Η Εβδομάδα που δεν μας Είπαν V

Γράφει ο Ρένος Δούκας

Σε εποχές μετατόπισης ισορροπιών, η πολιτική δεν δοκιμάζεται στις εξαγγελίες αλλά στη θεσμική της πειθαρχία. Η χώρα εισέρχεται σε κύκλο αποφάσεων που αγγίζουν τον σκληρό πυρήνα της δημοκρατικής της συγκρότησης. Το Σύνταγμα, η Παιδεία, η κοινωνική συνοχή, η ασφάλεια, η εθνική ταυτότητα δεν αποτελούν ξεχωριστά κεφάλαια. Συνθέτουν ενιαίο πεδίο ευθύνης. Αν δεν αντιμετωπιστούν ως σύνολο, θα αποτύχουν ως σύνολο.

Η Συνταγματική Αναθεώρηση δεν είναι τεχνική άσκηση ούτε ευκαιρία πολιτικής αυταρέσκειας. Το Σύνταγμα δεν υπάρχει για να διευκολύνει την εκάστοτε εξουσία αλλά για να τη δεσμεύει. Σε περιβάλλον τεχνολογικής επιτάχυνσης, κλιματικής πίεσης και γεωπολιτικής αβεβαιότητας, η ανθεκτικότητα του πολιτεύματος κρίνεται από το αν θέτει όρια στην ισχύ και επιβάλλει λογοδοσία. Η εμπιστοσύνη δεν παράγεται από ρητορική. Παράγεται από κανόνες που ισχύουν πρώτα για εκείνους που κυβερνούν.

Οι επιμέρους προτάσεις δεν μπορούν να εξεταστούν αποκομμένα. Η δημοσιονομική σταθερότητα έχει νόημα μόνο εφόσον ενισχύει την εθνική ανεξαρτησία και την παραγωγική προοπτική. Η αναμόρφωση του πλαισίου ευθύνης υπουργών κρίνεται από το αν καταλήγει σε ουσιαστική λογοδοσία ή αν απλώς μεταθέτει την ατιμωρησία. Η Δικαιοσύνη δεν θωρακίζεται όταν εγκλωβίζεται σε ισορροπίες εξουσίας. Η αξιολόγηση στο Δημόσιο οφείλει να υπηρετεί αποτελεσματικότητα και κύρος, όχι να λειτουργεί ως εργαλείο πειθαναγκασμού. Θεσμός χωρίς όρια και αμοιβαίο σεβασμό δεν αντέχει.

Από το θεσμικό πεδίο η συζήτηση οδηγεί αναπόφευκτα στην Παιδεία. Κανένα Σύνταγμα δεν επιβιώνει χωρίς πολίτες με κρίση και ιστορική επίγνωση. Το Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο δεν είναι τεχνικά ζητήματα. Αφορούν τον χαρακτήρα της δημόσιας εκπαίδευσης. Το σχολείο δεν μπορεί να περιορίζεται σε μηχανισμό εξετάσεων ούτε να μετατρέπεται σε πεδίο διαρκούς πειραματισμού. Χρειάζεται σταθερό πλαίσιο, ποιότητα και αξιακό προσανατολισμό. Στόχος δεν είναι οι τίτλοι αλλά η συγκρότηση ανθρώπων ικανών να σταθούν σε απαιτητικό κόσμο.

Η φοιτητική μέριμνα εντάσσεται στην ίδια λογική. Η πρόσβαση στη γνώση προϋποθέτει αξιοπρεπείς όρους διαβίωσης. Η ανακαίνιση μιας Φοιτητικής Εστίας αποκτά ουσία όταν αποτελεί μέρος συνεκτικής πολιτικής κοινωνικής συνοχής. Η σύνδεση εκπαίδευσης και παραγωγής δεν είναι σύνθημα. Η επαγγελματική κατάρτιση αποκτά αξία μόνο όταν στηρίζεται σε εθνικό αναπτυξιακό σχέδιο που δημιουργεί θέσεις εργασίας με προοπτική.

Στον τομέα της Υγείας, η στάση του κράτους απέναντι στους χρονίως πάσχοντες αποτελεί κριτήριο ποιότητας της δημοκρατίας. Η απρόσκοπτη διάθεση φαρμάκων υψηλού κόστους δεν είναι παροχή. Είναι υποχρέωση. Κράτος δικαίου σημαίνει μείωση ταλαιπωρίας, μείωση αβεβαιότητας, προστασία του ευάλωτου.

Η αγορά εργασίας συμπληρώνει την εικόνα. Η μείωση της ανεργίας έχει σημασία, αλλά δεν επαρκεί. Η ποιότητα της απασχόλησης, οι αμοιβές, η σταθερότητα και η προοπτική των νέων καθορίζουν αν η ανάπτυξη έχει βάθος ή αν παραμένει εύθραυστη. Αν η πρόοδος δεν διαχέεται, η κοινωνική συνοχή διαβρώνεται.

Η περιφέρεια αποτελεί το πεδίο όπου οι ανισορροπίες γίνονται ορατές. Το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται με αποσπασματικά κίνητρα. Απαιτεί θέσεις εργασίας, υποδομές και μακρόπνοο σχεδιασμό ζωής. Τα προγράμματα μετεγκατάστασης αποδίδουν μόνο όταν δημιουργούν πραγματικούς λόγους παραμονής. Το δημογραφικό συνδέεται με την εθνική αντοχή. Δεν αντέχει εφήμερες λύσεις.

Η συζήτηση για την περιφέρεια οδηγεί στα σύνορα. Χωρίς ασφάλεια και κυριαρχία, καμία αναπτυξιακή πολιτική δεν σταθεροποιείται. Η ενίσχυση των συνοριακών υποδομών και η αποτελεσματική φύλαξη δεν αποτελούν τεχνικές παρεμβάσεις αλλά πράξεις εθνικής ευθύνης. Στο μεταναστευτικό, ο σεβασμός της ανθρώπινης ζωής συνυπάρχει με την αποφασιστικότητα. Η αντιμετώπιση των κυκλωμάτων διακινητών και η πλήρης στήριξη του Λιμενικού αποτελούν προϋπόθεση κράτους δικαίου.

Μέσα σε περιβάλλον σταθερότητας, η καινοτομία αποκτά ουσία όταν εντάσσεται σε εθνικό όραμα. Η τεχνολογία χωρίς στρατηγικό σκοπό καταλήγει σε βιτρίνα. Τοπικές κοινωνίες που αξιοποιούν εργαλεία ψηφιακής μετάβασης δείχνουν ότι η πρόοδος εξαρτάται από σχέδιο και συνεργασία, όχι από μέγεθος.

Η τεχνολογία όμως δεν υποκαθιστά την ταυτότητα. Η ψηφιακή ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς έχει αξία όταν ενισχύει τη συλλογική μνήμη και τη διεθνή παρουσία της χώρας. Ο πολιτισμός δεν είναι εμπορεύσιμο προϊόν. Είναι θεμέλιο συνέχειας.

Στον πυρήνα αυτής της συνέχειας βρίσκεται η ελληνική γλώσσα. Δεν είναι απλώς εργαλείο επικοινωνίας. Είναι φορέας σκέψης και ελευθερίας. Σε εποχή ψηφιακής ισοπέδωσης, η καλλιέργεια και η προστασία της συνιστούν πολιτική επιλογή. Αν η χώρα επιδιώκει αυτοπεποίθηση, οφείλει να αντιμετωπίζει το Σύνταγμα, την Παιδεία, την κοινωνική συνοχή και την ταυτότητά της ως ενιαίο στρατηγικό πεδίο. Μόνο έτσι οι αλλαγές αποκτούν διάρκεια και ιστορικό βάθος.