Η Εβδομάδα που δεν μας Είπαν XXXI

Γράφει ο Ρένος Δούκας

Η εβδομαδιαία κυβερνητική ανασκόπηση έχει πλέον τη δική της τελετουργία. Ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, ενισχύσεις, έργα, παρεμβάσεις, θετικές προβλέψεις, όλα περνούν από την ίδια προσεκτική επεξεργασία και επιστρέφουν ως αποδείξεις μιας χώρας που αλλάζει αδιάκοπα. Ασφαλώς υπάρχουν πράγματα που αξίζουν αναγνώριση. Η χώρα δεν ωφελείται από τον μηδενισμό και η αντιπολίτευση στην πραγματικότητα δεν γίνεται με διαγραφή κάθε θετικής εξέλιξης. Υπάρχει όμως μια κάπως πιο απαιτητική μέτρηση από τον αριθμό των ανακοινώσεων της Κυριακής. Είναι η οικονομία που μένει τη Δευτέρα, το κράτος που συναντά ο πολίτης και η ζωή που τελικά μπορεί να κάνει μέσα σε αυτό.

Η ευρωπαϊκή παρουσία της Ελλάδας είναι σημαντική και κάθε ελληνική πρωτοβουλία που αντιμετωπίζει πραγματικά προβλήματα έχει αξία. Οι συζητήσεις για τους δημοσιονομικούς κανόνες, τις εργαλειοποιημένες μεταναστευτικές ροές και την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο αφορούν κρίσιμα ζητήματα. Μια πρόταση, όμως, αποκτά πολιτικό βάρος όταν πείθει τους εταίρους, γίνεται απόφαση και φτάνει στην εφαρμογή. Μέχρι τότε είναι πρόταση. Η διάκριση ίσως ακούγεται αυστηρή, αλλά η Ευρώπη έχει ήδη αρκετά κείμενα προθέσεων ώστε να μη χρειάζεται να βαφτίζουμε κάθε ελληνική παρέμβαση ευρωπαϊκή κατάκτηση πριν ολοκληρωθεί η διαδρομή της.

Στην ενέργεια η απόσταση αυτή γίνεται πολύ πιο αισθητή. Η Ελλάδα εμφανίζει δημοσιονομικά πλεονάσματα και ταυτόχρονα χρειάζεται επαναλαμβανόμενες παρεμβάσεις για να μπορέσουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις να αντέξουν το ενεργειακό κόστος. Η επιδότηση του πετρελαίου θέρμανσης προσφέρει πραγματική ανακούφιση σε οικογένειες που πιέζονται και γι’ αυτό είναι χρήσιμη. Το γεγονός ότι η θέρμανση του σπιτιού χρειάζεται κάθε χρόνο κρατική συνδρομή λέει όμως περισσότερα για το πρόβλημα από όσα λέει η ίδια η επιδότηση για τη λύση του.

Η χώρα οφείλει κάποια στιγμή να αποκτήσει φθηνότερη και ασφαλέστερη ενέργεια με τρόπο που να αντέχει περισσότερο από έναν χειμώνα. Το συνολικό κόστος, η φορολογική επιβάρυνση, ο ανταγωνισμός, οι υποδομές, τα δίκτυα και το πραγματικό εισόδημα του πολίτη ανήκουν στην ίδια συζήτηση. Τα δημοσιονομικά περιθώρια είναι πολύτιμα και η σταθερότητα δεν πρέπει να θυσιάζεται για πρόσκαιρη πολιτική ευκολία. Ούτε όμως έχει ιδιαίτερη κοινωνική αξία ένα πλεόνασμα που θαυμάζουμε στον πίνακα ενώ η οικογένεια δυσκολεύεται να ζεστάνει το σπίτι της.

Το ίδιο ισχύει για τα καύσιμα κίνησης. Μια μείωση στην αντλία είναι ευπρόσδεκτη και ο οδηγός τη βλέπει αμέσως. Η επίδραση της ενέργειας ταξιδεύει πολύ μακρύτερα από το ρεζερβουάρ. Μπαίνει στο κόστος των μεταφορών, στην τιμή των προϊόντων, στις υπηρεσίες και τελικά στο καλάθι κάθε νοικοκυριού. Αν κάθε διεθνής αναταραχή μεταφέρεται σχεδόν αυτούσια στον ελληνικό οικογενειακό προϋπολογισμό, η συζήτηση για την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας παραμένει ανοιχτή, όσες επιδοτήσεις κι αν χρειαστεί να ανακοινωθούν μέχρι τότε.

Η ίδια πίεση φτάνει στους ανθρώπους που εξακολουθούν να παράγουν. Η αύξηση της επιδότησης του αλιευτικού πετρελαίου και η πρόβλεψη αποζημιώσεων για ζημιές στα δίχτυα μπορούν να βοηθήσουν έναν κλάδο που ζει με υψηλά κόστη και μεγάλη αβεβαιότητα. Έχει ενδιαφέρον, πάντως, ότι ένα πρόβλημα το οποίο η ίδια η κυβέρνηση αναγνωρίζει ως παλιό χρειάστηκε τόσο χρόνο για να φτάσει σε λύση. Οι παράκτιοι αλιείς δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά στην ελληνική οικονομία επειδή ακριβαίνει το πετρέλαιο.

Η αλιεία συνδέεται με τα νησιά, τις παράκτιες κοινωνίες, τη διατροφική ασφάλεια και μια ολόκληρη οικονομική δραστηριότητα που συχνά θυμόμαστε μόνο όταν βρίσκεται σε κρίση. Η βιωσιμότητα του κλάδου απαιτεί σταθερούς κανόνες, προστασία των αλιευτικών αποθεμάτων και όρους που επιτρέπουν στον επαγγελματία να συνεχίσει να εργάζεται στη θάλασσα χωρίς να περιμένει την επόμενη έκτακτη ενίσχυση. Η ίδια αρχή αφορά τη γεωργία, την κτηνοτροφία και συνολικά τον πρωτογενή τομέα. Η ανασυγκρότηση της οικονομικής βάσης της χώρας δύσκολα συμβιβάζεται με μια σχέση του κράτους με τους παραγωγούς που ενεργοποιείται κυρίως όταν πρέπει να διορθωθεί μια νέα ζημιά.

Στην Υγεία, η πρόληψη είναι από τα πιο σοβαρά πράγματα που μπορεί να κάνει ένα οργανωμένο κράτος. Η δυνατότητα περισσότερων πολιτών να κάνουν προληπτικές εξετάσεις είναι θετική και μπορεί κυριολεκτικά να σώσει ζωές. Ένα σύστημα υγείας, όμως, δεν γίνεται ξαφνικά αποτελεσματικό επειδή έστειλε περισσότερα SMS. Ο πολίτης θα το κρίνει όταν ζητήσει ραντεβού, όταν χρειαστεί γιατρό, όταν μπει σε νοσοκομείο και όταν περιμένει θεραπεία.

Η πρόληψη πρέπει να οδηγεί σε έγκαιρη διάγνωση, οργανωμένη παρακολούθηση και πραγματική πρόσβαση στη θεραπεία. Διαφορετικά δημιουργούμε ένα παράδοξο σύστημα που γίνεται όλο και καλύτερο στο να εντοπίζει εγκαίρως ένα πρόβλημα και εξακολουθεί να δυσκολεύεται να το αντιμετωπίσει εγκαίρως. Η τεχνολογία στην Υγεία έχει μεγάλη αξία. Ο γιατρός, το νοσηλευτικό προσωπικό, το κρεβάτι και ο εύλογος χρόνος αναμονής έχουν συνήθως ακόμη μεγαλύτερη.

Η λειτουργία του Θεραπευτηρίου Χρόνιων Παθήσεων στο Κιλκίς είναι επίσης θετική εξέλιξη. Οι άνθρωποι που χρειάζονται μακροχρόνια φροντίδα και οι οικογένειές τους γνωρίζουν πολύ καλύτερα από όλους πόσο σημαντική είναι μια τέτοια δομή. Η επισήμανση ότι το έργο παρέμενε επί χρόνια ημιτελές δεν είναι απλώς ιστορική λεπτομέρεια. Είναι υπενθύμιση του χρόνου που μπορεί να χρειαστεί το ελληνικό κράτος για να ολοκληρώσει κάτι που όλοι συμφωνούν ότι είναι αναγκαίο.

Ο αριθμός των κλινών από μόνος του δεν περιγράφει την ποιότητα της περίθαλψης. Προσωπικό, συνθήκες φροντίδας, συνέχεια των υπηρεσιών και αξιοπρέπεια των ασθενών θα κρίνουν τη δομή στην πράξη. Η συμβολή της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών και της Περιφέρειας αξίζει ασφαλώς αναγνώριση. Θα ήταν όμως μάλλον προβληματικό να συνηθίσουμε στην ιδέα ότι βασικές υποδομές δημόσιας φροντίδας αποκτούν κανονικότητα μόνο όταν εμφανίζεται ένας πρόθυμος ιδιώτης να καλύψει μέρος εκείνου που το κράτος άφησε πίσω.

Από εκεί περνάμε αναπόφευκτα στην οικογένεια και στο δημογραφικό. Η αύξηση των διαθέσιμων θέσεων σε βρεφικούς και παιδικούς σταθμούς βοηθά πραγματικά τους γονείς και ιδίως εκείνους που προσπαθούν να συνδυάσουν εργασία και οικογένεια. Η μεγαλύτερη δυναμικότητα, όμως, πρέπει να συνοδεύεται από κατάλληλους χώρους, προσωπικό, ασφάλεια και ποιότητα φροντίδας. Οι νέοι γονείς χρειάζονται κάτι αρκετά πιο σταθερό από την ετήσια αγωνία για το αν το παιδί τους θα βρει θέση.

Η στέγη, η ακρίβεια, η εργασία, το κόστος μεγαλώματος ενός παιδιού και η δυνατότητα μιας οικογένειας να σχεδιάσει τα επόμενα χρόνια βρίσκονται στον πυρήνα του δημογραφικού. Οι διοικητικές διευθετήσεις μπορούν να βελτιώσουν επιμέρους πλευρές του προβλήματος. Η δημογραφική υποχώρηση της χώρας είναι υπόθεση δεκαετιών και απαιτεί ανάλογη διάρκεια πολιτικής. Μια κοινωνία που δυσκολεύει τόσο πολύ τη δημιουργία οικογένειας δεν μπορεί να απορεί για πολύ όταν μειώνονται οι γεννήσεις.

Το πρόγραμμα σχολικών γευμάτων έχει επίσης μεγάλη κοινωνική αξία. Κάθε παιδί που έχει ανάγκη πρέπει να βρίσκει στήριξη και οι έλεγχοι στην ποιότητα των γευμάτων είναι στοιχειώδης ευθύνη της Πολιτείας. Η επέκταση του προγράμματος δείχνει όμως ταυτόχρονα και μια δυσάρεστη πλευρά της κοινωνικής πραγματικότητας. Όλο και περισσότερα παιδιά χρειάζονται κρατική παρέμβαση για κάτι τόσο βασικό όσο ένα καθημερινό γεύμα.

Αυτό δεν μειώνει τη σημασία του προγράμματος. Αυξάνει τη σημασία του προβλήματος. Η φτώχεια, η ακρίβεια και η πίεση στα οικογενειακά εισοδήματα δεν εξαφανίζονται επειδή περισσότεροι μαθητές μπήκαν επιτυχώς σε έναν πίνακα δικαιούχων. Αξιοπρεπείς αμοιβές, πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα, ουσιαστική στήριξη των πολύτεκνων και των ευάλωτων οικογενειών και ίσες ευκαιρίες για τα παιδιά είναι η δύσκολη πλευρά της κοινωνικής πολιτικής. Το γεύμα προστατεύει το παιδί σήμερα. Η σοβαρή οικονομική πολιτική πρέπει να μειώνει τον αριθμό των οικογενειών που θα το χρειάζονται από ανάγκη αύριο.

Η προστασία των παιδιών συνεχίζεται και στον ψηφιακό κόσμο. Οι κίνδυνοι των κοινωνικών δικτύων για την ψυχική υγεία, την ιδιωτικότητα και την καθημερινότητα των ανηλίκων είναι πραγματικοί και η θέσπιση ηλικιακών περιορισμών μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας σοβαρής απάντησης. Χρειάζονται αποτελεσματικοί έλεγχοι, ουσιαστική ευθύνη των πλατφορμών, προστασία των προσωπικών δεδομένων και ενημέρωση των γονέων.

Η νομοθεσία από μόνη της δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ψηφιακή παιδεία, την οικογένεια και το σχολείο. Ούτε αρκεί να υπάρχει ένας κανόνας αν όλοι γνωρίζουν πόσο εύκολα παρακάμπτεται. Η κυβέρνηση παρουσιάζει την πρωτοβουλία ως ελληνική πρόταση που αποκτά ευρωπαϊκή διάσταση. Πολύ καλά. Η πραγματική αξία της θα φανεί στην τελική πολιτική που θα εφαρμοστεί και στην προστασία που θα προσφέρει στα παιδιά. Σε αυτό το πεδίο ο κυβερνητικός αυτοθαυμασμός καλό είναι να περιμένει. Οι ανήλικοι έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από λειτουργικούς κανόνες παρά από πατρότητα μιας ευρωπαϊκής ιδέας.

Στις δημόσιες συγκοινωνίες το κριτήριο γίνεται εξαιρετικά απλό. Η αναβάθμιση των μέσων σταθερής τροχιάς είναι απαραίτητη και η ανακατασκευή ενός συρμού αποτελεί ένα βήμα στη σωστή κατεύθυνση. Ο επιβάτης, πάντως, δεν αξιολογεί το σύστημα από την τελετή παράδοσης. Το αξιολογεί από τη συχνότητα των δρομολογίων, τον συνωστισμό, τις βλάβες, την καθυστέρηση, την προσβασιμότητα και την ώρα που τελικά φτάνει στη δουλειά του.

Ο γερασμένος στόλος απαιτεί μακρόχρονο πρόγραμμα ανανέωσης, σταθερή χρηματοδότηση και λογοδοσία. Μια επιμέρους παράδοση μπορεί να είναι καλή είδηση χωρίς να χρειάζεται να σηκώσει στους ώμους της ολόκληρο τον εκσυγχρονισμό των συγκοινωνιών. Ο πρωθυπουργός μπορεί φυσικά να επιβιβαστεί στον ανακαινισμένο συρμό για να δει την αλλαγή. Ο καθημερινός επιβάτης έχει ήδη πολύ περισσότερες διαδρομές στη διάθεσή του για να την αξιολογήσει.

Η ίδια αρχή ισχύει στις μεγάλες ενεργειακές επενδύσεις. Η αποθήκευση ενέργειας αποτελεί κρίσιμη υποδομή για την καλύτερη αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών και τη σταθερότητα του ηλεκτρικού συστήματος. Η εγκατεστημένη ισχύς και το μέγεθος μιας μονάδας έχουν τεχνική σημασία. Για τον πολίτη και την επιχείρηση υπάρχει ακόμη ένα νούμερο που ενδιαφέρει περισσότερο, η τελική τιμή της ενέργειας.

Η ενεργειακή μετάβαση θα κριθεί από την ασφάλεια, την ανθεκτικότητα του δικτύου, το κόστος και την επίδρασή της στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Η Ελλάδα διαθέτει ήλιο, άνεμο και σημαντικές γεωγραφικές δυνατότητες. Το δύσκολο έργο είναι να μετατραπούν αυτά τα πλεονεκτήματα σε εθνικό οικονομικό όφελος και προσιτή ενέργεια. Οι νέες επενδύσεις είναι χρήσιμες. Η επιτυχία τους γίνεται πολύ πιο πειστική όταν αρχίσει να εμφανίζεται και στον λογαριασμό.

Στο Ελληνικό, οι νέες αθλητικές εγκαταστάσεις και οι χώροι προπόνησης των εθνικών ομάδων αποτελούν θετική εξέλιξη. Οι αθλητές υψηλού επιπέδου χρειάζονται σύγχρονες υποδομές και επιστημονική υποστήριξη. Μια σοβαρή αθλητική πολιτική φτάνει όμως μέχρι το σωματείο της επαρχίας, τον δημοτικό χώρο άθλησης και το παιδί της γειτονιάς που πρέπει να έχει πρόσβαση σε ασφαλείς εγκαταστάσεις ανεξάρτητα από το εισόδημα των γονιών του.

Η αξιοποίηση του Ελληνικού θα κριθεί συνολικά, από το δημόσιο και οικονομικό αποτύπωμά της και όχι από κάθε μεμονωμένη ανακοίνωση που συνοδεύει την εξέλιξη του έργου. Οι εθνικές ομάδες αξίζουν σύγχρονους χώρους. Ο ελληνικός αθλητισμός αξίζει ταυτόχρονα μια πολιτική που δεν αρχίζει και τελειώνει στα μεγάλα έργα της Αθήνας. Οι αθλητές μας χρειάζονται πολύ περισσότερα από μια τελετή αναγνώρισης όταν έρθει το μετάλλιο. Χρειάζονται κράτος παρόν όλα τα χρόνια που προηγούνται.

Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς έχει διαφορετικό βάρος. Ο επαναπατρισμός αρχαιοτήτων που απομακρύνθηκαν παράνομα από την Ελλάδα είναι επιτυχία και πρέπει να χαιρετίζεται. Η συστηματική αναζήτηση, τεκμηρίωση, διεκδίκηση και επιστροφή ελληνικών αρχαιοτήτων απαιτεί διεθνείς συνεργασίες, επιμονή και συνέχεια που ξεπερνά κατά πολύ τον πολιτικό χρόνο μιας κυβέρνησης.

Ο ελληνικός πολιτισμός δεν είναι διακοσμητικό υλικό της δημόσιας εικόνας του κράτους. Αποτελεί στοιχείο της ιστορικής συνέχειας και της διεθνούς παρουσίας της χώρας. Κάθε επιστροφή έχει σημασία, αλλά ο μαραθώνιος που σωστά περιγράφεται στην κυβερνητική ανασκόπηση δεν κερδίζεται με ένα καλό εβδομαδιαίο δελτίο. Κερδίζεται με χρόνια δουλειάς, τεκμηρίωσης και διπλωματικής επιμονής.

Στις μεταμοσχεύσεις η συζήτηση αλλάζει εντελώς μέτρο, επειδή εδώ μιλάμε για ανθρώπινες ζωές. Η απόφαση μιας οικογένειας να δωρίσει όργανα μέσα στην οδύνη της απώλειας είναι πράξη βαθιάς αλληλεγγύης που αξίζει απόλυτο σεβασμό. Το ίδιο και η δουλειά γιατρών, νοσηλευτών και όλων όσοι συμμετέχουν σε μια διαδικασία που απαιτεί γνώση, ταχύτητα και τεράστια ευθύνη.

Οι ενθαρρυντικοί αριθμοί έχουν πραγματική σημασία. Η εθνική πολιτική μεταμοσχεύσεων θα κριθεί επίσης από την πρόσβαση των ασθενών, την επάρκεια των μονάδων, το εξειδικευμένο προσωπικό και την ικανότητα της χώρας να αυξήσει την προσφορά οργάνων. Η πρόοδος στο Ωνάσειο και η δυνατότητα να αντιμετωπίζονται παιδιά στην Ελλάδα αποτελούν σπουδαία βήματα. Η μεγάλη κατάκτηση θα είναι αυτές οι δυνατότητες να αποτελούν οργανικό μέρος ενός ισχυρού, προσβάσιμου και σταθερού συστήματος μεταμοσχεύσεων. Στην Υγεία, περισσότερο ίσως από οπουδήποτε αλλού, η μεμονωμένη επιτυχία αποκτά πραγματική αξία όταν παύει να είναι εξαίρεση.

Κάπου εδώ φαίνεται και η διαφορά ανάμεσα στην εβδομαδιαία καταγραφή και στον πολιτικό απολογισμό. Τα μέτρα, τα έργα, οι συμφωνίες και οι πρωτοβουλίες μπορούν να απαριθμηθούν εύκολα. Η ουσία βρίσκεται σε όσα έχουν αλλάξει με τρόπο μόνιμο στη ζωή των ανθρώπων. Στην αγοραστική δύναμη, στη στέγη, στην ενέργεια, στη διατροφή, στην Υγεία, στην Παιδεία, στην οικονομική ζωή της περιφέρειας και στις δυνατότητες που έχει ένας νέος άνθρωπος να μείνει στην Ελλάδα και να δημιουργήσει εδώ.

Εκεί πρέπει να αναζητείται και η απάντηση για την ισχύ της ελληνικής οικονομίας. Αν δημιουργεί περισσότερο πλούτο, αν αυξάνει την εγχώρια προστιθέμενη αξία, αν οι πολίτες βλέπουν πραγματική βελτίωση στο εισόδημά τους και αν η χώρα μειώνει την ανάγκη της για διαρκείς προσωρινές ενισχύσεις και εξωτερική χρηματοδότηση. Τα αποτελέσματα αυτά δεν χωρούν πάντα σε μια ευχάριστη εβδομαδιαία αφήγηση. Έχουν όμως το πλεονέκτημα ότι μπορούν να μετρηθούν.

Για τη Νέα Δημοκρατία υπάρχει και μια ακόμη διάσταση, η πολιτική της ταυτότητα. Η παράταξη που ίδρυσε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε αναφορά στην εθνική ανεξαρτησία, στην κοινωνική συνοχή, στην οικονομική ανάπτυξη, στη μεσαία τάξη, στην περιφέρεια και στους ανθρώπους της πραγματικής οικονομίας. Δεν συγκροτήθηκε ως ένας ιδεολογικά ουδέτερος μηχανισμός διαχείρισης που προσαρμόζει κάθε τόσο τη φυσιογνωμία του στις ανάγκες της επικοινωνιακής συγκυρίας.

Η ιστορική παρακαταθήκη μιας μεγάλης παράταξης δεν είναι μουσειακό αντικείμενο ούτε υποχρεωτική επετειακή παράγραφος. Είναι σημείο αναφοράς για τις επιλογές της. Η ανανέωση είναι αναγκαία, η κοινωνία αλλάζει και καμία σοβαρή πολιτική δύναμη δεν μπορεί να μένει ακίνητη. Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα στην εξέλιξη μιας ταυτότητας και στην αργή εξαφάνισή της μέσα σε μια διαρκή προσπάθεια να χωρέσουν όλοι κάτω από την ίδια επικοινωνιακή ομπρέλα.

Η χώρα έχει ανάγκη από κυβέρνηση που μπορεί να αποδείξει ότι η οικονομία γίνεται ισχυρότερη, ότι η κοινωνία συμμετέχει στην πρόοδο, ότι οι θεσμοί λειτουργούν και ότι η διεθνής θέση της Ελλάδας μεταφράζεται σε συγκεκριμένο εθνικό όφελος. Έχει ανάγκη από μεγαλύτερη οικονομική αντοχή, περιφέρεια με ζωή, σοβαρή δημογραφική πολιτική, δημόσιες υπηρεσίες που λειτουργούν και μια εθνική στρατηγική που δεν εξαρτάται από τον επόμενο κύκλο επιδοτήσεων ή ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.

Γι’ αυτό η συζήτηση για το αν η ανασκόπηση πρέπει να γίνει μικρότερη έχει τελικά περιορισμένο ενδιαφέρον. Μπορεί να γίνει δέκα σελίδες, πέντε ή δύο. Τα βασικά προβλήματα της χώρας δεν ακολουθούν την επιμέλεια του κειμένου.

Η πραγματική συντόμευση που θα είχε ενδιαφέρον είναι άλλη. Να μικρύνει η απόσταση ανάμεσα σε όσα ανακοινώνονται και σε όσα ζει ο πολίτης.

Εκεί θα κριθεί η διακυβέρνηση.