Η εκπαίδευση στον καναπέ

Γράφει ο Γιάννης Κίτσος, οικονομολόγος – σύμβουλος χρηματοοικονομικού και στρατηγικού σχεδιασμού

Κάποτε το Υπουργείο Παιδείας ασχολούνταν με βιβλία, προγράμματα σπουδών και σχολεία. Σήμερα, ευτυχώς, εξελίχθηκε. Πλέον ασχολείται με διαγνώσεις, βεβαιώσεις, επιτροπές και, αν όλα πάνε καλά, με μια γενναία δόση ψυχανάλυσης. Διότι, όπως φαίνεται, το μεγάλο πρόβλημα της ελληνικής εκπαίδευσης δεν είναι ότι καταρρέει, αλλά ότι χρειάζεται… καναπέ.

Με αφορμή «τελευταία περιστατικά», το Υπουργείο αποφάσισε πως όλοι οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί οφείλουν ανά τριετία να αποδεικνύουν ότι είναι ψυχικά ικανοί να διδάσκουν. Όχι ότι ξέρουν το αντικείμενο τους, όχι ότι μπορούν να σταθούν παιδαγωγικά σε μια τάξη 25 και 30 παιδιών, αλλά ότι έχουν το κατάλληλο χαρτί από ψυχίατρο ή νευρολόγο-ψυχίατρο. Γιατί, ως γνωστόν, η γνώση είναι δευτερεύουσα, όταν η σφραγίδα είναι το παν.

Φυσικά, μια ειδική επιτροπή θα αποφασίζει για την «καταλληλότητα». Μια επιτροπή που δεν θα εξετάζεται ποτέ η ίδια, αν και θα είχε ενδιαφέρον. Διότι απαιτείται ιδιαίτερη ψυχική ανθεκτικότητα για να σχεδιάζεις πολιτικές που εξαντλούν τους εκπαιδευτικούς και μετά να τους ζητάς να αποδείξουν ότι δεν τρελάθηκαν.

Αλλά το σχέδιο είναι συνολικό. Μαζί με τους ψυχιάτρους για τους δασκάλους, το Υπουργείο έχει γεμίσει τα σχολεία και με ψυχολόγους για τους μαθητές. Όχι επειδή θέλει ένα πιο ανθρώπινο σχολείο, αλλά επειδή το υπάρχον σχολείο έχει γίνει τόσο αφιλόξενο, ώστε χρειάζεται επαγγελματική ψυχολογική υποστήριξη για να αντέξεις να φοιτάς σε αυτό. Το σχολείο δεν αλλάζει, απλώς εξηγείται ψυχολογικά.

Έτσι, κάθε παιδί που βαριέται, πιέζεται ή αντιδρά, δεν είναι παιδί σε ένα αποτυχημένο εκπαιδευτικό πλαίσιο, αλλά «περίπτωση». Και κάθε εκπαιδευτικός που λυγίζει δεν είναι εργαζόμενος σε συνθήκες εξουθένωσης, αλλά «υπό αξιολόγηση». Ένα σχολείο γεμάτο συμπτώματα, χωρίς καμία διάθεση να εξεταστεί η ασθένεια.

Και ενώ όλα αυτά συμβαίνουν, τα σχολεία… κλείνουν. Η υπογεννητικότητα θερίζει, αλλά το Υπουργείο δεν συγκινείται. Αντί να δει το σχολείο ως μοχλό αναστροφής της δημογραφικής κατάρρευσης, το αντιμετωπίζει σαν έξοδο στον προϋπολογισμό. Λιγότερα παιδιά; Τέλεια. Κλείνουμε σχολεία. Συγχωνεύουμε τμήματα. Μετακινούμε εκπαιδευτικούς. Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί ερημώνει η περιφέρεια.

Η ειρωνεία αγγίζει τα όρια του σουρεαλισμού όταν σχολεία κλείνουν λόγω έλλειψης παιδιών, αλλά όσα μένουν ανοιχτά λειτουργούν σαν ψυχολογικά κέντρα διαχείρισης μιας κοινωνίας σε κρίση. Όταν αντί για πολιτικές γεννήσεων, έχουμε πολιτικές συνεδριών. Όταν αντί για παιδεία, έχουμε ψυχική υποστήριξη της απουσίας της.

Η αντίφαση είναι κραυγαλέα σε ένα κράτος που ανησυχεί για την ψυχική υγεία μαθητών και εκπαιδευτικών, αλλά δεν ανησυχεί αρκετά για το ότι δεν γεννιούνται παιδιά. Που μιλά για «καταλληλότητα» διδασκόντων, αλλά καταργεί σχολεία. Που γεμίζει αίθουσες με ειδικούς, ενώ τις αδειάζει από μαθητές. Αν αυτό δεν είναι σύμπτωμα πολιτικής σχιζοφρένειας, τότε σίγουρα αξίζει… ψυχολογική διερεύνηση.

Και μέσα σε όλα αυτά, η Σοφία Ζαχαράκη εμφανίζεται ως υπουργός Παιδείας που ασχολείται με την ψυχική υγεία όλων, εκτός από εκείνη του ίδιου του εκπαιδευτικού συστήματος. Γιατί αν το σύστημα είχε ψυχίατρο, μάλλον θα διέγνωσκε σοβαρή κρίση ταυτότητας.

Αν συνεχίσουμε έτσι, το επόμενο βήμα είναι προφανές. Κάθε σχολείο να αποκτήσει και ψυχίατρο εφημερίας, κάθε εκπαιδευτικός να ξεκινά το μάθημα με επίδειξη γνωμάτευσης και κάθε μαθητής να παίρνει απουσία αν δεν έχει ολοκληρώσει την εβδομαδιαία του συνεδρία… και ίσως στην επόμενη φάση ζητηθούν και ψυχιατρικά πιστοποιητικά από τους γονείς ή, γιατί όχι, από τα ίδια τα υπουργικά στελέχη. Άλλωστε, αν η ψυχική υγεία είναι το παν, τότε ας ξεκινήσουμε από εκείνους που λαμβάνουν τις αποφάσεις.

Η παιδεία, όμως, δεν είναι θεραπευτήριο. Και όταν μια πολιτεία αντιμετωπίζει τη γνώση σαν ψυχιατρικό ζήτημα, τότε το πρόβλημα δεν είναι ούτε στους δασκάλους ούτε στα παιδιά. Είναι σε εκείνους που νομίζουν ότι με σφραγίδες, επιτροπές και διαγνώσεις μπορούν να καλύψουν την απουσία πολιτικής.

Και αυτό, δυστυχώς, δεν θεραπεύεται εύκολα.