Η Εβδομάδα που δεν μας Είπαν XXXVIII

Γράφει ο Ρένος Δούκας

Καλημέρα και καλό μήνα. Ο Νοέμβριος μπήκε και οι πρώτες ευχές για τα Χριστούγεννα έχουν ήδη αρχίσει. Για ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας, πάντως, η αντίστροφη μέτρηση έχει διαφορετικό περιεχόμενο. Μετρά τον χρόνο μέχρι να τελειώσει μια περίοδος διακυβέρνησης που έχει επενδύσει όσο λίγες στην εβδομαδιαία παραγωγή επιτευγμάτων, επιλεγμένων αριθμών, φωτογραφιών και προσεκτικά γραμμένων μηνυμάτων. Η κυριακάτικη ανασκόπηση μπορεί να χωρέσει σχεδόν τα πάντα. Δυσκολεύεται περισσότερο με την καθημερινότητα εκείνων που πληρώνουν τον λογαριασμό. Η εικόνα της επιτυχίας γίνεται όλο και πληρέστερη, ενώ η εμπειρία πολλών πολιτών παραμένει πεισματικά διαφορετική.

Η συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για τη θαλάσσια ασφάλεια έχει προφανές διπλωματικό βάρος. Η ελληνική εξωτερική πολιτική δεν αποκτά μεγαλύτερη ισχύ επειδή οι θέσεις της διατυπώνονται σωστά σε ένα διεθνές βήμα. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο εξακολουθεί να παράγει πολιτικές και γεωπολιτικές συνέπειες, όσο συχνά κι αν χαρακτηρίζεται παράνομο στις αίθουσες των διεθνών οργανισμών. Η απάντηση απαιτεί σταθερή στρατηγική, αποτρεπτική ικανότητα, διπλωματική επιμονή και σαφή όρια απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό. Η πολιτική των «ήρεμων νερών» έχει αξία μόνο όσο δεν μετατρέπεται σε συνήθεια αναμονής, όπου η αποφυγή της έντασης βαφτίζεται αποτέλεσμα. Ο διάλογος είναι εργαλείο. Όταν γίνεται αυτοσκοπός, η διπλωματία αρχίζει να μετρά συναντήσεις αντί για κέρδη. Η Ελλάδα οφείλει να γνωρίζει τι διεκδικεί, ποια δικαιώματα δεν θέτει σε διαπραγμάτευση και με ποια μέσα τα υπερασπίζεται.

Στην οικονομία, η παράταση της επιδότησης στα καύσιμα προσφέρει μια μικρή ανακούφιση και ταυτόχρονα αποκαλύπτει το ίδιο πρόβλημα που υποτίθεται ότι θεραπεύει. Όταν το κόστος της καθημερινότητας απαιτεί διαρκώς νέες επιδοτήσεις, οι πανηγυρισμοί για την οικονομική επιτυχία ακούγονται κάπως ακριβότεροι από το καύσιμο στην αντλία. Δέκα ή είκοσι λεπτά λιγότερα στο λίτρο δεν αλλάζουν τη μόνιμη πίεση που δέχονται νοικοκυριά και επιχειρήσεις από το ρεύμα, τα καύσιμα και τις βασικές δαπάνες. Η κοινωνία ζητά χαμηλότερες φορολογικές επιβαρύνσεις, πραγματικό ανταγωνισμό, σοβαρό έλεγχο της αγοράς και περισσότερο διαθέσιμο εισόδημα. Το κράτος επιβαρύνει ακριβά την καθημερινότητα και ύστερα επιστρέφει ένα μικρό μέρος της επιβάρυνσης με ξεχωριστή ανακοίνωση. Η δεύτερη πράξη συνοδεύεται συνήθως από πολύ περισσότερη δημοσιότητα από την πρώτη. Η λογιστική μπορεί να βγαίνει. Ο οικογενειακός προϋπολογισμός συχνά όχι.

Η επιστροφή 323 εκατομμυρίων ευρώ από επενδυτικά σχέδια που δεν ολοκληρώθηκαν είναι θετική μόνο στο τελευταίο στάδιο μιας πολύ πιο άβολης ιστορίας. Δημόσιοι πόροι είχαν δεσμευτεί επί χρόνια σε επενδύσεις που δεν έγιναν. Τα 323 εκατομμύρια επιστρέφουν, τα χρόνια που χάθηκαν όχι. Εκεί βρίσκεται το θέμα που αξίζει να συζητηθεί, ποιος παρακολουθούσε την πρόοδο, ποια υπηρεσία εντόπιζε τις καθυστερήσεις, πότε ενεργοποιήθηκαν οι μηχανισμοί ανάκτησης και ποιος είχε την πολιτική ευθύνη για την αποτελεσματική αξιοποίηση των χρημάτων. Την ανάπτυξη τη μετρούν οι επενδύσεις που λειτουργούν, οι θέσεις εργασίας που υπάρχουν και η αξία που παραμένει στην ελληνική οικονομία. Η έγκριση ενός κονδυλίου καταγράφει διοικητική κίνηση. Παραγωγικό αποτέλεσμα υπάρχει όταν το σχέδιο υλοποιείται. Η χώρα έχει ανάγκη από παραγωγική πολιτική που να δίνει χώρο στη βιομηχανία, στη μεταποίηση, στην αγροτική παραγωγή και στις ελληνικές επιχειρήσεις που μπορούν να σταθούν χωρίς μόνιμη εξάρτηση από επιδοτήσεις.

Στο στεγαστικό, που πιέζει πλέον μεγάλο μέρος της κοινωνίας και ιδιαίτερα νέους ανθρώπους και οικογένειες, τα προγράμματα ανακαίνισης κινούνται προς μια χρήσιμη κατεύθυνση χωρίς να αντιμετωπίζουν τον πυρήνα του προβλήματος. Η στεγαστική κρίση γεννήθηκε από την απόσταση ανάμεσα στα εισοδήματα και στις τιμές των ακινήτων, από τη μειωμένη προσφορά κατοικιών, από τις πιέσεις που δέχεται η αγορά και από χρόνια απουσία συνεκτικής πολιτικής για την κατοικία. Μια επιδότηση ανακαίνισης μπορεί να επαναφέρει κλειστά σπίτια στην αγορά. Αν σχεδιαστεί πρόχειρα, μπορεί επίσης να περάσει στις τιμές των εργασιών και των ακινήτων. Η αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας, τα κίνητρα για μακροχρόνια μίσθωση, η προστασία της πρώτης κατοικίας και ένα σοβαρό πρόγραμμα κοινωνικής κατοικίας πρέπει να μπουν στην ίδια πολιτική εξίσωση. Διαφορετικά, κάθε νέο πρόγραμμα θα προσθέτει ακόμη μία ανακοίνωση σε μια αγορά που συνεχίζει να απομακρύνεται από τον μισθό του νέου εργαζομένου.

Στον πρωτογενή τομέα η απόσταση ανάμεσα στην ανακοίνωση και στη ζωή του παραγωγού είναι ακόμη πιο καθαρή. Η φθηνότερη αγορά πετρελαίου στην αντλία είναι χρήσιμη, επειδή το κόστος καυσίμων πιέζει άμεσα την παραγωγή. Την ίδια στιγμή ο παραγωγός πληρώνει ακριβότερα για ρεύμα, λιπάσματα και ζωοτροφές, αντιμετωπίζει χαμηλές τιμές παραγωγού, ελληνοποιήσεις, καθυστερήσεις ενισχύσεων και αυξανόμενη κλιματική αβεβαιότητα. Το κράτος εμφανίζεται συχνά στην αγροτική Ελλάδα όταν έχει κάτι να ανακοινώσει και πολύ λιγότερο όταν πρέπει να οργανώσει αγορά, ελέγχους, υποδομές και μακρόχρονη παραγωγική πολιτική. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική αφορά την επισιτιστική ασφάλεια, την παραγωγική επάρκεια της χώρας και το αν θα εξακολουθούν να υπάρχουν ζωντανές κοινότητες στην ύπαιθρο. Οι νέοι αγρότες, οι συνεταιρισμοί, η μεταποίηση, η πρόσβαση στην ελληνική αγορά και οι εξαγωγές χρειάζονται συνεχή πολιτική, όχι εποχική φροντίδα. Μια χώρα που περιορίζει σταθερά τη δική της αγροτική παραγωγή αυξάνει μόνη της την εξάρτησή της και περιορίζει την εθνική της ισχύ.

Στις θάλασσες και στο φυσικό περιβάλλον, η προστασία δεν προσφέρεται για πράσινο ντεκόρ. Τα θαλάσσια πάρκα και οι περιοχές Natura έχουν ουσία όταν βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, διαθέτουν χρηματοδότηση, ελέγχονται στην πράξη και ενσωματώνουν τις τοπικές κοινωνίες στον σχεδιασμό. Η αλιεία, η ναυτιλία, ο τουρισμός και η καθημερινότητα των νησιωτών δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται σαν εξωτερικές υποσημειώσεις μιας περιβαλλοντικής απόφασης. Στον ελληνικό θαλάσσιο χώρο υπάρχει και γεωπολιτική διάσταση, την οποία κανένα οικολογικό λεξιλόγιο δεν εξαφανίζει. Η περιβαλλοντική πολιτική οφείλει να προστατεύει τον φυσικό πλούτο χωρίς να δημιουργεί ασάφειες σε ζητήματα κυριαρχίας ή κυριαρχικών δικαιωμάτων. Η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να προστατεύει αυστηρά τις θάλασσές της και να γνωρίζει ακριβώς τι σημαίνει κάθε χωρική ρύθμιση για τα εθνικά της συμφέροντα.

Η επαναλειτουργία των ελικοδρομίων στην Ερεικούσσα και στους Οθωνούς είναι χρήσιμη εξέλιξη, επειδή για έναν κάτοικο ακριτικού νησιού η αεροδιακομιδή μπορεί να κρίνει αν θα φτάσει έγκαιρα σε νοσοκομείο. Το γεγονός ότι χρειάζεται σήμερα να πανηγυρίζουμε για αυτή την αποκατάσταση λέει κάτι και για τα χρόνια που προηγήθηκαν. Η νησιωτικότητα κρίνεται στην υγεία, στις μεταφορές, στην εκπαίδευση, στις υποδομές και στα κίνητρα που επιτρέπουν σε μια οικογένεια να παραμείνει στον τόπο της. Για τον κάτοικο, εδώ κρίνεται η ισότητα απέναντι στο κράτος, μαζί με την προσωπική του ασφάλεια και την αξιοπρέπεια με την οποία αντιμετωπίζεται. Η εθνική παρουσία στα σύνορα μετριέται όταν έχουν φύγει οι κάμερες. Οι φρεγάτες προστατεύουν τον θαλάσσιο χώρο. Οι άνθρωποι που επιμένουν να ζουν στα ακριτικά νησιά διατηρούν ζωντανή την παρουσία της χώρας εκεί.

Στους χώρους εργασίας, η προστασία από επικίνδυνες χημικές ουσίες αποτελεί βασική υποχρέωση του κράτους. Η ενσωμάτωση μιας ευρωπαϊκής οδηγίας είναι αναγκαία διοικητική πράξη. Δεν υπάρχει λόγος να παρουσιάζεται ως ιστορική μεταρρύθμιση μόνο και μόνο επειδή η ευρωπαϊκή υποχρέωση μεταφέρθηκε στο ελληνικό δίκαιο. Το ουσιαστικό μέρος αρχίζει στους ελέγχους, στη στελέχωση των αρμόδιων υπηρεσιών και στην εφαρμογή των κανόνων μέσα στις επιχειρήσεις. Ένας εργαζόμενος προστατεύεται όταν ο εργοδότης γνωρίζει ότι ο έλεγχος μπορεί να γίνει και ότι η παράβαση έχει συνέπειες. Η Επιθεώρηση Εργασίας, η πρόληψη, οι έλεγχοι και η πραγματική λογοδοσία έχουν μεγαλύτερη σημασία από ακόμη μία ψηφιακή πλατφόρμα. Η οικονομική ανάπτυξη έχει διαφορετικό βάρος όταν οι άνθρωποι που την παράγουν εργάζονται με ασφάλεια και αξιοπρεπείς όρους.

Στην άμυνα, η ύψωση της ελληνικής σημαίας στη νέα φρεγάτα «ΝΕΑΡΧΟΣ» δικαιολογεί υπερηφάνεια και ενισχύει ουσιαστικά το Πολεμικό Ναυτικό. Η αποτροπή δεν εξαντλείται στην παραλαβή ενός νέου πλοίου. Απαιτεί διαθεσιμότητα και σωστή συντήρηση των μέσων, επαρκές προσωπικό, τεχνογνωσία και εγχώρια αμυντική βιομηχανία που να κερδίζει πραγματικό έργο από τα εξοπλιστικά προγράμματα. Το προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων αξίζει στήριξη που να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της αποστολής του. Η εξωτερική πολιτική πρέπει επίσης να ξέρει πώς χρησιμοποιείται το πολιτικό βάρος που δημιουργεί η στρατιωτική ισχύς. Αν η αποτροπή καταλήγει να λειτουργεί ως ακριβό σκηνικό μιας μόνιμης αυτοσυγκράτησης, χάνει μέρος του σκοπού της. Το «Όχι» του 1940 είχε κόστος, συνέπειες και πραγματική απόφαση πίσω από τη λέξη. Η επέτειος έχει νόημα όταν θυμίζει ότι η Ελλάδα οφείλει να διαθέτει την ισχύ και τη βούληση να υπερασπίζεται τα δικαιώματά της χωρίς να αναζητά την άδεια τρίτων.

Στη Θεσσαλονίκη, ο φωτισμός του Λευκού Πύργου και κάθε ιδιωτική προσφορά που φροντίζει και προβάλλει ένα μνημείο είναι καλοδεχούμενα. Το ίδιο ισχύει για πρωτοβουλίες που ενισχύουν τη δημιουργικότητα της πόλης. Η οικονομική θέση της Θεσσαλονίκης, πάντως, δεν πρόκειται να αλλάξει επειδή φωτίστηκαν καλύτερα οι πέτρες της ιστορίας της. Για τη Θεσσαλονίκη προτεραιότητα έχουν οι υποδομές και οι σύγχρονες μεταφορές, οι παραγωγικές επενδύσεις, η καλύτερη αξιοποίηση του λιμανιού, οι θέσεις εργασίας και η ισχυρότερη σύνδεση με τα Βαλκάνια και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να ενισχύσει αυτή την πορεία, αρκεί να μην χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο αναπτυξιακής πολιτικής. Η Θεσσαλονίκη έχει αρκετή ιστορία. Αυτό που περιμένει ακόμη είναι οικονομική αξιοποίηση αντάξια της γεωγραφικής και παραγωγικής της θέσης.

Αν αφαιρέσουμε από την κυριακάτικη παρουσίαση τις φωτογραφίες και τους τίτλους, μένουν χρήσιμες παρεμβάσεις μαζί με παλιές εκκρεμότητες που επιστρέφουν με καινούργια συσκευασία. Η περιφέρεια συνεχίζει να χάνει πληθυσμό, ο πρωτογενής τομέας παλεύει με διαρθρωτικά προβλήματα και η νέα γενιά δυσκολεύεται να αποκτήσει κατοικία ή να σχεδιάσει τη ζωή της με κάποια ασφάλεια. Η χώρα διαθέτει σημαντικούς πόρους, ανθρώπους με ικανότητες και γεωγραφική θέση που της δίνει βάρος μεγαλύτερο από εκείνο που συχνά αξιοποιεί. Η αυτοπεποίθηση που λείπει δεν παράγεται με δηλώσεις. Παράγεται όταν αυτές οι δυνατότητες συνδέονται σε συνεκτική πολιτική κατεύθυνση.

Η βασική αδυναμία της διακυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι ότι η επικοινωνιακή διαχείριση έχει αποκτήσει τόσο μεγάλο βάρος ώστε συχνά προηγείται της ουσίας που καλείται να παρουσιάσει. Διοικητικές πράξεις εμφανίζονται ως μεταρρυθμίσεις, η απορρόφηση πόρων παρουσιάζεται ως ανάπτυξη, οι διεθνείς επαφές ως απόδειξη διπλωματικής επιτυχίας και τα προσωρινά βοηθήματα ως απάντηση σε μόνιμες κοινωνικές πιέσεις. Η κυβέρνηση δικαιούται να προβάλλει το έργο της. Η πολιτική κρίση αρχίζει ακριβώς μετά την ανακοίνωση, όταν ο πολίτης εξετάζει τι άλλαξε στη ζωή του και η χώρα τι κέρδισε στην πράξη.

Η Ελλάδα έχει ανάγκη από παραγωγή που να αντέχει χωρίς μόνιμη επιδότηση, θεσμούς που να εφαρμόζουν τον ίδιο κανόνα σε όλους, κοινωνική πολιτική που να μειώνει πραγματικά τις ανισότητες και εξωτερική πολιτική με καθαρή αντίληψη εθνικού συμφέροντος. Η πατριωτική πολιτική έχει αξία όταν προστατεύει την κοινωνία, κατανέμει δικαιότερα τα οικονομικά βάρη και επιτρέπει στη χώρα να αντιμετωπίζει με αυτοπεποίθηση τα εθνικά της συμφέροντα. Περισσότερη αξία πρέπει να παράγεται μέσα στη χώρα, περισσότεροι νέοι να μπορούν να μείνουν εδώ και η ελληνική θέση να αποκτά μεγαλύτερο βάρος εκεί όπου διακυβεύονται εθνικά συμφέροντα. Μια τέτοια κατεύθυνση βάζει την κοινωνία πάνω από την εικόνα της κυβέρνησης.

Η Ελλάδα έχει χορτάσει από άριστα οργανωμένες παρουσιάσεις. Απαιτεί πολιτική ηγεσία που να ξέρει πού θέλει να οδηγήσει τη χώρα, να συνδέει τις επιμέρους αποφάσεις με πραγματικό σχέδιο και να έχει καθαρή εικόνα για το αποτέλεσμα που επιδιώκει. Το μέτρο βρίσκεται σε όσα αλλάζουν στη ζωή των πολιτών και στη θέση της χώρας. Η επόμενη κυριακάτικη ανάρτηση δεν μπορεί να το υποκαταστήσει.