Η μετάβαση από τον Μεσαίωνα στην Αναγέννηση

Γράφει ο Βαγγέλης Αντωνιάδης

Αναμφίβολα η περίοδος από τον 10ο μέχρι και τον 13ο αιώνα υπήρξε η παραγωγικότερη και σημαντικότερη της μεσαιωνικής περιόδου. Ένας από τους πλέον σημαντικούς πολιτιστικούς, αλλά και πολιτικούς και κοινωνικούς θεσμούς του Μεσαίωνα, ήταν τα πανεπιστήμια, τα οποία ιδρύθηκαν και αναπτύχθηκαν σε ένα περιβάλλον οξύτατων πολιτικών και κοινωνικών συγκρούσεων και αποτελούσαν φορείς μετεξέλιξης σε μία μακρά μεταβατική περίοδο από τον ύστερο Μεσαίωνα ως την εποχή της Αναγέννησης που διήρκησε τρεις αιώνες.

Συχνά χρησιμοποιήθηκαν από τις αντίπαλες πολιτικές δυνάμεις των ηγεμόνων και του πάπα για ίδιους σκοπούς αλλά σταδιακά κατόρθωσαν να αυτονομηθούν ανοίγοντας νέους δρόμους που οδήγησαν στην τεχνολογική και επιστημονική πρόοδο αλλά και στην πολιτιστική αναγέννηση της Ευρώπης.

Ταυτόχρονα τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια κατόρθωσαν να απεξαρτηθούν από τους τοπικούς ηγεμόνες αλλά και από τον πάπα συχνά και με βίαια επεισόδια εναντίον εξεχουσών πανεπιστημιακών προσωπικοτήτων.

Οι πάπες κατόρθωσαν να εδραιώσουν την εξουσία τους στον πνευματικό και πολιτικό κόσμο με το δόγμα των δύο σπαθιών που προέβλεπε την συνύπαρξη της εκκλησιαστικής εξουσίας με την εξουσία της πολεμικής αριστοκρατίας που βάσιζε την οικονομική της ισχύ στην γαιοκτησία και τις προσόδους που αυτή προσέφερε (φεουδαρχία).

Παρότι υπήρξαν διαφωνίες από τους ηγεμόνες η Ρωμαιοκαθολική εκκλησία εξασφάλισε την παρουσία της σε ολόκληρη την δυτική Ευρώπη. Η απολυτοποίηση της εξουσίας του Πάπα στην διάρκεια του 13ου αιώνα οδήγησε στην αντίδραση των τοπικών κυρίως ηγεμόνων που αντιμετώπιζαν πλέον την κύρια αμφισβήτηση και υπονόμευση της δικής τους εξουσίας από τον Πάπα και τον ανώτερο κλήρο.

Αυτή η εξέλιξη οδήγησε σε σειρά αντιπαραθέσεων που αφορούσαν κυρίως δύο ζητήματα. Πρώτον την συμμετοχή ηγεμόνων στα εκκλησιαστικά ιδρύματα και πιο συγκεκριμένα στο ζήτημα της εκλογής επισκόπων, ζήτημα που καταγράφηκε στην μεσαιωνική ιστοριογραφία ως << Ερις περί της Περιβολής>> και δεύτερον την φορολογία της εκκλησιαστικής περιουσίας.

Αυτές οι συχνές αντιπαραθέσεις κατέληξαν σε περιχαράκωση της κρατικής και της εκκλησιαστικής εξουσίας μία σύγκρουση που έλαβε ιδεολογικά χαρακτηριστικά με κύριους εκπροσώπους τον Αιγίδιο της Ρώμης, ο οποίος συντάχθηκε με τον βασιλιά Φίλιππο τον 4ο της Γαλλίας.

Παράλληλα και σε πλήρη αντίθεση με τον φεουδαλισμό του Πάπα και των ηγεμόνων εγκαθιδρύθηκαν οι δημοκρατίες της Ιταλικής χερσονήσου οι οποίες με κύρια δύναμη την Βενετία διεκδίκησαν σημαντικό ρόλο στα πολιτικά πράγματα της Ευρώπης δίνοντας και ένα νέο πολιτιστικό στίγμα στη μεσαιωνική ευρωπαϊκή ιστορία.

Oι κοινωνίες τους πιο φιλελεύθερες, ανοιχτές και κινητικές από τις παραδοσιακές φεουδαλικές κοινωνίες στις οποίες κυριαρχούσαν οι κληρικοί και οι ηγεμόνες, βασιζόταν στην οικονομική ισχύ της ανερχόμενης αστικής εμπορικής τάξης έφεραν τις παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις σε εξαιρετικά δυσχερή θέση, ειδικά αυτές προσπαθούσαν να επιβάλλουν αντιλαϊκές πολιτικές, που εξόντωναν τα λαϊκά στρώματα όπως η αύξηση της φορολογίας, έκτακτες εισφορές, υποχρεωτική στρατολόγηση στους συχνούς πολέμους μεταξύ των ηγεμόνων στην διάρκεια του μεσαίωνα που συχνά εκφυλιζόταν σε παρατεταμένου τύπου πολεμικές αντιπαραθέσεις με πρωτόγονα χαρακτηριστικά.

Σύντομα οι δημοκρατίες της Ιταλίας θα δημιουργήσουν όλες τις προϋποθέσεις για ν εγκαθιδρύσουν μία ανεξέλεγκτη από την εξουσία του πάπα και των ηγεμόνων πολιτιστική και κοινωνική αναγέννηση.

Οι αντιπαραθέσεις αυτές αποδείχτηκαν ίσως οι πλέον γόνιμες φιλοσοφικά προϋποθέσεις για την ραγδαία ανάπτυξη των γραμμάτων και των τεχνών, της φιλοσοφίας και των επιστημών κατά τον 14ο αιώνα και την Αναγέννηση.

Ταυτόχρονα εξέχουσες φιλοσοφικές προσωπικότητες θα αμφισβητήσουν το δόγμα και τις θέσεις της εκκλησίας συνθέτοντας αξιόλογα φιλοσοφικά συστήματα χρησιμοποιώντας φιλοσοφικά τα εργαλεία του σκεπτικισμού και του ανταγωνισμού.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.