Η χαμένη πολιτική οικογένεια και το διαχρονικό δίλημμα της Νέας Δημοκρατίας

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Οι περιοδείες που ξεκινά ο Αντώνης Σαμαράς από τα Καμένα Βούρλα, με επόμενους σταθμούς τη Λάρισα, την Κατερίνη και τη Θεσσαλονίκη, δείχνουν ότι κάτι κινείται πλέον σε πιο οργανωμένη πολιτική βάση. Οι συναντήσεις με αγρότες, παραγωγικούς φορείς, αυτοδιοικητικά στελέχη και ανθρώπους με τους οποίους συνδέθηκε στα χρόνια της πολιτικής του διαδρομής δεν είναι απλώς μια σειρά προσωπικών επαφών. Έχουν σαφή χαρακτηριστικά πολιτικής προετοιμασίας.

Άλλωστε, η σημερινή του παρουσία στο οικονομικό συνέδριο της «Ναυτεμπορικής» και η έμφαση που δίνει στην οικονομία, στην παραγωγή και στην ακρίβεια δείχνουν ότι δεν θέλει να περιορίσει την παρέμβαση του σε μια γενική αντιπολιτευτική κριτική. Θέλει να ανοίξει μια ευρύτερη πολιτική συζήτηση για το πού πηγαίνει η χώρα και ποια διαφορετική πολιτική πρόταση μπορεί να υπάρξει.

Το αν αυτή η διαδρομή θα καταλήξει στη δημιουργία νέου κόμματος είναι κάτι που θα φανεί στην πράξη. Υπάρχει, όμως, ένα ερώτημα που προηγείται και είναι πολύ βαθύτερο για το πώς φτάσαμε στο σημείο ένας πρώην πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας και πρωθυπουργός να αναζητά πολιτική έκφραση έξω από την παράταξη στην οποία μεγάλωσε, την οποία υπηρέτησε και της οποίας υπήρξε αρχηγός.

Γιατί εδώ δεν έχουμε απλώς μια ακόμη προσωπική πολιτική διαφωνία. Έχουμε ένα πρόβλημα ταυτότητας της ίδιας της Νέας Δημοκρατίας. Ένα πρόβλημα που αφορά το τι σημαίνει πολιτική οικογένεια, ποιες είναι οι κοινές της αξίες και, κυρίως, ποιος έχει δικαίωμα να τις ορίζει.

Υπάρχει μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην πολιτική οικογένεια και στην οικογένεια που αντιμετωπίζει την πολιτική ως δική της υπόθεση. Η πρώτη στηρίζεται σε κοινές ιδέες, αξίες, ιστορικές αναφορές και σε μια κοινή αντίληψη για την πατρίδα. Η δεύτερη στηρίζεται σε προσωπικές φιλοδοξίες, συγγενικούς δεσμούς και μηχανισμούς εξουσίας. Και φοβάμαι ότι στη σημερινή Νέα Δημοκρατία αυτές οι δύο έννοιες έχουν αρχίσει να συγχέονται επικίνδυνα.

Η Νέα Δημοκρατία δεν δημιουργήθηκε ως ένας μηχανισμός εξασφάλισης κυβερνητικών θέσεων ούτε ως ένα κόμμα που θα αλλάζει ιδεολογικό πρόσωπο ανάλογα με τις ανάγκες του εκάστοτε αρχηγού. Ήταν μια μεγάλη πολιτική παράταξη, στην οποία συνυπήρχαν διαφορετικές απόψεις και κοινωνικές αναφορές, αλλά υπήρχαν και ορισμένες σταθερές, κι’ αυτές ήταν η εθνική συνείδηση, η κοινωνική συνοχή, η ελευθερία, η πίστη στους θεσμούς, η οικογένεια, η παράδοση, η παραγωγική οικονομία και η αντίληψη ότι η πολιτική υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.

Αυτή ήταν η δύναμή της. Δεν ήταν όλοι ίδιοι, ούτε συμφωνούσαν σε όλα. Δεν χρειαζόταν, όμως, να συμφωνούν. Μια μεγάλη παράταξη δεν φοβάται τη διαφορετική άποψη. Τη χρειάζεται για να εξελίσσεται και να παραμένει ζωντανή.

Σήμερα, αντίθετα, βλέπουμε μια Νέα Δημοκρατία που έχει απομακρυνθεί από σημαντικό μέρος της κοινωνικής και ιδεολογικής της βάσης. Μια παράταξη που μοιάζει να έχει μετατραπεί σε ένα προσωποκεντρικό κυβερνητικό σχήμα, όπου η πολιτική ταυτότητα υποχωρεί μπροστά στην επικοινωνία, οι ιδέες μπροστά στη διαχείριση και η σύνθεση μπροστά στην απαίτηση για πειθαρχία. Η σημερινή ηγεσία φαίνεται να αντιλαμβάνεται την ενότητα ως συμφωνία με τον αρχηγό και όχι ως συνύπαρξη ανθρώπων με κοινές πολιτικές αναφορές.

Και εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της διακυβέρνησης Μητσοτάκη. Ενώ επικαλείται διαρκώς την ενότητα της παράταξης, αντιμετωπίζει την ιδεολογική διαφοροποίηση σαν πρόβλημα. Ενώ μιλά για ανανέωση, αποκόπτει τη Νέα Δημοκρατία από τις ιστορικές και κοινωνικές της ρίζες. Ενώ υποτίθεται ότι εκφράζει τη μεγάλη κεντροδεξιά, έχει δημιουργήσει ένα πολιτικό μείγμα στο οποίο συναντώνται στοιχεία του Ποταμιού, του σημιτικού ΠΑΣΟΚ και μιας Νέας Δημοκρατίας που όλο και περισσότερο δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τον εαυτό της.

Και το πρόβλημα δεν είναι απλώς η μετακίνηση προς το Κέντρο. Μια μεγάλη παράταξη οφείλει να συνομιλεί με ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Το πρόβλημα είναι να μην ξέρει πλέον τι εκπροσωπεί και από ποιες αξίες αντλεί τη νομιμοποίηση της.

Αν αναζητήσει κανείς τις ρίζες αυτής της αντίληψης, θα συναντήσει αναπόφευκτα το 1993. Τότε που η σύγκρουση του Αντώνη Σαμαρά με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, με αφορμή το ζήτημα των Σκοπίων, οδήγησε στην αποχώρηση του από τη Νέα Δημοκρατία και στη δημιουργία της Πολιτικής Άνοιξης.

Δεν χρειάζεται να εξωραΐσουμε εκείνη την περίοδο ούτε να αγνοήσουμε τις πολιτικές αντιφάσεις της. Χρειάζεται, όμως, να θυμόμαστε ολόκληρη την ιστορία και όχι μόνο την εκδοχή που βολεύει κάθε φορά την οικογένεια Μητσοτάκη.

Γιατί η πτώση της κυβέρνησης Κωνσταντίνου Μητσοτάκη δεν μπορεί να φορτώνεται στον Αντώνη Σαμαρά. Η πολιτική ευθύνη για την κατάληξη εκείνης της κυβέρνησης ανήκε πρωτίστως στον ίδιο τον τότε πρωθυπουργό. Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης έβλεπε ότι έχανε τις επερχόμενες εκλογές και επέλεξε να οδηγήσει την πολιτική σύγκρουση στα άκρα, αντί να αναζητήσει μια διαφορετική διέξοδο. Η ιστορία, άλλωστε, έδωσε την απάντηση της, καθώς η Νέα Δημοκρατία έχασε πράγματι τις εκλογές του Οκτωβρίου του 1993 και ο Ανδρέας Παπανδρέου επέστρεψε στην εξουσία.

Επομένως, είναι τουλάχιστον βολικό να παρουσιάζεται μέχρι σήμερα ο Σαμαράς ως ο άνθρωπος που δήθεν ευθύνεται για την πτώση εκείνης της κυβέρνησης, παραβλέποντας τις επιλογές και τους πολιτικούς υπολογισμούς του ίδιου του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Η ιστορία δεν γράφεται με οικογενειακές αφηγήσεις ούτε με την επιλεκτική ανάδειξη των ευθυνών των άλλων.

Το ουσιαστικό, όμως, είναι κάτι άλλο. Το 1993 ο Σαμαράς επέλεξε να συγκρουστεί με την κυβερνητική γραμμή σε ένα μείζον εθνικό ζήτημα, αναλαμβάνοντας το πολιτικό κόστος. Μπορεί κανείς να κρίνει τις επιλογές του, να διαφωνήσει μαζί του ή να συζητήσει τις συνέπειες τους. Δεν μπορεί, όμως, να αγνοήσει ότι δεν επέλεξε την εύκολη λύση της σιωπής και της παραμονής στην εξουσία.

Και εδώ υπάρχει μια ενδιαφέρουσα συνέχεια με το σήμερα. Ο Αντώνης Σαμαράς δεν είναι κάποιος που βρέθηκε απέναντι στη Νέα Δημοκρατία επειδή δεν είχε θέση στην πολιτική της ιστορία. Υπήρξε υπουργός, κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος, πρόεδρος του κόμματος και πρωθυπουργός. Είχε μάλιστα στηρίξει και τον ίδιο τον Κυριάκο Μητσοτάκη σε προηγούμενες φάσεις της πολιτικής του διαδρομής. Η σημερινή ρήξη, επομένως, δεν μπορεί να εξηγηθεί απλώς ως μια προσωπική αντιπαράθεση ή ως μια διαμάχη για την ηγεσία.

Αφορά δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το τι είναι μια παράταξη και ποια είναι η σχέση της με την εξουσία.

Από τη μία, μια αντίληψη που θέλει την παράταξη προσαρμοσμένη στις επιλογές της ηγεσίας, με περιορισμένο χώρο για διαφορετικές φωνές και με την πολιτική συνέχεια να ταυτίζεται σχεδόν αποκλειστικά με το πρόσωπο του αρχηγού. Από την άλλη, μια αντίληψη που θεωρεί ότι η Νέα Δημοκρατία έχει ιστορία, ιδρυτικές αρχές και πολιτική φυσιογνωμία που δεν μπορεί να αλλάζει κατά βούληση, ανάλογα με τις προσωπικές στρατηγικές κανενός.

Αυτό εξηγεί και τη στάση της σημερινής ηγεσίας απέναντι στον Σαμαρά. Αντί να αντιμετωπίσει τις παρεμβάσεις του ως αφορμή για μια σοβαρή πολιτική συζήτηση μέσα στην ευρύτερη κεντροδεξιά, συχνά επιλέγει να τις αντιμετωπίζει ως προσωπική αμφισβήτηση. Σαν να είναι η διαφωνία με τον πρωθυπουργό ασυγχώρητη πράξη και όχι στοιχείο της δημοκρατικής λειτουργίας μιας μεγάλης παράταξης.

Κι όμως, ο Σαμαράς δεν θέτει μόνο ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Μιλά για την οικονομία, την παραγωγή, την κοινωνική δικαιοσύνη, την οικογένεια, το δημογραφικό, την παιδεία, τους θεσμούς και την εθνική στρατηγική. Με άλλα λόγια, επαναφέρει στο τραπέζι ζητήματα που κάποτε αποτελούσαν τον πυρήνα της ιδεολογικής φυσιογνωμίας της Νέας Δημοκρατίας.

Εδώ βρίσκεται και η ουσία της σημερινής του παρέμβασης. Δεν αρκεί να αλλάξει μια κυβέρνηση, αν παραμένει ίδια η αντίληψη για την πολιτική και την εξουσία. Χρειάζεται να ξανανοίξει η συζήτηση για το ποια χώρα θέλουμε, ποια οικονομία χρειαζόμαστε, ποια θέση διεκδικούμε στον κόσμο και ποιες αξίες θέλουμε να μεταφέρουμε στις επόμενες γενιές.

Γιατί μια πολιτική οικογένεια δεν είναι κλειστός κύκλος συγγενών, συνεργατών και ανθρώπων που οφείλουν την πολιτική τους παρουσία σε έναν αρχηγό. Είναι μια κοινότητα ανθρώπων που μπορεί να διαφωνεί, αλλά αναγνωρίζει κοινές ρίζες και κοινές ευθύνες. Δεν ανήκει σε κανέναν. Και ασφαλώς δεν κληρονομείται.

Ο Αντώνης Σαμαράς, τόσο το 1993 όσο και σήμερα, επιμένει σε αυτή τη διάσταση της πολιτικής. Το αν συμφωνεί κανείς με όλες τις επιλογές του είναι άλλο ζήτημα. Εκείνο που έχει σημασία είναι ότι υπερασπίζεται την άποψη πως η πολιτική ταυτότητα μιας παράταξης δεν μπορεί να υποτάσσεται στις ανάγκες της εκάστοτε ηγεσίας. Με αυτή την έννοια, λειτουργεί ως θεματοφύλακας μιας πολιτικής και ιδεολογικής παράδοσης που κινδυνεύει να χαθεί.

Και ίσως τελικά αυτό να είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα της σημερινής Νέας Δημοκρατίας. Δεν είναι ότι κάποιοι διαφωνούν με τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Είναι ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι που αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στην ιστορική και ιδεολογική διαδρομή της παράταξης δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τη σημερινή της φυσιογνωμία.

Η Νέα Δημοκρατία δεν είναι οικογενειακή επιχείρηση, ούτε ιδιοκτησία κανενός. Είναι μια πολιτική παρακαταθήκη που δημιουργήθηκε από ανθρώπους με διαφορετικές διαδρομές, αλλά με κοινές αναφορές στην πατρίδα, την ελευθερία και την κοινωνική συνοχή.

Και το πραγματικό ερώτημα σήμερα δεν είναι αν ο Σαμαράς θα δημιουργήσει ένα νέο κόμμα. Είναι γιατί μια τόσο μεγάλη πολιτική παράταξη έφτασε στο σημείο να μην μπορεί πλέον να χωρέσει μέσα της ανθρώπους που υπερασπίζονται τις ιδεολογικές της ρίζες.

Γιατί όταν μια πολιτική οικογένεια χάνει την ταυτότητα της, δεν κινδυνεύει απλώς να χάσει κάποιους ανθρώπους. Κινδυνεύει να χάσει τον λόγο για τον οποίο υπάρχει.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.