Από το «καφενείο» της δημοκρατίας στο παλάτι της αυθαιρεσίας

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Μέσα στο πλούσιο αλλά βαθιά κούφιο λεξιλόγιο των κονδυλοφόρων της σημερινής κυβέρνησης, όσων στερούνται επιχειρήματα αλλά περισσεύουν σε καχυποψία, δολοφονία χαρακτήρων και προβολή ενοχών, υπάρχει μια λέξη που χρησιμοποιείται με ιερή επιμονή: «καφενόβιος». Την εκτοξεύουν ως προσβολή σε όποιον τολμά να αμφισβητήσει το αφήγημα του Μεγάρου Μαξίμου, σε όποιον αρνείται να υποκύψει στην επικοινωνιακή μονοκρατορία. Μόνο που, χωρίς να το καταλαβαίνουν, αποκαλύπτουν βαθύτερο φόβο. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη φοβάται το καφενείο, γιατί φοβάται τον πολίτη.

Θυμάμαι την εποχή που τα καφενεία ήταν ο φυσικός χώρος της δημοκρατίας. Εκεί όπου ο καθένας είχε άποψη. Όσες οι καρέκλες, τόσες και οι φωνές. Εκεί όπου η συμμετοχή στα κοινά ήταν πηγαία, μια υπόθεση τιμής και πάθους. Δεν ήταν «κουβέντες του αέρα» αλλά η έκφραση ενός λαού που πάντα ήθελε να παίρνει τη μοίρα του στα χέρια του. Γιατί, πράγματι, ο Έλληνας είναι ιδιαίτερη περίπτωση. Έντονος, ατίθασος, «με τα καπρίτσια του, στον θεό του», όπως έλεγε ο Κολοκοτρώνης. Ένας άνθρωπος που κουβαλά μέσα του μια ισχυρή ατομικότητα, μια βαθιά «εγωπιστία» που όμως δεν αναιρεί το συλλογικό συμφέρον αλλά το τροφοδοτεί.

Αυτό το γνώρισμα δεν γεννήθηκε σήμερα. Ο Απόστολος Βακαλόπουλος, στο εμβληματικό έργο Ο χαρακτήρας των Ελλήνων, υπογραμμίζει πως «το πιο χτυπητό χαρακτηριστικό των Ελλήνων είναι η έντονη ατομικότητα». Μια αρετή «γεννημένη από τον φυσικό διαμελισμό της χώρας», από τον τρόπο που τα βουνά και οι θάλασσες έφτιαξαν μικρές κοινότητες, αυτόνομες, περήφανες, αποφασισμένες να διεκδικούν. Αυτή η πνευματική κληρονομιά γέννησε τον Έλληνα που μιλά στον ενικό, τον πολίτη που δεν θεωρεί τον άρχοντα θεό, αλλά συνομιλητή. Γέννησε το πάθος για ελευθερία, τη λαϊκή συμμετοχή, την ισότητα που προϋπήρξε θεσμών και συνταγμάτων.

Και αυτό ακριβώς ενοχλεί σήμερα. Γιατί ο Μητσοτάκης δεν θέλει πολίτες. Θέλει θεατές. Δεν θέλει διάλογο. Θέλει μονόλογο. Δεν θέλει κριτική. Θέλει χειροκροτήματα στις κορδέλες των δήθεν έργων, στα οποία η ουσία θάβεται κάτω από το επικοινωνιακό περιτύλιγμα. Δεν θέλει τα καφενεία, γιατί δεν μπορεί να τα ελέγξει. Δεν μπορεί να μοιράσει non paper στους θαμώνες. Δεν μπορεί να στήσει κάμερες και να σκηνοθετήσει πραγματικότητα.

Το καφενείο είναι ανεξέλεγκτο. Είναι αυθεντικό. Είναι ελληνικό. Είναι ό,τι ακριβώς απεχθάνεται η κυβέρνηση, δηλαδή ένας χώρος όπου η δημοκρατία δεν παίζεται, ζει. Γι’ αυτό και επιχειρούν να το λοιδορήσουν. Γιατί εκεί, στο πιο απλό κύτταρο της κοινωνικής ζωής, καταρρέει το αφήγημα τους. Εκεί ο πολίτης εκφράζεται χωρίς φόβο. Εκεί η εξουσία δεν μπορεί να κάνει κουμάντο. Εκεί η φωνή του λαού δεν πνίγεται από χορηγούμενη «ενημέρωση».

Η παράδοση του ελληνικού καφενείου, λοιπόν, δεν είναι ντροπή. Είναι τιμή. Είναι μια υπενθύμιση ότι εδώ, σε αυτή τη χώρα, η δημοκρατία δεν χρειάστηκε ποτέ διαπιστευτήρια από κανέναν. Γεννήθηκε από τον λαό και ανήκει στον λαό.

Και σήμερα, περισσότερο από ποτέ, χρειάζεται μια ηγεσία που να μην φοβάται αυτή τη φωνή. Μια ηγεσία που να εμπιστεύεται τον Έλληνα, όχι να τον αντιμετωπίζει ως χειραγωγούμενο ακροατήριο. Μια ηγεσία που να ξέρει ότι το έθνος προχωρά όταν μιλάει αληθινά, όχι όταν φωτογραφίζεται ωραία.

Χρειάζεται μια ηγεσία που να έχει ρίζες, όχι βιτρίνες. Πυξίδα, όχι πυροτεχνήματα. Πατριωτισμό, όχι επιτελική αλαζονεία.

Με άλλα λόγια, χρειάζεται μια ηγεσία που δεν περιφρονεί τον λαό, αλλά τον σέβεται. Που δεν κρύβεται πίσω από τεχνοκράτες, αλλά παίρνει θέση. Που δεν φοβάται τον διάλογο, γιατί η πολιτική της είναι καθαρή. Που δεν φοβάται το καφενείο, γιατί ξέρει ότι εκεί χτυπά η καρδιά της Ελλάδας.

Αν η αλήθεια ακούγεται στο καφενείο, τότε εκεί θα ξαναγεννηθεί και η ελπίδα. Όχι στα σαλόνια μιας εξουσίας που μπερδεύει την προπαγάνδα με την πρόοδο. Γιατί αυτό τον τόπο δεν θα τον σώσει ο προπαγανδιστής. Θα τον σώσει, όπως πάντα, ο πολίτης.