Η Εβδομάδα που δεν μας Είπαν XXXV
Γράφει ο Ρένος Δούκας
Οι κυβερνητικές ανασκοπήσεις έχουν αποκτήσει μια αξιοσημείωτη συνέπεια. Κάθε επίσκεψη βρίσκει τη θέση της ως διπλωματική επιτυχία, κάθε χρηματοδότηση ως αναπτυξιακό επίτευγμα, κάθε έργο ως μεταρρυθμιστική τομή και κάθε θετική πρόβλεψη ως επιβεβαίωση της κυβερνητικής πορείας. Ωραία δουλειά για έναν απολογισμό επικοινωνίας. Η πολιτική, βέβαια, έχει την ενοχλητική ιδιότητα να συνεχίζεται και μετά τη δημοσίευση. Εκεί μετρούν η οικονομία που μένει, το εισόδημα του πολίτη, η λειτουργία του κράτους και η πραγματική θέση της χώρας σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο ασταθής.
Η επίσκεψη του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και η περαιτέρω εμβάθυνση των σχέσεων Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών έχουν προφανή σημασία. Η στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ αποτελεί κεφάλαιο για τη χώρα και πρέπει να αξιοποιείται με σοβαρότητα. Η αξία της όμως βρίσκεται σε όσα αποκομίζει η Ελλάδα στην ασφάλεια, στην ενέργεια, στην οικονομία και στην υπεράσπιση των εθνικών της συμφερόντων. Οι φωτογραφίες, οι θερμές δηλώσεις και η επανάληψη του όρου «στρατηγική εταιρική σχέση» έχουν τη χρησιμότητά τους μέχρι να κλείσουν οι πόρτες της αίθουσας. Από εκεί και πέρα αρχίζει η διαπραγμάτευση. Ένας αξιόπιστος σύμμαχος οφείλει να γνωρίζει και τι ζητά.
Ο Κάθετος Διάδρομος, το αμερικανικό LNG, η αναβάθμιση των F-16 και η προμήθεια των F-35 ενισχύουν σημαντικές πλευρές αυτής της συνεργασίας. Η Ελλάδα, όμως, έχει λόγο να επιδιώκει κάτι περισσότερο από τον ρόλο του ενεργειακού διαδρόμου και του σταθερού πελάτη οπλικών συστημάτων. Η εγχώρια αμυντική βιομηχανία, η μεταφορά τεχνογνωσίας, η συμμετοχή ελληνικών επιχειρήσεων και η αξία που παραμένει στην ελληνική οικονομία πρέπει να αποτελούν μέρος κάθε τέτοιας συζήτησης. Το ίδιο ισχύει για την υποστήριξη των ελληνικών θέσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η χώρα μπορεί να λειτουργεί ως γέφυρα συνεργασίας χωρίς να καταντά διάδρομος από τον οποίο περνούν κυρίως τα συμφέροντα των άλλων. Και μια άρτια οργανωμένη επίσκεψη παραμένει, ευτυχώς, βασική υποχρέωση του κράτους. Δεν χρειάζεται να της απονέμεται και παράσημο εξωτερικής πολιτικής.
Έχει ενδιαφέρον ότι ο ίδιος ο πρωθυπουργός αναγνωρίζει πως η εβδομαδιαία ανασκόπηση κουράζει και σκέφτεται μια συντομότερη εκδοχή. Η διάθεση να ακούσει τους πολίτες είναι θετική. Ίσως όμως η κούραση να μην προέρχεται αποκλειστικά από το μήκος των παραγράφων. Μπορείς να κόψεις λέξεις, τίτλους και υποσημειώσεις. Το ενοίκιο δεν μικραίνει μαζί τους, η τιμή στο σούπερ μάρκετ δεν ακολουθεί την επιμέλεια του κειμένου και ο οικογενειακός προϋπολογισμός δεν βελτιώνεται επειδή η κυβερνητική αφήγηση έγινε πιο σύντομη. Από τον Νοέμβριο του 2022 έχει περάσει αρκετός χρόνος ώστε να αξιολογείται πλέον περισσότερο η πολιτική και λιγότερο η φόρμα με την οποία παρουσιάζεται.
Το ενεργειακό κόστος της βιομηχανίας είναι ένα καλό παράδειγμα. Η επιδότηση με εκτιμώμενη ελάφρυνση 95 εκατομμυρίων ευρώ μπορεί να βοηθήσει επιχειρήσεις που πιέζονται. Η ίδια η ανάγκη της, όμως, υπενθυμίζει ότι η ελληνική βιομηχανία εξακολουθεί να λειτουργεί με σοβαρό ενεργειακό μειονέκτημα. Μια οικονομία που θέλει να αποκτήσει ισχυρότερο βιομηχανικό αποτύπωμα χρειάζεται σταθερό κόστος ενέργειας, υποδομές, χρηματοδότηση, εξαγωγική δυνατότητα και συνθήκες μέσα στις οποίες η επιχείρηση μπορεί να σχεδιάσει για χρόνια. Οι έκτακτες ενισχύσεις είναι χρήσιμες ακριβώς επειδή υπάρχει πρόβλημα. Η συχνότητά τους δεν πρέπει να μας κάνει να ξεχνάμε το πρόβλημα που τις γεννά.
Στην Κρήτη, οι άνθρωποι που είδαν τις περιουσίες τους να πλημμυρίζουν δικαιούνται γρήγορες αποζημιώσεις, φορολογικές και ασφαλιστικές διευκολύνσεις και ουσιαστική στήριξη. Εκεί θα δοκιμαστούν οι σχετικές ανακοινώσεις. Η σοβαρότερη δοκιμασία, όμως, έρχεται αργότερα, όταν σβήσουν οι εικόνες της καταστροφής από την επικαιρότητα. Αντιπλημμυρικά έργα, συντήρηση υποδομών, καθαρισμός ρεμάτων, σχεδιασμός και συνεργασία των αρμόδιων φορέων είναι η λιγότερο φωτογενής πλευρά της Πολιτικής Προστασίας και συνήθως η σημαντικότερη. Η καλή διαχείριση μετά την καταστροφή αξίζει αναγνώριση. Ακόμη μεγαλύτερη αξία έχει να μειώσεις τις πιθανότητες να χρειαστεί ξανά.
Η αναβάθμιση του 112 μέσω του e112, με δυνατότητα επικοινωνίας μέσω μηνυμάτων ή βίντεο και καλύτερη πρόσβαση για ανθρώπους με προβλήματα ακοής ή ομιλίας, είναι χρήσιμη και σύγχρονη παρέμβαση. Η τεχνολογία μπορεί να σώσει ζωές. Δεν θωρακίζει όμως μόνη της μια περιοχή, δεν καθαρίζει ένα ρέμα και δεν αντικαθιστά την επιχειρησιακή ετοιμότητα των υπηρεσιών. Ένα μήνυμα που φτάνει γρηγορότερα στο κινητό είναι πρόοδος. Η κρατική ικανότητα αρχίζει πολύ πριν χρειαστεί να σταλεί.
Στον πρωτογενή τομέα, η αύξηση της επιδότησης του αλιευτικού πετρελαίου έως τα 32 λεπτά το λίτρο δίνει μια αναγκαία ανάσα στους αλιείς. Η βιωσιμότητα του κλάδου, όπως και της γεωργίας και της κτηνοτροφίας, εξαρτάται όμως από πολύ περισσότερα. Κόστος ενέργειας, πρόσβαση στις αγορές, χρηματοδότηση, υποδομές και προβλέψιμο πλαίσιο λειτουργίας καθορίζουν αν ο επαγγελματίας θα συνεχίσει να υπάρχει και την επόμενη χρονιά. Η περιφέρεια δεν μπορεί να στηρίζεται σε ένα ημερολόγιο έκτακτων ενισχύσεων. Αν ο πρωτογενής τομέας θεωρείται στρατηγικός, αυτό πρέπει να φαίνεται και στους σταθερούς όρους με τους οποίους λειτουργεί.
Η έναρξη αγγλόφωνου προπτυχιακού προγράμματος Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Πατρών και το ενδιαφέρον φοιτητών από το εξωτερικό είναι επίσης θετικά. Η διεθνοποίηση των δημόσιων πανεπιστημίων μπορεί να ενισχύσει την ακαδημαϊκή παρουσία της χώρας, την έρευνα και τις διεθνείς συνεργασίες. Η επιτυχία αυτή αποκτά μεγαλύτερο βάρος αν συνοδεύεται από επαρκείς υποδομές, εργαστήρια, χρηματοδότηση και αξιοπρεπείς συνθήκες για διδάσκοντες και φοιτητές. Υπάρχει άλλωστε μια μικρή ελληνική ειρωνεία στο να πανηγυρίζουμε επειδή προσελκύουμε φοιτητές από το εξωτερικό, την ώρα που σημαντικό μέρος του δικού μας επιστημονικού δυναμικού αναζητεί εκεί τις προοπτικές που δεν βρίσκει εδώ. Η πραγματική εξωστρέφεια αρχίζει όταν η Ελλάδα γίνεται τόπος στον οποίο αξίζει και να έρθεις και να μείνεις.
Στην Κάλυμνο, η ανακαινισμένη Καρδιολογική Κλινική είναι σαφώς μια καλή εξέλιξη. Οι σύγχρονες εγκαταστάσεις και ο εξοπλισμός βελτιώνουν τις δυνατότητες ενός νοσοκομείου. Για τον κάτοικο του νησιού, όμως, το κρίσιμο παραμένει αν υπάρχει γιατρός όταν τον χρειαστεί, αν καλύπτεται η εφημερία και αν το περιστατικό αντιμετωπίζεται εγκαίρως. Οι χρηματοδοτήσεις και οι δωρεές μπορούν να αναβαθμίσουν κτίρια και εξοπλισμό. Η στελέχωση και η σταθερή λειτουργία είναι διαρκής ευθύνη της Πολιτείας. Το πιο σύγχρονο μηχάνημα εξακολουθεί να χρειάζεται άνθρωπο που ξέρει να το χρησιμοποιεί.
Το ίδιο πρόβλημα εμφανίζεται συνολικά στην περιφέρεια. Στέγαση γιατρών και εκπαιδευτικών, μαθητικές εστίες, νοσοκομεία, αρδευτικά δίκτυα, αντιπλημμυρικά έργα και αθλητικές εγκαταστάσεις καλύπτουν πραγματικές ανάγκες. Η αξία τους μεγαλώνει όταν εντάσσονται σε μια πολιτική που μπορεί να κρατήσει ανθρώπους στον τόπο τους. Η περιφέρεια χάνει πληθυσμό όταν ο νέος δεν βρίσκει δουλειά, ο παραγωγός δεν βγάζει το κόστος του, η επιχείρηση δεν μπορεί να αναπτυχθεί και η πρόσβαση στην Υγεία ή στην Παιδεία γίνεται δυσκολότερη όσο απομακρύνεσαι από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Η κατοικία ενός γιατρού λύνει ένα μέρος του προβλήματος. Το να έχει λόγο να παραμείνει λύνει πολύ περισσότερα.
Ένα αρδευτικό έργο αποκτά αξία όταν εντάσσεται σε σοβαρή διαχείριση των υδάτινων πόρων και στηρίζει μια βιώσιμη αγροτική οικονομία. Ένα αντιπλημμυρικό έργο όταν παραδίδεται πριν έρθει η πλημμύρα και όχι ως απάντηση μετά από αυτήν. Οι χρηματοδοτήσεις είναι απαραίτητες, αλλά δεν αποτελούν περιφερειακή πολιτική από μόνες τους. Η περιφέρεια χρειάζεται οικονομική ζωή, υποδομές και προοπτική. Τα δελτία Τύπου επιστρέφουν συνήθως στην Αθήνα την ίδια ημέρα.
Η επένδυση στις Σκουριές πρέπει επίσης να αξιολογείται με πραγματικά δεδομένα. Νέες θέσεις εργασίας και σημαντικά κεφάλαια μπορούν να δημιουργήσουν ουσιαστικό όφελος για την περιοχή και για την εθνική οικονομία. Μαζί έρχονται η απαίτηση για αυστηρό περιβαλλοντικό έλεγχο, διαφάνεια και καθαρή εικόνα για την αξία που θα παραμείνει τοπικά. Οι σταθερές δουλειές, η τεχνογνωσία, η συμμετοχή τοπικών επιχειρήσεων και η επίδραση σε βάθος χρόνου λένε περισσότερα από το ποσό μιας επενδυτικής ανακοίνωσης. Σε τέτοιες υποθέσεις η άκριτη αποθέωση είναι τόσο φτωχή πολιτικά όσο και η ιδεολογική άρνηση. Η σοβαρότητα βρίσκεται στην αξιολόγηση, στους κανόνες και στον έλεγχο της εφαρμογής τους.
Η επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής σε δαπάνες ενεργειακής ανθεκτικότητας και η δυνατότητα πρόσθετων επενδύσεων σχεδόν ενός δισεκατομμυρίου ευρώ έως το 2028 δημιουργούν νέες δυνατότητες. Η ύπαρξη διαθέσιμου χρήματος είναι η αρχή της υπόθεσης. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από το πού θα κατευθυνθεί, πόσο γρήγορα θα φτάσει στον πραγματικό δικαιούχο και τι θα έχει αλλάξει όταν ολοκληρωθεί το πρόγραμμα. Οι ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών και δημόσιων κτιρίων μπορούν να μειώσουν μόνιμα το κόστος, εφόσον τα προγράμματα είναι προσβάσιμα και η γραφειοκρατία δεν καταναλώνει μέρος της ίδιας της ωφέλειας. Η Ευρώπη προσφέρει εργαλεία. Το κυβερνητικό επίτευγμα αρχίζει όταν αυτά αφήνουν πίσω τους κάτι περισσότερο από υψηλά ποσοστά απορρόφησης.
Η υπόθεση της οργάνωσης που φέρεται να εξαπάτησε τον e-ΕΦΚΑ και οι ενέργειες για την αντιμετώπιση της προώθησης παράνομου τζόγου μέσω κοινωνικών δικτύων αφορούν ένα διαφορετικό αλλά εξίσου κρίσιμο πεδίο. Η παρανομία, η απάτη και η φοροδιαφυγή χρειάζονται σταθερή και καθολική εφαρμογή του νόμου. Για κάθε πρόσωπο ισχύει βεβαίως το τεκμήριο αθωότητας και η κρίση ανήκει στη Δικαιοσύνη. Η αποτελεσματικότητα του κράτους θα αποδειχθεί στην ταχύτητα της διαδικασίας, στην ανάκτηση τυχόν παράνομων ποσών, στην πρόληψη αντίστοιχων υποθέσεων και στην αίσθηση ότι οι ίδιοι κανόνες εφαρμόζονται σε όλους. Οι συλλήψεις κάνουν είδηση. Η ισονομία χτίζεται πολύ πιο αργά και δεν χωρά εύκολα σε ανακοίνωση.
Η προοπτική νέου γηπέδου στο «Γεώργιος Καραϊσκάκης» μπορεί να αποτελέσει σημαντική ιδιωτική επένδυση και να ενισχύσει την αθλητική και οικονομική δραστηριότητα. Η αξιολόγηση πρέπει να γίνει με καθαρούς όρους, διαφάνεια και σαφή κατανομή οποιασδήποτε δημόσιας υποχρέωσης συνδέεται με το έργο. Δεν υπάρχει λόγος ούτε για προκαταβολική καχυποψία ούτε για προκαταβολικό πανηγυρισμό. Πρώτα έρχονται οι όροι και η υλοποίηση. Παράλληλα, ο αθλητισμός μιας χώρας δεν εξαντλείται στα γήπεδα εκατοντάδων εκατομμυρίων. Υπάρχει και στο δημοτικό γήπεδο της γειτονιάς, στο σωματείο της επαρχίας και στο παιδί που πρέπει να μπορεί να αθληθεί χωρίς το εισόδημα της οικογένειάς του να καθορίζει την πρόσβασή του.
Ο Προϋπολογισμός του 2027 προβλέπει ανάπτυξη 2,3%. Αν επιβεβαιωθεί, είναι θετικό στοιχείο. Η οικονομία όμως δεν βιώνεται ως ποσοστό. Το ουσιαστικό περιεχόμενο βρίσκεται στο πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα, στην κατανομή του πλούτου, στις ανισότητες, στη σταθερότητα της εργασίας και στις δυνατότητες που ανοίγονται για τον νέο άνθρωπο. Μπορεί ένας δείκτης να ανεβαίνει ενώ μια οικογένεια δυσκολεύεται περισσότερο να πληρώσει στέγη, τρόφιμα και ενέργεια. Μπορεί να καταγράφεται ανάπτυξη ενώ οι νέοι αναβάλλουν την απόκτηση κατοικίας και τη δημιουργία οικογένειας, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις πιέζονται από τα κόστη και η περιφέρεια συνεχίζει να χάνει κόσμο.
Η δημοσιονομική σταθερότητα είναι απαραίτητη και η πρόωρη αποπληρωμή χρέους μπορεί να μειώσει μελλοντικά βάρη. Η οικονομική πολιτική όμως έχει ευρύτερο λογαριασμό. Επενδύσεις, ανταγωνιστικότητα, δημόσιες υπηρεσίες, πραγματικό εισόδημα και ευκαιρίες για τους νέους δείχνουν αν η ανάπτυξη περνά στην κοινωνία. Ο κίνδυνος της αυταρέσκειας αρχίζει ακριβώς όταν οι δείκτες γίνονται τόσο ευχάριστοι ώστε παύουμε να κοιτάζουμε τι συμβαίνει έξω από τον πίνακα.
Εδώ βρίσκεται και η βαθύτερη πολιτική συζήτηση. Η Ελλάδα έχει ανάγκη από οικονομία ανταγωνιστική και κοινωνία που αντέχει, από περιφέρεια με προοπτική, κράτος που λειτουργεί και εξωτερική πολιτική με συμμαχίες, αυτοπεποίθηση και σαφείς στόχους. Αυτά δεν συντίθενται από μόνα τους επειδή υπάρχουν διαθέσιμα ευρωπαϊκά κονδύλια ή επειδή κάθε υπουργείο μπορεί να παρουσιάσει τον δικό του κατάλογο έργων. Απαιτούν κατεύθυνση που υπερβαίνει τον επόμενο προϋπολογισμό και τον επόμενο κύκλο ειδήσεων.
Για τη Νέα Δημοκρατία αυτή η συζήτηση έχει και ιστορικό βάρος. Η παράταξη διαμορφώθηκε ως μεγάλη λαϊκή πολιτική δύναμη με πατριωτικό προσανατολισμό, κοινωνική αναφορά και εμπιστοσύνη στις δυνατότητες του ελληνικού λαού. Η εργασία, η μεσαία τάξη, η περιφέρεια, η εθνική αξιοπρέπεια και η κοινωνική συνοχή δεν ήταν διακοσμητικές αναφορές σε ένα επετειακό κείμενο. Συγκροτούσαν πολιτική ταυτότητα. Μια παράταξη μπορεί και οφείλει να αλλάζει μαζί με την κοινωνία. Αν όμως η προσαρμογή γίνει μόνιμη υποκατάσταση της πυξίδας από τη διαχείριση, στο τέλος μπορεί να κερδίζει εκλογές και να δυσκολεύεται να εξηγήσει γιατί υπάρχει.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για το αν η επόμενη κυβερνητική ανασκόπηση θα είναι μικρότερη έχει περιορισμένη σημασία. Η κοινωνία αξιολογεί πλέον μια πολύ μεγαλύτερη περίοδο. Βλέπει όσα προχώρησαν, όσα καθυστέρησαν και όσα εξακολουθούν να επανέρχονται κάθε εβδομάδα με διαφορετικό τίτλο. Αν ο πρωθυπουργός ζητά τη γνώμη των πολιτών για τη νέα μορφή της ανασκόπησης, αξίζει να ακούσει και όσα δεν αφορούν τη μορφή. Το αίτημα είναι για λειτουργικό κράτος, λογοδοσία, προοπτική και σαφή πολιτική κατεύθυνση.
Η Ελλάδα έχει κάνει βήματα και θα ήταν άδικο να τα διαγράψει κανείς για χάρη μιας εύκολης αντιπολιτευτικής αφήγησης. Αυτή ακριβώς η πρόοδος ανεβάζει και τον πήχη. Η επόμενη περίοδος πρέπει να αφήσει ισχυρότερη οικονομία, περιφέρεια που κρατά ανθρώπους, κοινωνία με μεγαλύτερη ασφάλεια, θεσμούς που εμπνέουν εμπιστοσύνη και εξωτερική πολιτική που μετατρέπει τις συμμαχίες σε πραγματικό εθνικό όφελος.
Οι ανασκοπήσεις μπορούν να γίνουν συντομότερες. Η χώρα δεν έχει ανάγκη από συντομότερη πολιτική. Έχει ανάγκη από καλύτερη.
