Τα λεφτά είναι στις «μειονότητες»

Γράφει ο Ιάσων Χατζηγεωργίου, φοιτητής

«Η τέχνη έχει τον ανιδιοτελή χαρακτήρα του παιδιού» είπε ο Εμάνουελ Καντ, μεγάλος φιλόσοφος του 18ου αιώνα. Διατύπωσε τον σκεπτικό συνειρμό που ακολουθούν πάρα πολλοί άνθρωποι, που λέει πως η τέχνη από φύσης έχει (και έτσι πρέπει να παραμείνει) αγνά κίνητρα που υπηρετούν την ανθρωπότητα. Ακριβέστερα, υπηρετεί την ψυχική ανέλιξη του είδους μας και τον εξαγνισμό του. Μας αναθρέφει ψυχικά.
Δυστυχώς όμως με την λαίλαπα που σαρώνει τον Δυτικό πολιτισμό, δεν θα μπορούσαν οι τέχνες να μείνουν ανεπηρέαστες. Διαθέτουμε ανυπολόγιστα δείγματα-γόνους αυτής της καλλιτεχνικής σαπίλας που αναπαράγεται στην Δύση, καθιστώντας τα έργα από υπηρέτες της αλήθειας και του ανθρώπου, υπηρέτες σκοτεινών πολιτικών απόψεων. Μέχρι το τελευταίο διάστημα διατηρούσαμε ελπίδες πως η κατάσταση είναι αναστρέψιμη. Μια νέα κινηματογραφική κυκλοφορία έβαλε ταφόπλακα σε αυτό το όνειρο της επανεστίασης της τέχνης στους στόχους της. Η ταινία “Woman King”, δηλαδή «Γυναίκα… Βασιλιάς».

Από τον τίτλο της ταινίας κιόλας, διαπιστώνουμε τον επιθετικό τόνο με τον οποίο εκφράζονται, μέσω του έργου τους, οι δημιουργοί του. Η εμφανής γραμματική ειρωνεία και αντίθεση στον τίτλο, ο χαρακτηρισμός μιας γυναίκας ως βασιλιά (άρρεν με αξίωμα δηλαδή) εκθέτει με το… καλημέρα τα πολιτικά και κοινωνικά πιστεύω των παραγωγών. Το μεγάλο πρόβλημα, αυτό που καθιστά απαραίτητη την ύπαρξη κάθε αυστηρής κριτικής προς την ταινία, εντοπίζεται στο ίδιο το περιεχόμενο του φιλμ.
Μεγάλο αγκάθι λοιπόν είναι το σενάριο, το οποίο αποτελεί μια ιστορική ύβρι διάρκειας 135 λεπτών. Συγκεκριμένα, βλέπουμε τα εξής: Μια φυλή στην Αφρική, ονόματι Νταχομέι, υπερασπίζεται την εδαφική της ακεραιότητα και τρόπο ζωής της απέναντι σε κακούς Γάλλους αποικιοκράτες τον 19ο αιώνα. Κύριο στρατιωτικό σώμα στην όλη προσπάθεια είναι οι γενναίες γυναίκες της φυλής τους, οι οποίες ονομάζονται “Αγκότζιε» (Agojie) και οι οποίες παρουσιάζονται ως αμαζόνες, εξαίρετες πολεμίστριες, ακούραστες υπερασπίστριες των ιδανικών του χωριού και άλλων μεγαλόπνοων ιδεωδών. Στο ανάγνωσμα της πλοκής της ταινίας και με μια σύντομη έρευνα στο ίντερνετ -κρατήστε το αυτό- θα μπορούσε κάποιος κάλλιστα να συμπεράνει πως όντως όλα αυτά συνέβησαν. Όπως ακριβώς καυχιέται δηλαδή και η ταινία… Μόνο που αυτό δεν ισχύει.

Πάμε να δούμε το γιατί.

Η ταινία είναι εν μέρη βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα, στο μέτρο όμως που είναι βασισμένη και μια όπερα σε πολεμικές κραυγές. Ελαχιστότατα. Και αυτό διότι η φυλή Νταχομέι όντως υπήρξε (οι απόγονοί της κατοικούν στο κράτος Μπενίν), όντως διατηρούσε γυναικείο πολεμικό σώμα και αληθώς πολέμησε με Γάλλους αποικιοκράτες. Από εδώ και πέρα το χάος και η καλλιτεχνική ασυδοσία κυριαρχούν. Με βάση τα όσα γνωρίζουμε για την φυλή Νταχομέι, ήταν ένα σχετικά ισχυρό βασίλειο στην κέντρο-δυτική Αφρική, το οποίο διακρίθηκε στην ιστορία της μαύρης Ηπείρου για την βαρβαρότητα του και τις -ως προς την φυλή- προδοτικές του ενέργειες.

Το βασίλειο τους πήρε το όνομά του από τις λέξεις «Νταν» και «Χομέ» που μαζί σημαίνουν (σε τοπική διάλεκτο) «η κοιλιά του Νταν». Αυτό διότι η πρωτεύουσα του μεσαιωνικού τους βασιλείου χτίστηκε επάνω στον τάφο του αρχηγού της φυλής στην οποία ανήκαν δικαιωματικά τα εδάφη εκείνα, ο οποίος λεγόταν Νταν. Τρόπος θανάτωσης; Το ξεκοίλιασμα. Η τακτική της κατάληψης εδαφών, με ένα άκρως ιμπεριαλιστικό σκεπτικό, ήταν απόλυτα συνηθισμένη για τους ανθρώπους της φυλής. Η όλη άνοδος και ισχυροποίηση τους στην ευρύτερη περιοχή της Αφρικής βασίστηκε αποκλειστικά σε άλωση εδαφών, στον εποικισμό τους και (ναι καλά θα διαβάσετε) στο δουλεμπόριο των ηττημένων γειτόνων από την ενδοχώρα. Η συνεισφορά τους στην σκοτεινότερη σελίδα της ιστορίας, το εμπόριο ψυχών, ήταν τόσο μεγάλη ώστε το λιμάνι της χώρας να ονομαστεί από τους Ευρωπαίους συνεργάτες τους ως «Η ακτή των σκλάβων».

‘‘Το δουλεμπόριο είναι η κυρίαρχη αρχή του λαού μου. Είναι η πηγή και η δόξα του πλούτου τους […] Η μητέρα νανουρίζει το παιδί με νότες θριάμβου πάνω σε έναν εχθρό που έχει μετατραπεί σε σκλάβο’’. Τάδε έφη ο βασιλιάς των Νταχομέι Gezo, περί τα 1840 μετά Χριστόν. Συνολικά 3 εκατομμύρια σκλάβοι υπολογίζεται πως εξήχθησαν από αυτό το λιμάνι της ντροπής.

Για να πάρετε μια ιδέα μόνο και για την σκληρότητα της φυλής, γυναικών και αντρών, παρατίθεται ένα έθιμο. Κάθε έτος, κατά την θρησκευτική παράδοση του τόπου, εκτελούνταν 500 σκλάβοι με αποκεφαλισμό, ενώ για το έτος 1727 γνωρίζουμε πως εκτελέστηκαν πάνω από 4.000 άνθρωποι από τους Νταχομέι. Αυτούς τους ανθρώπους, τους βάρβαρους, τους επεκτατιστές, τους βασανιστές, μας παρουσιάζουν ως πρότυπα σήμερα. Γιατί; Διότι έτυχε, για λόγους που θα αναφέρουμε ευθύς αμέσως, να έχουν -και- γυναίκες πολεμίστριες. Α, και να είναι μαύροι. Από τους καλούς ντε.

Η φυλή διατηρούσε λοιπόν και γυναικείο σώμα πολεμιστριών, οι οποίες για του λόγου το αληθές υπήρξαν όντως δυσκολοκατάβλητες στις μάχες τους (αναλογιζόμενοι το βιολογικό φύλο πάντα). Ενώ φαντάζει πολύ «προοδευτική» απόφαση η ύπαρξη γυναικείου σώματος πολεμιστριών, εντούτοις είναι σημαντικό να αναφέρουμε πως το σώμα δημιουργήθηκε πιθανότατα λόγω λειψανδρίας (ελέω των συνεχόμενων κατακτητικών πολέμων) ή λόγω ανάγκης του βασιλιά να διαθέτει χαρέμι. Ενδιαφέρον στοιχείο για την ζωή αυτών των πολεμιστριών είναι το ότι τους απαγορεύονταν ρητά να κάνουν οικογένεια, και αντ’ αυτού ανήκαν όλες τους στον εκάστοτε βασιλέα. Αναμένουμε όλοι τις αντιδράσεις του προοδευτικού τόξου για την προβολή τέτοιων οπισθοδρομικών και μισογύνικων προτύπων στην μεγάλη οθόνη.

Μιας και η ταινία επιλέγει να θίξει σε μεγάλο βαθμό την πολεμική δεινότητα των αμαζόνων αυτών απέναντι στους λευκούς, ας εξετάσουμε και τις συγκρούσεις αυτές. Οι μάχες συνέβησαν κατά τους δυο πολέμους μεταξύ Γαλλίας και Νταχομέι, μεταξύ 1890 και 1894. Για τους πολέμους αυτούς βλέπουμε στην ταινία πως οι Γάλλοι έχουν έρθει για να κατακτήσουν τους Αφρικανούς, να τους σκλαβώσουν και παρά την οπλική υπεροχή τους παλεύουν με δυσκολία τις γυναίκες Agojie. Η πραγματικότητα απέχει μόνο 180ο. Οι Γάλλοι κατά το έτος 1890, όπου και ξεκίνησε ο πρώτος πόλεμος μεταξύ αυτών και των Νταχομέι, βρίσκονταν εκεί και ως σύμμαχοι άλλων Αφρικανών (συγκεκριμένα των κατοίκων του Πόρτο Νόβο) οι οποίοι δέχονταν επιθέσεις από τους… πολιτισμένους Νταχομέι. Οι Νταχομέι επιτέθηκαν, διαθέτοντας και πυροβόλα όπλα (τα οποία απέκτησαν με τον πλούτο από το δουλεμπόριο δικών τους ανθρώπων) και όντας πολλαπλάσιοι της Γαλλικής συμμαχίας. Και παρόλα όσα δείχνει το φιλμ, έχασαν και μάλιστα πανηγυρικά. Ο απολογισμός των νεκρών και από τους δυο μεταξύ τους πολέμους ήταν: Περίπου 6.000 νεκροί Νταχομέι και 101 νεκροί Γάλλοι… Επισημαίνουμε ξανά πως οι μάχες συνέβησαν με τους Νταχομέι να είναι περίπου 3 φορές περισσότεροι και για ώρες σώμα με σώμα.

Που είναι λοιπόν οι αήττητες πολεμίστριες Agojie; Που είναι τα βαθύτερα νοήματα για τα οποία μάχονται, ανάμεσά τους η κατάργηση της δουλείας, η ελευθερία και η ισότητα; Απλούστατα όλα αυτά υπήρξαν αποκύημα της φαντασίας κάποιων ισχυρών, οι οποίοι όπως είδαμε και στην αρχή έχουν ως σκοπό να χρησιμοποιήσουν της τέχνη ως άλλο δούρειο ίππο για να γκρεμίσουν τον δυτικό πολιτισμό. Και θεώρησαν πως είναι καλή ιδέα, για να γκρεμίσεις τον πολιτισμό μιας φυλής να ανυψώσεις αυτόν μιας άλλης. Ακόμη και αν χρειαστεί να παραποιήσεις την ιστορία. Ακόμη και αν χρειαστεί να πεις ψέματα. Πολλά.

Και οι «αστοχίες» είναι ύποπτα πολλές, καθώς ο οπλισμός, τα στρατιωτικά μεγέθη, οι στολές, οι παραδόσεις, καμία από όλες αυτές τις σημαντικές παραμέτρους για μια ιστορική ταινία δεν είναι σωστή. Βεβαίως δεν θα έρχονταν στην ευχάριστη -για αυτούς- θέση να ψεύδονται και να κερδοφορούν κόλας, εάν δεν το επιτρέπαμε εμείς, οι άνθρωποι της Γης (men of the West). Διότι, σε αντίθεση με τους ίδιους τους Αφρικανούς οι οποίοι θίγονται με την συγκεκριμένη ταινία -μπράβο τους- και την μποϊκοτάρουν (κίνημα #boycottwomanking), οι δυτικοί επιμένουν να την εξυμνούν και να διατηρούν αυταπάτες για την 7η τέχνη. Με μια ματιά σε ειδησεογραφικά σαιτ, θα βρείτε κυρίως διθυράμβους για την ταινία. Και πολύ σπάνια μόνο ειλικρινείς κριτικές, ουσιαστικά μαθήματα ιστορίας. Για αυτό υπήρξε η επισήμανση στην 4η παράγραφο να θυμηθείτε την δύναμη του διαδικτύου. Ήδη οι πρωταγωνιστές της ταινίας παρουσιάζονται ως τα απόλυτα πρότυπα σε τηλεοπτικές εκπομπές και περιοδικά ομορφιάς, ενώ ακούμε επί λέξη πως «Αυτή είναι μια ιστορία που οι δυτικοί πρέπει να δουν» (MSNBC στις 17/9). Μέσω της δικιάς μας βούλησης το Woman King και κάθε έργο με ίδιους σκοπούς μπορεί να αποβεί κερδοφόρο εγχείρημα. Και αυτό θα είναι η αρχή του τέλους.

Άλλωστε, όπως η ίδια η εταιρία παραγωγής είπε στην παρουσίαση της ταινίας (μιλώντας εκ μέρους των Νταχομέι): «Για κάποια πράγματα αξίζει να παλέψεις». Ας το κρατήσουμε.
ΥΓ: Το 1850 ένας Άγγλος αξιωματικός που συνάντησε τις γυναίκες πολεμίστριες, είπε πως οι ίδιες δήλωναν ότι έχουν αλλάξει ουσιαστικά φύλο, ότι είναι άντρες. Σας θυμίζει κάτι;

ΥΓ2: Μπορεί σε κάποια/ον αυτό το άρθρο να φαντάζει υπερβολικό, πως (είτε συμφωνεί είτε διαφωνεί) είναι πολύ βιαστικά τα συμπεράσματα. Θεωρώ πως όσοι έστω και τυπικά ακολουθούν την πορεία του κινηματογράφου, γνωρίζουν καλά πως δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνουν τέτοιες ιστορικές αλλοιώσεις.