Τα εθνικά θέματα θέλουν σχέδιο που να αντέχει στα ζόρια και όχι μισόλογα στα παράθυρα
Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού
Υπάρχουν κάποιες στιγμές στην πολιτική που η διαφορά ανάμεσα στο τι σημαίνει υπευθυνότητα και τι ανευθυνότητα βγάζει μάτι. Φαίνεται ολοκάθαρα από τον τρόπο που σκέφτεται και επιχειρηματολογεί ο καθένας. Και ειδικά στα εθνικά θέματα, όπου η κάθε λέξη μπορεί να ζυγίζει τόνους και ο κάθε χειρισμός να δημιουργήσει επικίνδυνο προηγούμενο, η σοβαρή λογική δεν είναι κάποια θεωρητική πολυτέλεια για ακαδημαϊκούς. Είναι η πρώτη και κύρια προϋπόθεση για να ασκείς εξωτερική πολιτική που να στέκεται στα πόδια της.
Αν βάλουμε λίγο κάτω τα πράγματα και θυμηθούμε τη βασική διαφορά ανάμεσα στην απαγωγική και την επαγωγική λογική, θα καταλάβουμε αμέσως πού εντοπίζεται το πρόβλημα. Ένα επιχείρημα μπορεί να ακούγεται μια χαρά, να έχει μια πολύ πειστική μορφή, αλλά στην ουσία του να είναι τελείως αβάσιμο. Γιατί συμβαίνει αυτό; Επειδή πατάει πάνω σε λάθος δεδομένα ή σε αυθαίρετα συμπεράσματα. Κι αυτό ακριβώς είναι το έργο που βλέπουμε σήμερα στην κυβερνητική ρητορική για τα ελληνοτουρκικά, καθώς παίρνουμε μερικές διαβεβαιώσεις, τις βαφτίζουμε δεδομένα και μετά βγάζουμε μόνοι μας το συμπέρασμα ότι όλα πάνε ρολόι. Μόνο που η σκληρή πραγματικότητα δεν πολυνοιάζεται για το αν συμφωνεί με τα κυβερνητικά συμπεράσματα.
Πάρτε για παράδειγμα την υπόθεση με το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου. Ακούμε από τη μία τη Ντόρα Μπακογιάννη να μας διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι το καλώδιο θα περάσει. Βγαίνει ο Τάσος Χατζηβασιλείου και μας εξηγεί πως δεν υπάρχει καμία συνεννόηση με την Τουρκία για αδειοδοτήσεις. Ο Άγγελος Συρίγος αναλύει διάφορα στρατιωτικά σενάρια, αλλά εκτιμά ότι θερμό επεισόδιο δεν θα έχουμε. Ο Δημήτρης Καιρίδης συμπληρώνει ότι δεν βλέπει κλιμάκωση στον ορίζοντα. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης επιμένει ότι το έργο προχωράει κανονικά, κι ο Κυριάκος Μητσοτάκης επαναλαμβάνει ότι Ελλάδα και Κύπρος είναι οι μόνες αρμόδιες για να δώσουν τις άδειες.
Όμορφα ακούγονται όλα αυτά, δεν λέω. Αλλά ας κάνουμε μια πολύ απλή, βασική ερώτηση. Από πού ακριβώς πηγάζει αυτή η βεβαιότητα ότι το έργο θα προχωρήσει χωρίς κανένα εμπόδιο; Επειδή έχουμε το νόμιμο δικαίωμα να το κάνουμε; Μα αυτό δεν το αμφισβήτησε ποτέ η Αθήνα. Το πραγματικό θέμα είναι αν μπορείς να ασκήσεις αυτό το δικαίωμα στην πράξη, χωρίς να αφήνεις την Τουρκία να σου επιβάλλει τους δικούς της όρους. Κι επίσης, από πού κι ως πού προκύπτει ότι επειδή δεν περιμένουμε θερμό επεισόδιο, είμαστε και ήσυχοι; Τα τετελεσμένα δεν χρειάζονται πάντα πολεμικά πλοία και μπαταριές για να επιβληθούν.
Εδώ ακριβώς γίνεται το μεγάλο λογικό άλμα της κυβέρνησης. Μπερδεύει το δικαίωμα με τη δυνατότητα να το εφαρμόσεις στο πεδίο. Μπερδεύει τις διπλωματικές διαβεβαιώσεις με την πραγματική αποτροπή, και την απουσία σύγκρουσης με την επιτυχία της εξωτερικής πολιτικής. Με λίγα λόγια, επειδή δεν ζήσαμε κάτι χειρότερο, βγαίνουμε και λέμε ότι τα κάναμε όλα σωστά. Αυτό όμως δεν λέγεται στρατηγική. Λέγεται ένας πολύ βολικός τρόπος να βαφτίζεις την κάθε εξέλιξη όπως σε συμφέρει.
Γι’ αυτό ακριβώς αποκτά άλλη βαρύτητα η παρέμβαση του Κώστα Καραμανλή. Όταν βγαίνει και τονίζει ότι δεν διανοείται να ζητείται, άμεσα ή έμμεσα, η συναίνεση της Τουρκίας για να ασκήσει η Ελλάδα τα κυριαρχικά της δικαιώματα, δεν κάνει μια ακαδημαϊκή συζήτηση για λέξεις και διπλωματικούς ελιγμούς. Μιλάει για την ταμπακέρα. Γιατί είτε το πεις ενημέρωση είτε ανακοίνωση, η ουσία είναι μία. Μήπως δημιουργείς ένα προηγούμενο που αύριο το πρωί θα το βρει μπροστά της η χώρα, όταν η Άγκυρα αμφισβητήσει την ελευθερία των κινήσεων μας; Στην εξωτερική πολιτική δεν μετράει μόνο τι δηλώνεις εσύ σήμερα, αλλά κι τι μπορεί να επικαλεστεί ο άλλος αύριο.
Το ίδιο ακριβώς μοτίβο ισχύει για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, για τη Λιβύη, για τη Θράκη και συνολικά για την τουρκική αναθεωρητική τακτική. Ο Καραμανλής το έχει πει ξεκάθαρα, ότι δεν μπορούμε ούτε να θεωρούμε δεδομένη τη στήριξη των συμμάχων μας, ούτε να μπερδεύουμε τις καλές διπλωματικές σχέσεις με την έμπρακτη υπεράσπιση των συμφερόντων μας. Οι σύμμαχοι κοιτάζουν τη δική τους ατζέντα και τις δικές τους προτεραιότητες. Κι η ιστορία μας έχει διδάξει πολλές φορές ότι οι διπλωματικές φιλοφρονήσεις δεν σου εξασφαλίζουν την εθνική σου ασφάλεια.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο Αντώνης Σαμαράς. Η κριτική που άσκησε για το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν ήταν απλώς μια εσωκομματική διαφωνία με τον Γεραπετρίτη ή τον Μητσοτάκη. Έβαλε το πιο ουσιαστικό ερώτημα, δηλαδή τι ακριβώς πετυχαίνει η ελληνική εξωτερική πολιτική απέναντι σε μια Τουρκία που συνεχίζει ακάθεκτη να δημιουργεί τετελεσμένα. Όταν λέει ότι κολυμπάμε πάντα στα δήθεν ήρεμα νερά με την Τουρκία, συμπυκνώνει όλη την ουσία. Διότι η ηρεμία δεν μπορεί να γίνεται αυτοσκοπός όταν η απέναντι πλευρά συνεχίζει να προβάλλει διεκδικήσεις και να αμφισβητεί το καθεστώς που ισχύει.
Μάλιστα, έχει μεγάλη σημασία ότι ο Σαμαράς δεν έμεινε μόνο στα αμιγώς εθνικά θέματα. Η πρόσφατη παρέμβαση του για την ενέργεια συνδέει ευθέως την ενεργειακή μας αυτάρκεια με την οικονομία και την εθνική ασφάλεια. Μια χώρα που εξαρτάται ενεργειακά, που δεν αξιοποιεί τον πλούτο και τις δυνατότητες της και που βλέπει την ενέργεια απλώς ως διαχείριση της αγοράς, ψαλιδίζει μόνη της τη γεωπολιτική της αυτονομία. Η εθνική ισχύς δεν χτίζεται με χειραψίες και δηλώσεις στα κανάλια. Χτίζεται με παραγωγή, με υποδομές, με ενεργειακή επάρκεια και με στιβαρή οικονομία.
Εδώ είναι που συναντώνται οι δρόμοι των δύο πρώην πρωθυπουργών. Δεν χρειάζεται να συμφωνούν σε όλα για να καταλάβουμε ότι βάζουν το ίδιο βάσανο στο τραπέζι, αναρωτώμενοι ποια είναι, τελικά, η εθνική στρατηγική της χώρας και τι συγκεκριμένα αποτελέσματα μας έχει φέρει. Γιατί το να επαναλαμβάνεις σαν κασέτα ότι δεν υποχωρείς δεν λέει τίποτα από μόνο του. Πρέπει να μπορείς και να το αποδείξεις στην πράξη.
Και κάπως έτσι ξαναγυρνάμε στη λογική και στις πλάνες της πολιτικής ρητορικής. Πλάνη είναι να νομίζεις ότι επειδή ένας υπουργός ή ο πρωθυπουργός σε διαβεβαιώνει πως όλα είναι υπό έλεγχο, αυτά πράγματι είναι. Πλάνη είναι να βαφτίζεις την απουσία θερμού επεισοδίου ως επιτυχία της πολιτικής σου, χωρίς να κοιτάς τι χάνεις στο μεταξύ στο πεδίο των διεκδικήσεων. Και πλάνη είναι να προβάλλεις τις διπλωματικές επαφές και τις διεθνείς φιλίες, αλλά να αποφεύγεις να απαντήσεις στο πιο απλό πράγμα, δηλαδή αν μαζεύτηκαν καθόλου οι τουρκικές απαιτήσεις ή όχι.
Για να μην παρεξηγηθούμε, κανείς δεν λέει ότι η Ελλάδα πρέπει να ψάχνει φασαρίες ή να κλείσει την πόρτα στον διάλογο. Όμως, διάλογος χωρίς ισχυρή αποτροπή δεν είναι διπλωματία, είναι αδυναμία. Και μια αποκλιμάκωση χωρίς σαφείς κόκκινες γραμμές μπορεί πολύ εύκολα να μετατραπεί σε διαχείριση των απαιτήσεων του απέναντι. Το ζητούμενο δεν είναι να τσακωνόμαστε με την Τουρκία. Το ζητούμενο είναι να ξέρει η Τουρκία ότι υπάρχουν όρια που αν τα πατήσει, θα φάει τα μούτρα της.
Το ακόμα πιο ανησυχητικό είναι ότι σε ένα τόσο σοβαρό θέμα ακούμε ένα σωρό διαφορετικές κυβερνητικές εκδοχές. Ο καθένας προσπαθεί να καθησυχάσει τον κόσμο όπως τον φωτίσει ο Θεός, αφού ο ένας μιλάει για βεβαιότητα, ο άλλος για αποκλιμάκωση, ο άλλος θυμάται τα στρατιωτικά σενάρια κι ο άλλος επιμένει ότι όλα είναι ελεγχόμενα. Αυτό που δεν ακούμε ποτέ με καθαρό λόγο είναι μια συγκροτημένη εθνική στρατηγική. Τι επιδιώκουμε; Πώς θα αντιδράσουμε αν η Τουρκία πάει να μπλοκάρει το έργο; Ποιο είναι το σχέδιο αποτροπής; Και κυρίως, πού μπαίνει η γραμμή που η Ελλάδα δεν κάνει ούτε βήμα πίσω;
Οι παρεμβάσεις του Σαμαρά και του Καραμανλή δεν είναι ενοχλητικές διαφοροποιήσεις ούτε αφορμή για κομματικούς καυγάδες. Είναι σοβαρές προειδοποιήσεις από δύο ανθρώπους που χρημάτισαν πρωθυπουργοί, διαχειρίστηκαν την εξωτερική πολιτική και ξέρουν πολύ καλά ότι τα εθνικά θέματα δεν κρίνονται στα παράθυρα των ειδήσεων, αλλά στις πραγματικές ισορροπίες ισχύος. Η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει στην ουσία αυτών που λένε, κι όχι να πετάει την μπάλα στην εξέδρα με επικοινωνιακά πυροτεχνήματα.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, η εξωτερική πολιτική δεν κρίνεται από το πόσο ήρεμα και καθησυχαστικά περιγράφει η κυβέρνηση τα πράγματα, αλλά από το αν μπορεί να εγγυηθεί ότι τα γεγονότα δεν θα εξελιχθούν εις βάρος της πατρίδας. Η διαφορά ανάμεσα σε μια ωραία κυβερνητική διαβεβαίωση και σε μια πραγματικά βάσιμη εθνική στρατηγική είναι η μέρα με τη νύχτα. Η πρώτη απλώς καθησυχάζει τον κόσμο για λίγο. Η δεύτερη αντέχει στη δοκιμασία της πραγματικότητας.
Στα εθνικά θέματα δεν φτάνει να έχεις μια έτοιμη, καθησυχαστική ατάκα για όλα. Πρέπει να έχεις κι ένα σχέδιο που να αντέχει στα ζόρια. Και το χειρότερο λάθος που μπορεί να κάνει μια κυβέρνηση δεν είναι να φοβηθεί έναν κίνδυνο που τελικά δεν θα έρθει, αλλά να πείσει την κοινωνία ότι δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος, απλώς και μόνο επειδή η ίδια αρνείται να τον κοιτάξει στα μάτια.
