Η Εβδομάδα που δεν μας Είπαν IV

Γράφει ο Ρένος Δούκας

Όταν χάνονται ανθρώπινες ζωές, η κοινωνία δεν αναζητά αφηγήσεις ούτε εβδομαδιαίες ανασκοπήσεις. Αναζητά ευθύνη. Και η ευθύνη δεν εξαντλείται στη διαπίστωση ότι αλλάζει το φίλτρο. Το φίλτρο έχει ήδη αφαιρεθεί. Αυτό που απομένει είναι το ερώτημα αν το κράτος λειτουργεί ή αν απλώς σχολιάζει εκ των υστέρων τις συνέπειες της δικής του ανεπάρκειας.

Η παρουσίαση του ελληνικού σχεδίου SAFE ως εθνικής επιτυχίας αποκαλύπτει κάτι διαφορετικό. Την πλήρη εξάρτηση της αμυντικής πολιτικής από ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία. Δεν πρόκειται για εθνικό αμυντικό δόγμα. Πρόκειται για συμμετοχή σε κοινοτικά προγράμματα, χωρίς σαφή ελληνική στρατηγική, χωρίς συνοχή, χωρίς συνέχεια. Η άμυνα όμως δεν συγκροτείται με αιτήσεις και εγκρίσεις. Συγκροτείται με σχέδιο, προτεραιότητες και πολιτική βούληση.

Το ίδιο σχήμα επαναλαμβάνεται στην αμυντική βιομηχανία. Η λεγόμενη ανάταξη των ΕΑΣ εμφανίζεται ως νέα αρχή, ενώ στην πράξη αποτελεί προσπάθεια κάλυψης δεκαετιών εγκατάλειψης με αποσπασματικές συμπράξεις. Δεν υπάρχει εθνικό σχέδιο παραγωγικής αυτάρκειας. Υπάρχει προσκόλληση σε εξωτερικούς εταίρους, χωρίς μακρόπνοη στρατηγική αυτονομίας. Αυτό δεν συνιστά αναγέννηση. Συνιστά εξάρτηση με διαφορετική ορολογία.

Τα μεγάλα έργα στην Κρήτη εντάσσονται στην ίδια λογική. Το αεροδρόμιο στο Καστέλι και ο ΒΟΑΚ προβάλλονται ως αποδείξεις αποτελεσματικότητας, ενώ είναι έργα που καθυστέρησαν επί δεκαετίες και υλοποιούνται σήμερα επειδή βρέθηκαν ευρωπαϊκοί πόροι. Δεν εντάσσονται σε ένα συνεκτικό εθνικό σχέδιο υποδομών. Είναι αποτέλεσμα συγκυρίας και χρηματοδοτικών ευκαιριών. Χωρίς τα ευρωπαϊκά κονδύλια, απλώς δεν θα είχαν προχωρήσει.

Ο ΒΟΑΚ ειδικά αναδεικνύει με τον πιο σκληρό τρόπο την αποσπασματικότητα του κράτους. Ένα έργο ζωτικής σημασίας παρέμεινε στα χαρτιά επί δεκαετίες, την ώρα που άνθρωποι έχαναν τη ζωή τους. Σήμερα παρουσιάζεται ως επιτυχία, χωρίς καμία ουσιαστική αυτοκριτική για τον χρόνο που χάθηκε και τις ευθύνες που δεν αποδόθηκαν.

Η επέκταση της επιστολικής ψήφου στους αποδήμους εντάσσεται στο ίδιο πρόβλημα. Πρωτοβουλίες χωρίς συνολικό θεσμικό όραμα. Αντί για μια συνεκτική πολιτική για τον απόδημο ελληνισμό και την επιστροφή ανθρώπινου κεφαλαίου, προωθούνται τεχνικές ρυθμίσεις χωρίς στρατηγική συνέχεια.

Το στεγαστικό ζήτημα αποκαλύπτει ακόμη πιο καθαρά την αναποτελεσματικότητα του κυβερνητικού σχεδιασμού. Αντί για εθνικό σχέδιο στέγης, εφαρμόζονται παρεμβάσεις αποσπασματικές, τοπικοί περιορισμοί και πρόχειρες ρυθμίσεις που ωθούν τις τιμές προς τα πάνω και διογκώνουν το πρόβλημα. Καθώς το Ταμείο Ανάκαμψης οδεύει προς ολοκλήρωση, δεν υπάρχει απάντηση για το πώς θα χρηματοδοτηθεί η στεγαστική πολιτική την επόμενη περίοδο.

Η επίκληση της πρόληψης στην υγεία ακολουθεί την ίδια λογική. Προγράμματα που στηρίζονται σε ευρωπαϊκούς πόρους, χωρίς ενίσχυση του πυρήνα του δημόσιου συστήματος υγείας. Όταν οι πόροι αυτοί εκλείψουν, τι απομένει. Ένα σύστημα εξαντλημένο, χωρίς επαρκές προσωπικό και χωρίς σχέδιο βιωσιμότητας.

Οι δείκτες ανεργίας και οι Ημέρες Καριέρας δεν αναιρούν την πραγματικότητα μιας οικονομίας που δεν παράγει, αλλά ανακυκλώνει χαμηλά αμειβόμενη εργασία. Χωρίς εθνικό παραγωγικό σχέδιο, χωρίς βιομηχανική πολιτική, χωρίς στρατηγική για την επόμενη μέρα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, η μείωση της ανεργίας παραμένει εύθραυστη και προσωρινή.

Ακόμη και στο ζήτημα της ασφάλειας στην εργασία, η απάντηση περιορίζεται σε στατιστικές και συγκρίσεις. Αποφεύγεται η ουσία. Η ανεπάρκεια των ελέγχων και η απουσία κουλτούρας πρόληψης. Όσο το κράτος λειτουργεί αντιδραστικά, οι τραγωδίες δεν θα αποτελούν εξαίρεση.

Η κάρτα αναπηρίας, όπως και άλλες παρεμβάσεις που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης, παρουσιάζεται ως μεταρρύθμιση. Στην πραγματικότητα πρόκειται για καθυστερημένη εφαρμογή στοιχειωδών υποχρεώσεων. Και εδώ απουσιάζει μια συνολική στρατηγική ένταξης και προσβασιμότητας. Υπάρχουν μόνο αποσπασματικές διορθώσεις.

Οι επιμέρους επιτυχίες των διωκτικών αρχών, όσο σημαντικές κι αν είναι, δεν υποκαθιστούν μια συνεκτική πολιτική ασφάλειας. Το κράτος εμφανίζεται ισχυρό σε μεμονωμένες επιχειρήσεις, όχι ως σταθερός εγγυητής τάξης και δικαιοσύνης.

Το Μουσείο Ολοκαυτώματος αποτελεί φωτεινή εξαίρεση. Ακόμη και εδώ, όμως, η χρηματοδότηση προέρχεται κυρίως από τρίτους. Το ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Ποιο είναι το εθνικό σχέδιο της χώρας για την επόμενη δεκαετία, όταν τα ευρωπαϊκά ταμεία στερέψουν.

Εδώ βρίσκεται το κεντρικό πρόβλημα. Η χώρα κυβερνάται με βάση το εκάστοτε διαθέσιμο πρόγραμμα και όχι με βάση εθνικό σχέδιο. Μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, δεν διακρίνεται στρατηγική, δεν διακρίνεται κατεύθυνση. Υπάρχει μόνο διαχείριση αποσπασματικών επιτυχιών και επικοινωνιακή υπεκφυγή απέναντι σε μια πραγματικότητα που γίνεται ολοένα και πιο απαιτητική.