Πώς το δημόσιο χρέος μετατράπηκε σε ιδιωτική ασφυξία και ο ρόλος της ΑΑΔΕ

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Η καπιταλιστική οικονομία κινείται δομικά με βάση το χρέος. Μόνο που τα διαφορετικά είδη χρέους δεν ζυγίζουν το ίδιο, ούτε χτυπάνε με τον ίδιο τρόπο τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις και τη χώρα συνολικά. Πριν από χρόνια, ο πρώην υπουργός Οικονομικών Αλέκος Παπαδόπουλος είχε πει μια κουβέντα που έγραψε ιστορία, ότι φτάσαμε στο σημείο να φορτωνόμαστε νέο χρέος μόνο και μόνο για να πληρώνουμε τους τόκους του παλιού. Αυτή η ατάκα ταιριάζει πια γάντι όχι τόσο στο δημόσιο, αλλά στο ιδιωτικό χρέος που πνίγει τον κόσμο. Το πρόβλημα μαζί με τις τράπεζες μετατοπίστηκε και στην εφορία και στα ταμεία. Η κυβέρνηση ακολούθησε μια τακτική που ουσιαστικά αντικατέστησε το δημόσιο χρέος με ιδιωτικό, βάζοντας νοικοκυριά και μικρομεσαίους σε μια μόνιμη μέγγενη.

Αυτό το βλέπουμε ξεκάθαρα στα τελευταία στοιχεία της ΑΑΔΕ και του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής. Τα χρέη στην Εφορία εκτινάχθηκαν στα 109,77 δισ. ευρώ. Κι ενώ μας λένε για διαγραφές-μαμούθ 30,5 δισ. Ευρώ, όπου παρεμπιπτόντως τα 5,5 δισ. διαγράφηκαν με τη μία από πρόστιμα ενός και μόνο οφειλέτη, μέσα σε έναν χρόνο γεννήθηκαν άλλα 9,86 δισ. ευρώ νέες οφειλές. Αυτό δείχνει ότι ο κόσμος δεν χρωστάει επειδή είναι μπαταχτσής, αλλά επειδή απλά δεν βγαίνει. Όταν το κόστος ζωής έχει πάει στον θεό, η ενέργεια είναι φωτιά και τα εισοδήματα καθηλωμένα, η εφορία είναι το πρώτο πράγμα που μένει πίσω.

Κι απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, τι κάνει ο μηχανισμός της ΑΑΔΕ; Λειτουργεί σαν τιμωρός. Με συνεχή πρόστιμα, εξοντωτικές προσαυξήσεις, παρακρατήσεις και αυτόματες κατασχέσεις, νιώθεις ότι η ιδιοκτησία σου δεν σου ανήκει πια. Όσο για τις ρυθμίσεις, έχουν καταρρεύσει στην πράξη. Από τα 80 δισεκατομμύρια που θεωρητικά μπορούν να εισπραχθούν, σε ρύθμιση βρίσκεται μόλις το 6,7%. Δηλαδή το σύστημα ζητάει πράγματα που η αγορά δεν μπορεί να δώσει και απλώς ανακυκλώνει το αδιέξοδο.

Το πιο προκλητικό όμως είναι η ανισότητα. Το 74% του συνολικού χρέους το χρωστάει μόλις το 0,26% των οφειλετών, δηλαδή, μεγάλοι παίκτες και επιχειρήσεις με χρέη άνω του ενός εκατομμυρίου. Κι όμως, η εξαντλητική αυστηρότητα του μηχανισμού πέφτει στα σχεδόν 4 εκατομμύρια φυσικά πρόσωπα και μικρομεσαίους που χρωστούν μικροποσά. Στην ουσία, το κράτος προσπαθεί να μαζέψει το σύνολο των εισπράξεων από το ένα τρίτο των οφειλετών, δηλαδή από τους ίδιους και τους ίδιους ανθρώπους που στερούνται τα βασικά για να μην χάσουν το σπίτι ή το μαγαζί τους.

Αν θέλουμε πραγματικά να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος, χρειάζονται ριζικές αλλαγές και όχι ημίμετρα. Χρειάζεται για παράδειγμα να μπει μια αυτόματη ρύθμιση δόσεων ανάλογα με το πραγματικό εισόδημα που μένει στον καθένα για να ζήσει, να μπει ένα λογικό ταβάνι στα πρόστιμα και τις προσαυξήσεις ώστε να μην ξεπερνούν το 30% του αρχικού χρέους, και να διαγραφούν οριστικά τα λογιστικά «νεκρά» χρέη των 30,5 δισ. που κρατούν εγκλωβισμένο κόσμο χωρίς λόγο.

Πρέπει επιτέλους η ΑΑΔΕ να πάψει να λειτουργεί σαν στεγνή εισπρακτική και να δει τη ρεαλιστική δυνατότητα που έχει ο άλλος να πληρώσει. Να μετατραπεί σε έναν πραγματικό «σύμβουλο βιωσιμότητας». Αυτό σημαίνει ότι πριν φτάσουμε στις κατασχέσεις και τα αναγκαστικά μέτρα, το κράτος οφείλει να εισαγάγει τη θεσμοθετημένη διαμεσολάβηση και την παροχή συμβουλών αναδιάρθρωσης, ώστε να προλαμβάνεται η υπερχρέωση μέσα από την έγκαιρη προειδοποίηση και τη διαμόρφωση ρεαλιστικών λύσεων, προτού ο φορολογούμενος περιέλθει σε καθεστώς μόνιμης οικονομικής αδυναμίας.

Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση πανηγυρίζει επειδή πληρώνει πρόωρα το δημόσιο χρέος και το παρουσιάζει αυτό σαν οικονομικό θρίαμβο. Μόνο που ξεχνάει να μας πει ποιος πληρώνει το μάρμαρο. Δεν μπορείς να κομπάζεις για τους δείκτες όταν η πραγματική οικονομία στενάζει, τα νοικοκυριά δανείζονται για να βγάλουν τον μήνα και οι μικρομεσαίοι ζουν με το άγχος του επόμενου ειδοποιητηρίου. Η Ελλάδα μπορεί να πέφτει στις λίστες του δημόσιου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ, αλλά με τέτοιες πολιτικές βγαίνει πρώτη στην κοινωνική εξάντληση.