Η επίθεση κατά του Ιράν και η αναδιάταξη ισχύος στη Μέση Ανατολή

Γράφει ο Νίκος Ναούμης, πολιτικός επιστήμονας – συγγραφέας

Η συντονισμένη επίθεση που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν τις πρώτες πρωινές ώρες του Σαββάτου δεν αποτελεί ένα ακόμη επεισόδιο στη μακρά ιστορία της έντασης στη Μέση Ανατολή. Αντιθέτως, όλα δείχνουν πως πρόκειται για μια ενέργεια με σαφή στρατηγικό σχεδιασμό, τόσο ως προς τον στόχο όσο και ως προς τον χρόνο εκδήλωσής της. Η επιλογή του Σαββάτου είχε ιδιαίτερη επιχειρησιακή αξία. Στο Ιράν, όπου η Παρασκευή αποτελεί ημέρα αργίας, το Σάββατο σηματοδοτεί την πλήρη επαναλειτουργία του κρατικού μηχανισμού. Είναι η ημέρα κατά την οποία η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία επιστρέφει στα γραφεία της, επανασυνδέεται με τις δομές διοίκησης και λαμβάνει αποφάσεις. Ένα πλήγμα εκείνη ακριβώς τη στιγμή δεν έχει μόνο υλική διάσταση, αλλά και συμβολική. Στρέφεται κατά της ίδιας της αίσθησης ελέγχου και σταθερότητας του κράτους.

Οι στόχοι της επιχείρησης φαίνεται να επικεντρώθηκαν σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις, υποδομές αεράμυνας και κρίσιμα σημεία που σχετίζονται με τις αμυντικές δυνατότητες της χώρας. Για το Ισραήλ, η λογική είναι ευθύγραμμη και διαχρονική. Η εξουδετέρωση ενός περιφερειακού αντιπάλου που θεωρείται υπαρξιακή απειλή αποτελεί πάγια στρατηγική επιλογή. Το Τελ Αβίβ δεν ενδιαφέρεται τόσο για το ποιος θα κυβερνά το Ιράν στο μέλλον, όσο για το να περιοριστεί δραστικά η δυνατότητά του να απειλήσει στρατιωτικά την ισραηλινή επικράτεια. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο, η εικόνα είναι ευρύτερη. Η αποδυνάμωση του Ιράν δεν αφορά μόνο το παρόν, αλλά και τη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας. Μια χώρα με τεράστια ενεργειακά αποθέματα και με στενές σχέσεις με τη Ρωσία και την Κίνα αποτελεί κρίσιμο κρίκο στην παγκόσμια ισορροπία ισχύος. Η επιρροή στο εσωτερικό της ή η αναδιάταξη της γεωπολιτικής της κατεύθυνσης μπορεί να αλλάξει δεδομένα που μέχρι σήμερα θεωρούνταν σταθερά.

Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, δεν διαθέτει την ίδια ευχέρεια άμεσης ανταπόδοσης σε αμερικανικό ή ισραηλινό έδαφος. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι στερείται επιλογών. Αντιθέτως, η αντίδρασή της εκδηλώνεται μέσω κινήσεων που επηρεάζουν το ευρύτερο περιφερειακό περιβάλλον. Στόχοι σε γειτονικές χώρες, περιοχές με έντονη δυτική παρουσία ή κρίσιμες ενεργειακές και εμπορικές υποδομές, μετατρέπονται σε μοχλούς πίεσης. Η λογική είναι σαφής. Όταν δεν μπορείς να πλήξεις απευθείας τον αντίπαλο, αυξάνεις το κόστος για το σύστημα που τον στηρίζει. Με αυτόν τον τρόπο, η σύγκρουση αποκτά πολλαπλά επίπεδα και παύει να είναι αποκλειστικά διμερής.

Το πραγματικό βάρος των εξελίξεων, όμως, βρίσκεται στις συνέπειες που διαμορφώνονται ήδη στον ορίζοντα. Η Μέση Ανατολή υπήρξε πάντοτε μια περιοχή εύθραυστων ισορροπιών, όπου η ισχύς, οι συμμαχίες και η αποτροπή συνυπήρχαν σε μια διαρκή ένταση. Σήμερα, αυτές οι ισορροπίες δείχνουν να μεταβάλλονται με ταχύτητα που θυμίζει άλλες ιστορικές ανατροπές. Όταν ένας βασικός περιφερειακός παίκτης δέχεται τόσο άμεσο και συντονισμένο πλήγμα, το μήνυμα δεν απευθύνεται μόνο στον ίδιο, αλλά σε όλους τους υπόλοιπους. Πρόκειται για μια υπενθύμιση ότι η ισχύς παραμένει ο τελικός ρυθμιστής των εξελίξεων.

Η επόμενη ημέρα παραμένει αβέβαιη. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα αν η σύγκρουση θα περιοριστεί ή αν θα επεκταθεί, παρασύροντας περισσότερα κράτη σε έναν κύκλο αντιπαράθεσης. Εκείνο που είναι ήδη σαφές είναι πως η περιοχή εισέρχεται σε μια νέα φάση. Η πραγματική σημασία των γεγονότων δεν βρίσκεται μόνο σε αυτό που συνέβη, αλλά σε αυτό που μόλις άρχισε.