Το τέλος των μεγάλων λέξεων σε μια δημοκρατία αρχηγικού συγκεντρωτισμού
Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού
Η ιστορική εμπειρία διδάσκει πως η πολιτική ομολογία, ακόμη και όταν ενδύεται τον μανδύα της θεσμικής σοβαρότητας, λειτουργεί ως μια μορφή συλλογικού εξαγνισμού που αποκαλύπτει την αλήθεια πίσω από τα προπετάσματα καπνού. Στη σημερινή συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, η αυθόρμητη αποδοχή των κυβερνητικών εξαγγελιών από τους βουλευτές λειτούργησε ως μια ιδιότυπη εξομολόγηση, όπου η ανάγκη για εσωτερική συνοχή υπερίσχυσε της πικρής γνώσης για την πραγματική κατάσταση της χώρας.
Το χειροκρότημα στην αίθουσα δεν ήταν απλώς μια τυπική ένδειξη υποστήριξης, αλλά η συνειδητή συμμετοχή σε μια τελετουργία που επιχειρεί να ξορκίσει τη φθορά μιας καθεστωτικής πρακτικής, η οποία εδώ και καιρό δείχνει να έχει αποκοπεί από το ηθικό και πολιτικό της έρεισμα. Αυτή η προσπάθεια αναβάπτισης στις έννοιες της πατρίδας και της δημοκρατίας επιχειρήθηκε σε μια χρονική συγκυρία που οι θεσμοί δοκιμάζονται από διαδοχικά σκάνδαλα, δημιουργώντας ένα οξύμωρο σχήμα μεταξύ της ρητορικής έξαρσης και της καθημερινής πραγματικότητας.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, αναδύεται με τρόπο σχεδόν καρικατουρίστικο ένας ιδιότυπος βοναπαρτισμός του Πρωθυπουργού, ο οποίος, πεπεισμένος για το αλάθητο της προσωπικής του αυθεντίας, επιχειρεί να υπερβεί τις παραδοσιακές δημοκρατικές διαδικασίες προς όφελος μιας προσωποπαγούς εξουσίας. Όταν οι λέξεις «ελευθερία» και «ισότητα» επιστρατεύονται ως εργαλεία συνταγματικής αναθεώρησης από έναν ηγέτη που συμπεριφέρεται περισσότερο ως πεφωτισμένος μονάρχης παρά ως πρώτος μεταξύ ίσων, τότε η πολιτική ομιλία μετατρέπεται σε ένα κενό περιεχομένου κείμενο, σχεδιασμένο να υπηρετεί τη διατήρηση του «θρόνου» και όχι την ευημερία της πολιτείας.
Η δε επίκληση της Ευρώπης ως πιστοποιητικού νομιμοποίησης δεν μπορεί πλέον να καλύψει το χάσμα ανάμεσα στις ευρωπαϊκές αρχές δικαίου και τις εγχώριες μεθοδεύσεις, καθιστώντας την όλη διαδικασία μια άσκηση επικοινωνιακής διαχείρισης παρά μια ουσιαστική θεσμική τομή. Όταν η κυβέρνηση μιλά για «ευρωπαϊκό εκσυγχρονισμό» μέσω της Συνταγματικής Αναθεώρησης, ουσιαστικά προτάσσει το επιχείρημα πως αυτό που πράττει είναι ορθό επειδή υποτίθεται πως «έτσι γίνεται έξω», χρησιμοποιώντας το ως έναν βολικό τρόπο για να κλείσει πρόωρα κάθε συζήτηση για τις εγχώριες ιδιαιτερότητες ή τις κοινωνικές αντιδράσεις. Αλλά και η εργαλειοποίηση των ευρωπαϊκών θεσμών, όπου οι υποδείξεις των Βρυξελλών αγνοούνται επιδεικτικά όταν αφορούν τη διαφάνεια αλλά υιοθετούνται με πάθος όταν εξυπηρετούν τον συγκεντρωτισμό, απογυμνώνει το αφήγημα της σύγκλισης από κάθε ίχνος ειλικρίνειας.
Η ατμόσφαιρα αυτής της τεχνητής ευφορίας ξυπνά μνήμες από ένα πρόσφατο παρελθόν, θυμίζοντας έντονα τις τελευταίες ημέρες της διακυβέρνησης του Αλέξη Τσίπρα πριν από την εκλογική του κατάρρευση. Τότε, όπως και τώρα, η ηγεσία οχυρωνόταν πίσω από μεγαλόπνοα αφηγήματα και μια δήθεν ηθική υπεροχή, αδυνατώντας να αντιληφθεί τον επερχόμενο πολιτικό σεισμό που προκαλούσε η κοινωνική δυσαρέσκεια. Η άρνηση της πραγματικότητας και η καταφυγή σε ιδεολογικά στερεότυπα λειτούργησαν ως προάγγελος μιας ήττας που, αν και μη προβλεπόμενη από τον στενό κύκλο της εξουσίας, ήταν ήδη ορατή σε ολόκληρο το κοινωνικό σώμα.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι βουλευτές που σήμερα επικροτούσαν με θέρμη, γνωρίζουν κατά βάθος ότι η εμμονή σε μια κενή πρακτικού νοήματος ρητορική και η αποδοχή ενός αρχηγικού συγκεντρωτισμού δεν αποτελούν ένδειξη ισχύος, αλλά ομολογία αδυναμίας. Η ελευθερία της θέλησης που προσφέρει η ειλικρινής παραδοχή των λαθών είναι η μόνη που θα επέτρεπε στην παράταξη να κρατήσει το κεφάλι ψηλά απέναντι στην ιστορία, απαλλαγμένη από τις ψευδαισθήσεις ενός «σωτήρα» που διοικεί με διατάγματα και επικοινωνιακά τεχνάσματα.
Αντίθετα, η επιλογή να συντηρηθεί ένα αφήγημα που αγνοεί τα δομικά προβλήματα της χώρας και τη θεσμική διολίσθηση, μετατρέπει την ομιλία σε έναν επιθανάτιο ρόγχο μιας περιόδου που, παρά τη λάμψη των λέξεων και το βοναπαρτικό της ύφος, οδεύει προς την αναπόφευκτη πολιτική της αποδρομή.
