα από ένα κοινό αίτημα ή έναν κοινό αγώνα». Αυτή η ανθρώπινη διάσταση απουσιάζει εντελώς από έναν σχεδιασμό που μετράει τετραγωνικά, χωρίς να απαντά καν αν επαρκούν τα σχολεία, οι δρόμοι, οι χώροι πρασίνου και οι συγκοινωνίες. Η κυβέρνηση αυξάνει τη δόμηση, αλλά δεν εξηγεί πώς θα καλυφθούν οι ανάγκες που η ίδια δημιουργεί. Περισσότερα κτίρια χωρίς αντίστοιχες υποδομές σημαίνουν απλώς μεγαλύτερη επιβάρυνση για τους κατοίκους.

Μια ακόμη παρατήρηση του Περέκ έρχεται να κουμπώσει απόλυτα εδώ, αφού όπως γράφει «οι περισσότεροι άνθρωποι φορούν ρολόι, αλλά ελάχιστοι κρατούν πυξίδα». Κάπως έτσι μοιάζει να λειτουργεί και η κυβερνητική πολιτική. Ανακοινώσεις, αριθμοί, τετραγωνικά και παρουσιάσεις έργων υπάρχουν πάντα. Αυτό που απουσιάζει είναι ένα συνεκτικό σχέδιο για το πού θέλουμε να οδηγήσουμε τη χώρα. Η ομόφωνη αντίδραση των έξι δημάρχων στην ΠΕΔΑ δεν είναι, λοιπόν, απλώς μια διαφωνία για μια πολεοδομική μελέτη. Είναι μια θεσμική αντίδραση απέναντι σε έναν τρόπο διακυβέρνησης που σχεδιάζει για τις τοπικές κοινωνίες χωρίς να υπολογίζει τις πραγματικές ανάγκες και τις αντοχές τους.

Ο Περέκ μάς θυμίζει ότι ο χώρος γύρω μας «λιώνει σαν άμμος που κυλάει ανάμεσα στα δάχτυλα». Και όταν η πολιτεία αντιμετωπίζει τις πόλεις μόνο ως διαθέσιμα τ.μ., κινδυνεύει να χάσει τον ανθρώπινο χαρακτήρα τους. Πολύ περισσότερο όταν η χώρα αντιμετωπίζει την υπογεννητικότητα, την ερήμωση της περιφέρειας και ένα κόστος στέγασης που έχει εκτοξευθεί σε δυσθεώρητα ύψη, η λύση δεν μπορεί να είναι η περαιτέρω συγκέντρωση πληθυσμού στην ήδη κορεσμένη Αθήνα, όπου τα νέα ακίνητα απλώς ανακυκλώνουν την ακρίβεια χωρίς να προσφέρουν πραγματική διέξοδο.

Χρειαζόμαστε δουλειές, υποδομές και πραγματικά κίνητρα αποκέντρωσης, ώστε οι νέοι να μπορούν να νοικιάσουν ή να αποκτήσουν σπίτι με αξιοπρέπεια, να δημιουργήσουν οικογένεια και να παραμείνουν στον τόπο τους. Γιατί ούτε το δημογραφικό ούτε η στεγαστική ασφυξία αντιμετωπίζονται με περισσότερα τετραγωνικά στην Αττική, ούτε η περιφέρεια ξαναζωντανεύει με διακηρύξεις. Ανάπτυξη δεν είναι να στριμώχνεις περισσότερους ανθρώπους σε λιγότερο και ακριβότερο χώρο… αλλά να δίνεις ζωή και μέλλον σε κάθε γωνιά της Ελλάδας.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.