Η δημοκρατία τραυματίζεται όταν ο ανθρώπινος πόνος γίνεται πολιτικό εργαλείο

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Η δημόσια συζήτηση που αναπτύχθηκε γύρω από την περιπέτεια υγείας του Γιώργου Μυλωνάκη, τόσο μέσα από την ανάρτηση του Άκη Σκέρτσου όσο και από την αναφορά του Κυριάκου Μητσοτάκη από το βήμα της Βουλής, εγείρει σοβαρά θεσμικά ερωτήματα. Όχι για το πρόσωπο που δοκιμάζεται, που εκεί η κοινωνία οφείλει μόνο σεβασμό και ευχές, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο η εκτελεστική εξουσία επέλεξε να εντάξει ένα ανθρώπινο δράμα στη δημόσια πολιτική αντιπαράθεση.

Η υγεία ενός ανθρώπου αποτελεί κατεξοχήν προσωπικό ζήτημα, προστατευόμενο από το Σύνταγμα και τις αρχές της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Όταν η πολιτική ηγεσία επιλέγει να το μετατρέψει σε στοιχείο πολιτικού λόγου, τότε η συζήτηση παύει να αφορά μόνο την ηθική διάσταση και αγγίζει τον πυρήνα της θεσμικής λειτουργίας της δημοκρατίας. Διότι η εργαλειοποίηση της ανθρώπινης ευαλωτότητας, ανεξαρτήτως προθέσεων, υπονομεύει την ουσία του πολιτικού πολιτισμού.

Η αναφορά του Πρωθυπουργού στη Βουλή, ενσωματωμένη σε μια ευρύτερη επιχειρηματολογία περί τοξικότητας και πολιτικής αντιπαράθεσης, μετατόπισε το επίκεντρο από τον άνθρωπο στο πολιτικό αφήγημα. Η περιπέτεια υγείας ενός στελέχους παρουσιάστηκε ως συμβολικό παράδειγμα για την κατάσταση του δημόσιου λόγου, ως τεκμήριο για την ηθική υπεροχή της κυβέρνησης έναντι της αντιπολίτευσης. Αυτή η επιλογή, όμως, δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο, αφού η προσωπική δοκιμασία μπορεί να ενταχθεί στη θεσμική ρητορική ως εργαλείο πολιτικής νομιμοποίησης.

Σε μια ώριμη δημοκρατία, η διάκριση ανάμεσα στο δημόσιο και το ιδιωτικό είναι θεμελιώδης. Η υγεία ενός ανθρώπου δεν μπορεί να λειτουργεί ως πολιτικό επιχείρημα, ούτε ως μέσο ηθικής αποτίμησης του πολιτικού συστήματος. Η θεσμική λειτουργία απαιτεί αυτοσυγκράτηση, σεβασμό και αποφυγή κάθε μορφής συναισθηματικής εργαλειοποίησης. Όταν η πολιτική εξουσία υπερβαίνει αυτά τα όρια, τότε η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο την επικοινωνιακή διαχείριση, αλλά την ίδια την ποιότητα της δημοκρατίας.

Η επίκληση της ασθένειας ενός ανθρώπου για να υποστηριχθεί ένα πολιτικό αφήγημα, όσο καλοπροαίρετη κι αν παρουσιάζεται, δημιουργεί μια ασύμβατη συνθήκη με τις αρχές της θεσμικής ουδετερότητας. Η Βουλή δεν μπορεί να μετατρέπεται σε χώρο όπου η ανθρώπινη ευαλωτότητα χρησιμοποιείται ως παράδειγμα προς επίρρωση πολιτικών επιχειρημάτων. Η εκτελεστική εξουσία οφείλει να προστατεύει την ιδιωτικότητα των στελεχών της, όχι να την εντάσσει στη δημόσια αντιπαράθεση.

Η δημοκρατία δεν ενισχύεται όταν η ανθρώπινη δοκιμασία γίνεται μέρος της πολιτικής αφήγησης. Αντιθέτως, αποδυναμώνεται. Διότι η πολιτική πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο, όχι να τον χρησιμοποιεί. Η αξιοπρέπεια δεν είναι εργαλείο πολιτικής επικοινωνίας. Είναι θεμελιώδης αξία που απαιτεί σιωπή, σεβασμό και διακριτικότητα.

Η συζήτηση που άνοιξε δεν αφορά μόνο ένα περιστατικό. Αφορά το πώς αντιλαμβανόμαστε τον ρόλο των θεσμών, τα όρια της πολιτικής ρητορικής και την ευθύνη της εξουσίας απέναντι στον άνθρωπο. Και σε αυτό το επίπεδο, η δημοκρατία μας έχει ανάγκη από περισσότερη θεσμική σοβαρότητα και λιγότερη συναισθηματική εργαλειοποίηση.