Σε αναζήτηση λύσης για τα σκουπίδια

Γράφει ο Παναγιώτης Γαλάνης, ΠΜΣ Περιβάλλοντος, Νομική Αθηνών

Αποβάλλοντας τα από-βλητα: Το πρόβλημα της διαχείρισης των αποβλήτων και η περίπτωση του νομού  Αττικής.

Ίσως κανένα περιβαλλοντικό πρόβλημα δεν τίθεται με τόση οξύτητα και δεν επηρεάζει τόσο άμεσα τη ζωή των κατοίκων της μεγαλούπολης όσο το αιώνιο πρόβλημα των απορριμμάτων. Η διαχείριση των απορριμμάτων πέραν από τις άμεσες επιπτώσεις στην υγεία και ποιότητα ζωής των ατόμων αναδεικνύεται και σε μείζον νομικό ζήτημα.

  • Η διαχείριση των απορριμμάτων σε επίπεδο ΕΕ – Η αδυναμία ανταπόκρισης της Ελλάδας

Σε επίπεδο ΕΕ, από την οποία η ελληνική έννομη τάξη αντλεί τα βασικά κείμενά της για τα απόβλητα-απορρίμματα υφίσταται ένα σύνθετο νομοθετικό πλαίσιο με  πολλαπλά νομοθετήματα (οδηγίες και κανονισμούς) και  στόχους της πολιτικής αποβλήτων (πρόληψη ή/και μείωση παραγωγής αποβλήτων, συλλογική αποτελεσματική διαχείριση με ασφάλεια και  σεβασμό στην υγεία των πολιτών κλπ.). Αξίζει να αναφερθεί και η ύπαρξη σε διεθνές επίπεδο αντίστοιχων διακρατικών συμφωνιών, αφού δεν πρόκειται για ένα αμιγώς τοπικό ζήτημα.

Απεναντίας, παρά την υπέρογκη οργάνωση σε επίπεδο ΕΕ, η χώρα μας δεν παύει να παραβιάζει συστηματικά τις δεσμεύσεις της, καταδικαζόμενη συχνά από το Δικαστήριο της ΕΕ (βλ. υπόθεση Κουρουπητός ποταμός, όπου επεβλήθησαν διαδοχικά πρόστιμα για τις παραβάσεις της.) Η πολυνομία δημιουργεί σύγχυση στη διοίκηση, η οποία κωλυσιεργεί ή/και αδυνατεί να αντεπεξέλθει στις επιταγές του νόμου. Και τούτο διότι η έλλειψη κονδυλίων, η ασάφεια αρμοδιοτήτων, το πολεοδομικό χάος της χώρας, η απουσία εποπτικού μηχανισμού αλλά πρωτίστως η αντίληψη του κάθε πολίτη ο οποίος αντιμετωπίζει με επιπολαιότητα το ζήτημα, κρίνοντας ατομικιστικά και υλιστικά, οξύνουν το δημιουργηθέν πρόβλημα.

  • Το περιεχόμενο και η σημασία της αρχής της ιεράρχησης

Αναφερόμενη στην παραγωγή και διαχείριση των αποβλήτων, η αρχή της ιεράρχησης επιτάσσει την τήρηση μίας αυστηρής σειράς που αρχίζει από την πρόληψη και τελειώνει στη διάθεση των απορριμμάτων: αυτό σημαίνει ότι μόνο αν δεν είναι δυνατή η τήρηση ενός σταδίου από αυτά θα μεταβούμε στο επόμενο. Φυσικά, η αρχή αυτή συμπλέει με τις λοιπές ενωσιακές αρχές της πρόληψης και προφύλαξης, της προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος, της ολοκληρωμένης διαχείρισης βάσει σχεδίων και προγραμμάτων, και την περίφημη αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» (Βλ. Οδ. 2008/98/ΕΚ)

  • Η διαχείριση των αποβλήτων βάσει σχεδίων και προγραμμάτων

                Το εγχείρημα της ολοκληρωμένης διαχείρισης αποβλήτων  αποτελεί μία σύνθετη επιδίωξη, ανέφικτη υπό όρους προχειρότητας και τυχοδιωκτισμού. Απαιτείται η κατάρτιση σχεδίων, που δεν είναι παρά μία εξειδικευμένη και εξιδιασμένη μορφή διοικητικής δράσεως που – συ συνδυασμό με την εκπονητέα Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) – θα υλοποιήσει και θα συναρμονίσει στόχους όχι μόνο αμιγώς περιβαλλοντικούς, αλλά και οικονομικούς (αφού τα έργα αυτά απαιτούν τη διάθεση μεγάλων ποσών), κοινωνικούς και υγειονομικούς (αφού η εγκατάσταση και διαβίωση των ατόμων παρακωλύεται από τα έργα, που υποβαθμίζουν όχι μόνο την καθημερινή απόλαυση του περιβάλλοντός τους, αλλά πρωτίστως την υγεία τους) κλπ.

  • Η όξυνση του προβλήματος στο Λεκανοπέδιο Αττικής μέσα από το νομολογιακό σήριαλ των ΧΥΤΑ και ΟΕΔΑ

Πολύ μεγάλο ρόλο στη διαχείριση των απορριμμάτων διαδραματίζουν οι ΧΥΤΑ (Χώροι Υγειονομικής Ταφής Αποβλήτων). Το ζητούμενο της διαχείρισης στερεών αποβλήτων, το οποίο περιλαμβάνει και την επιλογή του χώρου ολοκληρωμένης εγκατάστασης διαχείρισης απορριμμάτων (ΟΕΔΑ), επομένως και ΧΥΤΑ, είναι ένα θέμα που ήδη έχει αποπειραθεί ο νομοθέτης να επιλύσει και δη με μεγάλη λεπτομέρεια και προσοχή. Μάλιστα, έχει κριθεί ότι μπορεί η εγκατάσταση του έργου αυτού να γίνει και εντός προστατευόμενης περιοχής και δη στην υπόθεση ΣτΕ 965/2007 (Τμ. Ε΄) ακόμα και εντός αναδασωτέας έκτασης, υπό την αυτονόητη προϋπόθεση να πρόκειται για έργο που εξυπηρετεί πρωτίστως τη λειτουργία όλου του αστικού συγκροτήματος της πόλης και είναι αναγκαία άρα για την προάσπιση της ανθρώπινης υγείας, ενώ ως επιπρόσθετη προϋπόθεση τάσσεται και η αναγκαιότητα λήψης πρόνοιας για την άμβλυνση των συνεπειών της χρήσης τμήματος προστατευομένης περιοχής για τον εγκατάσταση του ΟΕΔΑ. Αυτό σημαίνει ότι αναδεικνύεται σε βασικότατη ανάγκη, εμπρός της οποίας υποχωρούν άλλα περιβαλλοντικά αγαθά εξίσου υψίστης σημασίας (πχ. προστασία αναδασωτέων εκτάσεων)

            Σε αυτό το σημείο πρέπει να τονίσουμε ακόμα ότι: Πρώτον, μείζονος σημασίας αποδεικνύεται η συμμετοχή των περιφερειακών αρχών και οργάνων των ΟΤΑ που αφορούν τα επίμαχα έργα (εξ ου και η ύπαρξη Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων ΠΕΣΔΑ) και δεύτερον, η όλη διαδικασία για τους ΟΕΔΑ αποδεικνύεται δύσκολο εγχείρημα με πολλά στάδια και τυπικές προϋποθέσεις (ΣτΕ 1952/2007 Τμ. Ε΄).

  • Είναι πρωτίστως θέμα παιδείας…

Η ως άνω νομοθετική και νομολογιακή επισκόπηση κατατείνει όχι μόνο στην υπογράμμιση του προβλήματος, αλλά κυρίως στην αφύπνιση του πολίτη. Πράγματι, το πρόβλημα δεν είναι νομικό, είναι και προεχόντως ηθικό. Η τετριμμένη φράση «ο πλανήτης βρίσκεται στα χέρια μας» αναμασά μία πραγματικότητα εμφανή, πολυσυζητημένη και δυσχερώς επιλύσιμη. Ο ενεργός πολίτης, που έχει αναπτύξει σε επαρκή βαθμό περιβαλλοντική συνείδηση θα καταλάβει ότι οι αποφάσεις (ή και οι παραλείψεις δράσεων) που τον αφορούν δεν πρέπει να λαμβάνονται ερήμην του, αλλά ο ίδιος κάνοντας λελογισμένη χρήση των εργαλείων – νομικών, πολιτικών, ηθικών, εκπαιδευτικών κλπ – που διαθέτει να εμπλέκεται όσο το δυνατόν περισσότερο (ατομικά, είτε σε συλλογικές διαδικασίες) στην περιβαλλοντική πολιτική. Αυτή ακριβώς την προβληματική αποτυπώνει και η Διεθνής Σύμβαση του Άαρχους που συνοψίζεται στους τρεις πυλώνες: Πληροφόρηση, συμμετοχή σε λήψη αποφάσεων, πρόσβαση στη δικαιοσύνη.

ΠΗΓΕΣ

  1. Συλλογικό έργο, Περιβάλλον, Νομ. Βιβλιοθήκη, 2016.
  2. Ρεγκάκου Ε., Δίκαιο Περιβάλλοντος, Σάκκουλας, 2006.
  3. Δελλής Γ., Κοινοτικό Δίκαιο Περιβάλλοντος, Αντ. Ν. Σάκκουλας, 1998.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.