Η χώρα που ζητά σωσίβιο και ταυτόχρονα κάνει επίδειξη δύναμης στις αγορές

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος- σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Αν αυτό που ζούμε θεωρείται σοβαρή οικονομική πολιτική υπεύθυνης κυβέρνησης, τότε πραγματικά να σκίσουν τις μελέτες τους ακόμα και οι νομπελίστες οικονομικών. Γιατί πώς αλλιώς να εξηγήσει κανείς το εξής παράδοξο, όπου από τη μια πλευρά η Ελλάδα εμφανίζεται ως η κλασική Ψωροκώσταινα που παρακαλάει τους Ευρωπαίους για μέτρα στήριξης λόγω των επιπτώσεων του πολέμου στο Ιράν, και από την άλλη, την ίδια στιγμή, εν μέσω επταετούς φοροκαταιγίδας, αποπληρώνει πρόωρα δάνειο με προνομιακό επιτόκιο. Αν αυτό δεν είναι πολιτική αντίφαση, τότε τι είναι.

Η κυβέρνηση ζητά ευρωπαϊκή ευελιξία, χαλάρωση των οροφών δαπανών, δυνατότητα παρέμβασης στους φόρους, ακόμα και μείωση του ΕΦΚ στα καύσιμα, την ώρα που παρουσιάζει τον εαυτό της ως δημοσιονομικό υπόδειγμα που μπορεί να ξεπληρώνει δάνεια δεκαετίες νωρίτερα. Η χώρα εμφανίζεται ταυτόχρονα ως οικονομία που χρειάζεται σωσίβιο και ως οικονομία που κολυμπάει σε πλεονάσματα. Μια διπλή αφήγηση που δεν στέκει ούτε πολιτικά ούτε οικονομικά, εκτός αν θεωρήσουμε ότι η λογική είναι προαιρετική.

Κι όλα αυτά συμβαίνουν σε μια Ελλάδα που έχει ήδη ισοπεδώσει τον δευτερογενή τομέα και βρίσκεται σε τροχιά ισοπέδωσης του πρωτογενούς. Αυτός ήταν ο εκσυγχρονισμός που ευαγγελίζονταν, μια οικονομία, δηλαδή, χωρίς παραγωγή, χωρίς αυτάρκεια, χωρίς ανθεκτικότητα. Μια χώρα που εξαρτάται από τις διαθέσεις των αγορών, τις κρίσεις των γεωπολιτικών ανταγωνισμών και τις αποφάσεις των Βρυξελλών. Η βίαιη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια απλώς συμπλήρωσε το παζλ μιας πολιτικής που αδιαφόρησε για τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές παρενέργειες των επιλογών της.

Σε αυτό το περιβάλλον, η ατομική μοίρα καθορίζεται ολοένα και περισσότερο από τις οικονομικές τάσεις και την ιστορική αναγκαιότητα, όπως θα έλεγαν ο Weber και ο Veblen. Μόνο που σήμερα δεν βιώνουμε ούτε καλβινιστική ηθική ούτε «εσωστρεφή ασκητισμό», αλλά μια αξιακή σύγχυση όπου οι άνθρωποι δεν ξέρουν τι να περιμένουν, τι να ελπίζουν, τι να φοβούνται. Στις δεκαετίες του ’50 και του ’60 οι οικονομίες ήταν προβλέψιμες, οι δείκτες είχαν λογική, οι κυβερνήσεις μπορούσαν να σχεδιάσουν. Σήμερα δεν μπορούμε να προβλέψουμε ούτε τον επόμενο μήνα. Η αβεβαιότητα έχει γίνει μόνιμη κατάσταση και η σύγχυση στις προσδοκίες των καταναλωτών είναι το νέο κανονικό.

Μέσα σε αυτή τη θύελλα, η χθεσινή επίθεση του Ισραήλ στις ενεργειακές εγκαταστάσεις του Ιράν απλώς επιβεβαίωσε ότι η Ευρώπη μπαίνει σε νέα περίοδο αστάθειας. Η Ελλάδα, αντί να έχει ξεκάθαρη στρατηγική, κινείται αντιφατικά, ζητώντας ευρωπαϊκή στήριξη, αλλά ταυτόχρονα στέλνοντας μήνυμα στις αγορές ότι «όλα πάνε καλά». Προετοιμάζει επιδοτήσεις κατανάλωσης, fuel pass, τηλεργασία και ενίσχυση ΜΜΜ, αλλά ταυτόχρονα επιδεικνύει δημοσιονομική αυστηρότητα. Μια χώρα που προσπαθεί να ισορροπήσει πάνω σε δύο διαφορετικές αφηγήσεις ταυτόχρονα, χωρίς να συνειδητοποιεί ότι κάποια στιγμή η πραγματικότητα θα τη ρίξει από το σχοινί.

Η πρόωρη αποπληρωμή των 7 δισ. παρουσιάζεται ως μήνυμα σταθερότητας. Όμως τι μήνυμα στέλνει πραγματικά; Ότι η χώρα έχει ταμειακά διαθέσιμα πάνω από 40 δισ. αλλά δεν μπορεί να μειώσει φόρους χωρίς ευρωπαϊκή άδεια. Ότι μπορεί να αποπληρώνει δάνεια δεκαετίες νωρίτερα, αλλά δεν μπορεί να στηρίξει την παραγωγή της. Ότι μπορεί να ικανοποιεί τις αγορές, αλλά όχι τους πολίτες της. Αν αυτό θεωρείται συνεκτική στρατηγική, τότε πραγματικά να σκίσουν τις μελέτες τους οι νομπελίστες.

Και κάπως έτσι, μέσα σε μια Ευρώπη που αναζητά απαντήσεις και σε μια Ελλάδα που δεν ξέρει τι θέλει να γίνει όταν μεγαλώσει – παραγωγική οικονομία, χρηματοοικονομικό προτεκτοράτο, ενεργειακός διάδρομος ή τουριστικό θέρετρο – η πολιτική συνεχίζει να κινείται αντιφατικά, αποσπασματικά, χωρίς συνοχή. Η χώρα μοιάζει να αλλάζει ρόλους ανάλογα με το ακροατήριο, φτωχή συγγενής στις Βρυξέλλες, δημοσιονομικό θαύμα στις αγορές, και στο εσωτερικό μια κοινωνία που παλεύει να καταλάβει τι ακριβώς συμβαίνει.

Αν κάτι αποδεικνύει η σημερινή συγκυρία, είναι ότι η οικονομική πολιτική δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και «λιτότητα» και «γενναιοδωρία», και «σταθερότητα» και «ευελιξία», και «πρόνοια» και «επικοινωνία». Κάποια στιγμή η πραγματικότητα εκδικείται. Και τότε δεν θα χρειαστεί να σκίσουν τις μελέτες τους οι νομπελίστες. Θα τις σκίσουμε μόνοι μας, γιατί θα έχουμε αποδείξει ότι δεν τις διαβάσαμε ποτέ.