Η Ουγγαρία μετά τον Όρμπαν, αλλαγή ή αυταπάτη, τι πραγματικά σημαίνει η άνοδος του Πέτερ Μαγιάρ

Γράφει ο Νίκος Ναούμης, πολιτικός επιστήμονας – συγγραφέας

Η εκλογή νέας πολιτικής ηγεσίας στην Ουγγαρία συνιστά μια εξέλιξη με σαφές εσωτερικό και ευρωπαϊκό αποτύπωμα. Η ανάδειξη του Πέτερ Μαγιάρ στην κορυφή της πολιτικής σκηνής δημιουργεί προσδοκίες ανανέωσης, οι οποίες, ωστόσο, οφείλουν να αξιολογηθούν με όρους πολιτικής νηφαλιότητας και θεσμικής ανάλυσης.

Καταρχάς, η πολιτική διαδρομή του νέου ηγέτη δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένη από το περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε. Η προηγούμενη συμμετοχή του στο σύστημα εξουσίας που συγκρότησε ο Βίκτορ Όρμπαν αποτελεί κρίσιμο ερμηνευτικό στοιχείο. Η ρήξη του με το κυβερνών κόμμα και η δημόσια καταγγελία πρακτικών διαφθοράς προσδίδουν πολιτική βαρύτητα στο εγχείρημά του. Δεν αναιρούν, όμως, το γεγονός ότι η πολιτική του συγκρότηση πραγματοποιήθηκε εντός ενός πλαισίου που χαρακτηρίστηκε από συγκεντρωτισμό και θεσμική αποδυνάμωση.

Στο επίπεδο των θεσμών, η ουγγρική περίπτωση αναδεικνύει τη δυσκολία ταχείας μετάβασης από ένα μοντέλο «ανελεύθερης δημοκρατίας» σε ένα πλήρως ευθυγραμμισμένο με τα ευρωπαϊκά πρότυπα κράτος δικαίου. Η πολυετής διακυβέρνηση Όρμπαν επέδρασε καθοριστικά στη λειτουργία της δικαιοσύνης, των μέσων ενημέρωσης και της δημόσιας διοίκησης, δημιουργώντας ένα πλέγμα εξαρτήσεων και πρακτικών που δεν ανατρέπονται με πολιτικές εξαγγελίες. Η έννοια της θεσμικής ανθεκτικότητας, στην προκειμένη περίπτωση, λειτουργεί αντίστροφα, ως ανθεκτικότητα των υφιστάμενων δομών απέναντι στην αλλαγή.

Υπό το πρίσμα αυτό, οι προγραμματικές δεσμεύσεις του Μαγιάρ για καταπολέμηση της διαφθοράς και αποκατάσταση των σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, αλλά και σαφή όρια. Η εφαρμογή τους προϋποθέτει όχι μόνο πολιτική βούληση, αλλά και επαρκή κοινοβουλευτική ισχύ, καθώς και τη δυνατότητα αναδιάρθρωσης ενός διοικητικού μηχανισμού που έχει διαμορφωθεί σε διαφορετικές βάσεις. Η πιθανή απουσία συνταγματικής πλειοψηφίας ενδέχεται να περιορίσει το εύρος των μεταρρυθμίσεων, ιδίως σε τομείς που άπτονται της αναθεώρησης θεσμικών εγγυήσεων.

Παράλληλα, η πολιτική φυσιογνωμία του νέου ηγέτη παρουσιάζει στοιχεία σύνθεσης. Η συντηρητική του ανατροφή συνδυάζεται με μια πιο μετριοπαθή στάση έναντι του εθνικισμού, γεγονός που μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα προς ένα ευρύτερο εκλογικό ακροατήριο. Εντούτοις, η διττή αυτή ταυτότητα ενδέχεται να δημιουργήσει αμφισημίες ως προς τον στρατηγικό προσανατολισμό της χώρας, ιδίως σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αποχώρηση του Όρμπαν ερμηνεύεται ως ευκαιρία επαναπροσέγγισης της Ουγγαρίας με τον θεσμικό πυρήνα της Ένωσης και ως πιθανή αποκατάσταση της λειτουργικής συνοχής σε κρίσιμα πεδία πολιτικής. Η μέχρι πρότινος χρήση του δικαιώματος βέτο και η ιδιότυπη σχέση με τη Ρωσία είχαν αναδείξει τη Βουδαπέστη σε παράγοντα αστάθειας εντός της Ένωσης. Η αλλαγή ηγεσίας δύναται να περιορίσει αυτές τις τριβές, χωρίς, ωστόσο, να εξαλείφει αυτομάτως τις δομικές αιτίες τους.

Συνολικά, η πολιτική μετάβαση στην Ουγγαρία συνιστά μια σύνθετη διαδικασία με αβέβαιη έκβαση. Η δυναμική της αλλαγής συνυπάρχει με την αδράνεια των θεσμών και τη βαρύτητα της πολιτικής κληρονομιάς. Υπό αυτές τις συνθήκες, η επιφυλακτική προσέγγιση δεν αποτελεί έκφραση σκεπτικισμού, αλλά αναγκαία προϋπόθεση για μια ρεαλιστική αποτίμηση των εξελίξεων.