Η θεσμική αρχή της αναρμοδιότητας

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Ο Αριστοτέλης, στα Πολιτικά, έθετε ως βασικό ζητούμενο της πολιτικής εξουσίας την υπηρεσία του κοινού συμφέροντος. Σήμερα, στην Ελλάδα του Κυριάκου Μητσοτάκη, αλλά και σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση που δείχνει να έχει χάσει τον προσανατολισμό της, βλέπουμε κάτι εντελώς διαφορετικό. Μια εξουσία που θέλει να αποφασίζει για τα πάντα, να ελέγχει τα πάντα και να συγκεντρώνει όλες τις αρμοδιότητες στο κέντρο, αλλά όταν έρχεται η ώρα να δώσει λύσεις, αποδεικνύεται κατώτερη των περιστάσεων. Με λίγα λόγια, έχουμε φτάσει στο παράδοξο να κυβερνούν οι πάντες από το Μέγαρο Μαξίμου, αλλά να μη βρίσκεται κανείς για να αναλάβει την ευθύνη για όσα δεν λειτουργούν. Και το μεγαλύτερο θύμα αυτής της αντίληψης είναι η ίδια η παραγωγική βάση της χώρας.

Δεν χρειάζεται, άλλωστε, να ψάξει κανείς πολύ για να καταλάβει τι συμβαίνει. Τα στοιχεία της πραγματικής οικονομίας μιλούν από μόνα τους. Σύμφωνα με το Βαρόμετρο του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης, εννέα στους δέκα βιοτέχνες αντιμετωπίζουν οριακή ή ανεπαρκή ρευστότητα, με το ενεργειακό κόστος να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα τους. Μιλάμε για ανθρώπους που προσπαθούν καθημερινά να κρατήσουν ανοιχτές τις επιχειρήσεις τους, να πληρώσουν εργαζόμενους, προμηθευτές, φόρους και λογαριασμούς, χωρίς να ξέρουν αν θα μπορέσουν να συνεχίσουν τον επόμενο μήνα.

Και ενώ η βιοτεχνία παλεύει να επιβιώσει, στον πρωτογενή τομέα η κατάσταση είναι εξίσου ανησυχητική. Η απουσία έγκαιρου σχεδιασμού και αποτελεσματικής αντιμετώπισης των επιζωοτιών οδήγησε στη μαζική απώλεια ζωικού κεφαλαίου. Οι ενισχύσεις δεν επαρκούν και, το χειρότερο, η ανασύσταση των κοπαδιών μπορεί να χρειαστεί ακόμη και τρία χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι δεν χάνεται απλώς ένα κοπάδι, αλλά η δουλειά μιας ζωής, διακόπτεται η παραγωγή και απειλείται ολόκληρη η αλυσίδα της κτηνοτροφίας. Και φυσικά, το πρόβλημα φτάνει μέχρι τον καταναλωτή, με τις προειδοποιήσεις για τη φέτα να κάνουν λόγο ακόμη και για τιμές της τάξης των 20 ευρώ το κιλό.

Και δεν συμβαίνουν μόνο στην Ελλάδα όλα αυτά. Σε ολόκληρη την Ευρώπη οι παραγωγικοί φορείς προειδοποιούν για τον κίνδυνο αποβιομηχάνισης. Η ευρωπαϊκή παραγωγή χάνει έδαφος, η ενέργεια γίνεται ακριβότερη και οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν τις υπόλοιπες οικονομίες. Αντί, λοιπόν, η Ευρώπη να αναρωτηθεί τι πήγε λάθος και να αλλάξει πορεία, εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να επιμένει σε πολιτικές που δεν συνοδεύονται από ένα σοβαρό σχέδιο παραγωγικής και βιομηχανικής ανάπτυξης.

Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η κυβέρνηση Μητσοτάκη έρχεται να μας παρουσιάσει ως νέα μεγάλη αναπτυξιακή ευκαιρία την προσέλκυση επενδύσεων σε Data Centers. Ασφαλώς και η χώρα πρέπει να προσελκύει επενδύσεις και να αξιοποιεί τις νέες τεχνολογίες. Το ερώτημα, όμως, είναι, με ποιους όρους και προς όφελος ποιου;

Το Ελληνικό Πάνελ Οικονομολόγων του ΚΕΦΙΜ επισημαίνει ότι τα οφέλη από τέτοιες επενδύσεις δεν είναι αυτονόητα, αλλά εξαρτώνται από συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Τα Data Centers καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και χρειάζονται σημαντικούς φυσικούς πόρους, όπως νερό για την ψύξη τους. Επομένως, δεν αρκεί να ανακοινώνουμε επενδύσεις δισεκατομμυρίων. Πρέπει να ξέρουμε αν έχουμε την ενέργεια, τα δίκτυα και τις υποδομές για να τις υποστηρίξουμε.

Γιατί ας μην κοροϊδευόμαστε. Όταν η πράσινη μετάβαση προχωρά χωρίς τις αναγκαίες υποδομές αποθήκευσης και χωρίς σοβαρό σχεδιασμό των δικτύων, το αποτέλεσμα είναι να πληρώνουν ακριβά το ρεύμα νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Αν, λοιπόν, προσθέσουμε σε αυτή την εξίσωση και νέους τεράστιους καταναλωτές ενέργειας, ποιος μας εγγυάται ότι το πρόσθετο κόστος δεν θα μεταφερθεί και πάλι στους ήδη επιβαρυμένους καταναλωτές; Και τι ακριβώς θα κερδίσει η ελληνική κοινωνία, όταν τέτοιες επενδύσεις απαιτούν τεράστια κεφάλαια, αλλά δημιουργούν σχετικά λίγες μόνιμες θέσεις εργασίας;

Αυτό είναι το ζήτημα. Δεν είμαστε απέναντι στις επενδύσεις, στην τεχνολογία ή στην πράσινη μετάβαση. Είμαστε απέναντι στην πολιτική της βιτρίνας, όταν αυτή παρουσιάζεται ως στρατηγική ανάπτυξης χωρίς να έχει προηγηθεί ο αναγκαίος σχεδιασμός.

Και το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους. Μας μιλούν για επανάσταση στη δημόσια διοίκηση, αλλά σε πολλές περιπτώσεις απλώς μετέφεραν τη γραφειοκρατία από το γκισέ στην οθόνη. Άλλαξαν τα μέσα, όχι όμως η νοοτροπία και οι δομές του κράτους. Γιατί ψηφιακό κράτος δεν σημαίνει να κάνεις ηλεκτρονικά την ίδια ταλαιπωρία που προηγουμένως έκανες με φυσική παρουσία. Σημαίνει να απλοποιείς διαδικασίες, να λύνεις προβλήματα και να κάνεις τη διοίκηση πραγματικά αποτελεσματική.

Εδώ βρίσκεται και η βασική αντίφαση της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Έχει επενδύσει τεράστια στην εικόνα της αποτελεσματικής διακυβέρνησης, αλλά η καθημερινότητα της οικονομίας και της κοινωνίας αποκαλύπτει μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα. Συγκεντρώνει τις αποφάσεις στο Μέγαρο Μαξίμου, αλλά όταν κάτι αποτυγχάνει, η ευθύνη διαχέεται στους υπουργούς, στις υπηρεσίες, στις διεθνείς συνθήκες ή στις περιστάσεις. Έτσι, όμως, δεν κυβερνάς. Απλώς διαχειρίζεσαι την εικόνα σου.

Το πρόβλημα, βέβαια, είναι πολύ μεγαλύτερο και αφορά πλέον ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια Ευρώπη που θέλει να πρωταγωνιστεί διεθνώς, αλλά βλέπει τη βιομηχανική της βάση να αποδυναμώνεται, το ενεργειακό της κόστος να παραμένει υψηλό και την ανταγωνιστικότητα της να υποχωρεί. Μια Ευρώπη που παράγει όλο και λιγότερα, αλλά εξακολουθεί να πιστεύει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της με περισσότερους κανονισμούς, περισσότερες διακηρύξεις και περισσότερη γραφειοκρατία.

Έτσι φτάνουμε στην τέλεια κατάχρηση εξουσίας, όπου η πολιτική ηγεσία ανέρχεται στο ύψιστο σημείο της αναρμοδιότητας, λαμβάνοντας αυθαίρετες αποφάσεις για τα πάντα χωρίς να φέρει καμία ευθύνη για τα συντρίμμια που αφήνει πίσω της. Το πρόβλημα αυτό, εκκινώντας από την Αθήνα, καθρεφτίζει πλέον τη βαθύτερη παθογένεια ολόκληρου του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Βρισκόμαστε σε ένα δραματικό σημείο όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση θυμίζει ένα οικοδόμημα που, όσο πιο ψηλά ανεβαίνει κανείς προς την κορυφή της λήψης των αποφάσεων, τόσο πιο φτηνά, σαθρά και ακατάλληλα αποδεικνύονται τα δομικά του υλικά.

Στο τέλος, όμως, τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά. Μια χώρα δεν γίνεται ισχυρή επειδή ανακοινώνει μεγάλες επενδύσεις, επειδή ψηφιοποιεί τη γραφειοκρατία της ή επειδή παρουσιάζει εντυπωσιακές εκθέσεις. Γίνεται ισχυρή όταν παράγει, όταν στηρίζει τις επιχειρήσεις της, όταν προστατεύει τον αγρότη και τον κτηνοτρόφο, όταν δημιουργεί πραγματικές θέσεις εργασίας και όταν δίνει προοπτική στους ανθρώπους της.

Και εδώ ακριβώς κρίνεται η σημερινή κυβέρνηση. Γιατί δεν μπορείς να μιλάς για ανάπτυξη, όταν η παραγωγή ασφυκτιά. Δεν μπορείς να διαφημίζεις τον εκσυγχρονισμό, όταν απλώς ψηφιοποιείς τις παλιές παθογένειες. Και δεν μπορείς να διεκδικείς τον απόλυτο έλεγχο της εξουσίας, χωρίς να αναλαμβάνεις την ευθύνη για τα αποτελέσματα των επιλογών σου.

Γιατί το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι να έχουμε μια κυβέρνηση που αποφασίζει για τα πάντα. Είναι να έχουμε μια κυβέρνηση που ξέρει τι κάνει, καταλαβαίνει τις ανάγκες της χώρας και μπορεί να μετατρέψει τις δυνατότητες της σε πραγματική παραγωγή και ευημερία. Διαφορετικά, όσο πιο ψηλά συγκεντρώνεται η εξουσία, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το κενό ανάμεσα στις κυβερνητικές εξαγγελίες και στην πραγματική ζωή των πολιτών.