Φίλιππος Νικολόπουλος: Οι κλασσικές σπουδές αντιτίθενται στην «εργαλειοποίηση» του σύγχρονου ανθρώπου

Συνέντευξη του καθηγητή Κοινωνιολογίας – Δικηγόρο στον Άρειο Πάγο και συγγραφέα Φίλιππου Νικολόπουλου στον Αλέξανδρο Κριτσίκη. 

Πώς μετεξελιχθηκαν τα κόμματα στη Μεταπολιτευση ιδίως τα κόμματα εξουσιας; Θεωρείτε ότι τα κόμματα έχουν αρχή μέση και τέλος; 

Δυστυχώς στη χώρα μας από τη δικτατορική κατάσταση της χούντας των συνταγματαρχών δεν περάσαμε στη μεταπολιτευτική περίοδο με επαναστατικό τρόπο. Η χούντα δεν ανετράπη επαναστατικά, αλλά κατέρρευσε λόγω της Κυπριακής τραγωδίας και παρέδωσε την εξουσία στους παλαιούς πολιτικούς. Το πέρασμα στη μεταπολιτευτική περίοδο έγινε με ελεγχόμενο τρόπο από τα μεγάλα κατεστημένα κέντρα ισχύος. Κι αυτό είχε σημασία για τη λειτουργία και τη μετεξέλιξη των κομμάτων μετά τη μεταπολίτευση. Δεν μπορούσε να περιμένει κανείς και πολλά πράγματα. Ο Κ. Καραμανλής ήρθε βέβαια με νέες ιδέες από τη Γαλλία και πραγματοποίησε μεταρρυθμιστικό έργο, τουλάχιστον μέχρι το 1977. Δεν έπαυσε όμως να ηγείται μιας παλιάς ουσιαστικά πολιτικής παράταξης. Ο Α. Παπανδρέου και το κόμμα του παρουσιάστηκαν, ως νέα πολιτική δύναμη της «Αριστεράς», αλλά μετά το 1981 φάνηκε ότι κάποιο άλλο ρόλο έπαιξαν στη μεταπολιτευτική πολιτική σκηνή: ανέκοψαν την στροφή του κόσμου, προς την πραγματική Αριστερά (δεν εννοούμε μόνο το ΚΚΕ) και χαλιναγώγησαν τον αντιαμερικανισμό που είχε φουντώσει μετά το 1974 λόγω του Κυπριακού. Επομένως στο συνολικό πολιτικό φάσμα δεν διαπιστώνει κανείς και πολλές νέες κομματικές δυνάμεις με πραγματικά αυθεντικό και συνεπή πολιτικό λόγο, αν και βέβαια ο δείκτης πολιτικής προόδου γενικά ανέβηκε λόγω περισσότερου εκδημοκρατισμού  (σ’ αυτό το σημείο συμπεριλαμβάνουμε και τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ, του οποίου όμως ο ρόλος ήταν μάλλον προδιαγεγραμμένος πάντα εκτός εξουσίας) και περισσότερου ενδιαφέροντος για πιο δίκαιη κατανομή του εθνικού εισοδήματος.

Τώρα στο ερώτημα αν τα κόμματα έχουν αρχή, μέση και τέλος θα απαντούσα ότι όλοι οι οργανισμοί μέσα σε μία κοινωνία δεν βρίσκονται πάντα στην ίδια κατάσταση ακμής. Με την ίδρυσή τους βέβαια έχουν ένα ξεκίνημα κι ενδεχομένως κάποια στιγμή να παύσουν να υπάρχουν. Απαντώ έτσι, γιατί δεν αποδέχομαι ως κοινωνιολόγος απόλυτα τη λεγόμενη οργανικιστική αναλογία, δηλ. ότι οι κοινωνικοί και πολιτικοί οργανισμοί έχουν ακριβώς μία πορεία παρόμοια με εκείνη των βιολογικών οργανισμών (νεότητα, ωριμότητα, γήρας). Το κοινωνικό και πολιτικό πεδίο είναι κάτι διαφορετικό. Στα κόμματα μπορεί να υπάρχουν «σκαμπανεβάσματα», ενώ παράλληλα είναι προτιμότερο να ενδιαφέρεται κανείς για ευρύτερες πολιτικές παρατάξεις (με την ιδεολογία και τα συμφέροντα που εκπροσωπούν).

Θεωρείτε σωστή την κατάργηση των κοινωνικών επιστημων  απο τα σχολεία;

Σαφώς και θεωρ λανθασμένη την κατάργηση των κοινωνικών επιστημών στο εκπαιδευτικό σύστημα. Αυτό είναι πρωτάκουστο. Ίσα-ίσα οι κοινωνικές επιστήμες αποτελούν σοβαρό ανάχωμα στην συνεχή εργαλειοποίηση του επιστημονικού λόγου. Προωθούν τον κοινωνικό προβληματισμό και κάνουν το νεαρό μαθητή και σπουδαστή να κατανοεί ότι το «κοινωνικό» ευρύτερα προσδιορίζει κάθε δραστηριότητα του ανθρώπου, θετική ή αρνητική.

Η Κοινωνιολογία είναι μόνο συνδεδεμένη με τον μαρξισμο και.ταυτισμενη με τον κομουνισμο; 

Θα ήταν ανόητο και δείγμα αμορφωσιάς να ταυτίζει κανείς την κοινωνιολογία μόνο με τον μαρξισμό και τον κομμουνισμό. Υπενθυμίζω ότι το πρώτο Πανεπιστημιακό τμήμα Κοινωνιολογίας ήταν στις ΗΠΑ τον 19ο αιώνα! Οι θεμελιωτές της κοινωνιολογίας του 19ου και του 20ου αιώνα δεν ήταν μόνο ο Καρλ Μαρξ, αλλά και Αύγουστος Κοντ, ο Χ. Σπένσερ, ο Ε. Ντυρκέιμ, ο Μαξ Βέμπερ, ο Β. Παρέτο, ο Γ. Ζίμμελ κ.α. Η επαναστατική-ανατρεπτική κατεύθυνση μαρξίζουσας προέλευσης είναι μία από τις υφιστάμενες θεωρητικές κατευθύνσεις στην κοινωνιολογία και μάλιστα δεν ταυτίζεται με όλη τη συγκρουσιακή κοινωνιολογική θεωρία. Άλλη κατεύθυνση π.χ. είναι η λειτουργιστική ή εκείνη της συμβολικής αλληλεπίδρασης. Σαφώς ο μαρξισμός δεν μονοπωλεί την κοινωνιολογία, αλλά θα έλεγα ότι δεν θα έπρεπε να μονοπωλεί και την επανάσταση ή ευρύτερα τον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη. Το πώς το «κοινωνικό» προσδιορίζει και επιδρά σε κάθε μεγαλουργία ή τραγωδία των ανθρώπων ή ακόμη και στην καθημερινή ζωή των ατόμων αποτελεί ένα πεδίο επιστημονικής γνώσης πολύ ευρύτερο από τις θέσεις και τις συμβολές του μαρξισμού. Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι η κοινωνιολογία αποτελείται από «ιδεοληπτικές σέχτες»!

Θεωρείτε πως ο ξένος παράγοντας παρενέβαινε και παρεμβαίνει ακομη στα πολιτικά δρώμενα της Ελλαδας;

Βεβαίως ο ξένος παράγοντας παρενέβαινε και παρεμβαίνει στα πολιτικά πράγματα της Ελλάδας. Το πράγμα δυστυχώς ξεκινά από την γέννηση του Νεοελληνικού Κράτους. Το λεγόμενο «σύνδρομο του Ναυαρίνου» μας προσδιόριζε εξ αρχής. Οι επαναστατικές δυνάμεις του υπόδουλου Ελληνισμού δυστυχώς δεν μπόρεσαν στρατιωτικά από μόνες τους να αποτινάξουν τον Οθωμανικό ζυγό, αν και τα τρία πρώτα χρόνια της επανάστασης είχαμε σημαντικές νίκες. Οι τρεις μεγάλες προστάτιδες δυνάμεις έδωσαν τη λύση, αφού ο ξεσηκωμός και οι θυσίες του υπόδουλου Ελληνισμού είχαν συγκινήσει βαθιά την ευρωπαϊκή και διεθνή κοινή γνώμη.

Από τότε κι ύστερα αρχίζει και μία κακοδαιμονία ξένων εξαρτήσεων. Η Βαυαροκρατία ήταν ένα πρώτο δείγμα. Όλο τον 19ο αιώνα υπήρξε ανταγωνισμός μεταξύ Αγγλίας και Ρωσίας για το ποιά μεγάλη δύναμη θα ελέγχει περισσότερο το νέο κράτος. Με νίκη βεβαίως της πρώτης. Από τη δεκαετία του 1940 και μετά τα πράγματα χειροτέρευσαν, λόγω εμφυλίου πολέμου και εξάρτησης της χώρας μας από τον αγγλοαμερικάνικο παράγοντα, ενώ πάλι η κομμουνιστική αριστερά ήταν εξαρτημένη από τη Μόσχα. Και η τραγωδία της Κύπρου σχετιζόταν με ανάμειξη ξένου πολιτικού παράγοντα, δηλ. του Αμερικάνικου. Η ουσιαστική εθνική ανεξαρτησία ήταν και είναι το ζητούμενο και σαφώς το όλο ζήτημα σχετίζεται με την οικονομική εξάρτηση της χώρας από ξένα κέντρα οικονομικής ισχύος. Τώρα βέβαια με την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχει ένα νέο θεσμικό πλαίσιο, αλλά και τώρα το ζητούμενο είναι η ισότιμη συμμετοχή στις ευρωπαϊκές διαδικασίες. Δυστυχώς ο Έλληνας πολίτης σήμερα αισθάνεται ότι ίσως κάποιοι πολιτικοί «τοποθετούνται» σε κάποιες ηγετικές θέσεις από «ξένα επιτελεία» και για δικές τους σκοπιμότητες. Το να είσαι «αφεντικό στο σπίτι» σου και να κρατάς «εθνική αξιοπρέπεια» δεν αίρει την συμμετοχή σου στις διαδικασίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αν φυσικά αυτή την Ένωση δεν την ταυτίζουμε με την Γερμανική ηγεμονία ή την κυριαρχία του διεθνούς χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου.

Θεωρείτε ότι η πολιτική πλέον υστερεί έναντι της οικονομίας; 

Πολύ καίριο ερώτημα. Δυστυχώς η οικονομία και πιο συγκεκριμένα η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποιημένη οικονομία κερδίζει έδαφος έναντι της πολιτικής. Από κάποια άλλη πλευρά επαληθεύεται αυτό που έλεγε ο Λένιν: «Η πολιτική είναι συμπύκνωση της οικονομίας»! Τα μεγάλα «οικονομικά αφεντικά», τουλάχιστον στη Δύση, θέλουν να ποδηγετήσουν τις πολιτικές διαδικασίες αλλά και τις ηγεσίες. Όπως θέλουν να ελέγχουν και να επεκτείνουν τις αγορές έτσι θέλουν να ελέγχουν και να επεκτείνουν τις παρεμβάσεις τους στον πολιτικό χώρο. Η πολιτική ηγεσία, αν είναι αυθεντική, θέτει και άλλα ζητήματα για την πολιτεία και την κοινωνία και όχι μόνο τα οικονομικά συμφέροντα. Αυτά τα μεγάλα κέντρα οικονομικής ισχύος δεν το θέλουν. Και έχουν τον τρόπο τους να ελέγχουν τις διαδικασίες και να τοποθετούν πρόσωπα σε θέσεις πολιτικής επιρροής, ακόμη και αν τα «λανσάρουν» ως «αριστερά».

Τι πιστεύετε για την αξία των κλασικων σπουδών και γιατί κάποιοι τις υποτιμούν στις μέρες μας;

Η αξία των κλασσικών σπουδών παραμένει πάντα αναμφισβήτητη. Μη ξεχνάμε ότι η έννοια του «ουμανισμού», όπως αναπτύχθηκε στην Αναγέννηση, ήταν ακριβώς ταυτισμένη με τις σπουδές, τις έρευνες, τις γνώσεις και τον στοχασμό που πραγματικά αξίζουν για έναν Άνθρωπο με κεφαλαίο Α. Οι κλασσικές σπουδές αντιτίθενται στο «ρομποτάρισμα», στην «εργαλειοποίηση» του σύγχρονου ανθρώπου. Τον κρατούν στραμμένο στις υψηλές σφαίρες της διανόησης. Αν κάποιοι σήμερα τις υποτιμούν είναι γιατί έχουν δεχθεί, έχουν υποταγεί στην άκριτη «εργαλειοποίησή» τους. Δέχονται να είναι απλώς «ένα γραναζάκι σε μια πελώρια μηχανή κέρδους ή εξουσιαστικών σκοπιμοτήτων».

Τι πιστεύετε για την 4η βιομηχανική επανάσταση και τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και την εργασία; 

Η 4η βιομηχανική επανάσταση καταρχήν δεν έχει ακριβή όρια σε σχέση με την 3η των περασμένων δεκαετιών. Η εκτεταμένη πια ηλεκτρονική διασυνδεσιμότητα, ο καταιγισμός των πληροφοριών μέσω του διαδικτύου ενέχει κινδύνους, ανεξάρτητα από τις νέες δυνατότητες που προσφέρει. Και αυτή τη νέα αναπτυγμένη τεχνολογία ο άνθρωπος πρέπει να την ελέγχει ως ανεξάρτητη πνευματική και ηθική οντότητα και όχι να καταντήσει ρηχό εξάρτημά της ή αποπνευματικοποιημένη οντότητα που ελέγχεται από αυτήν. Εδώ ακριβώς υπάρχει ένα διακύβευμα. Να «είσαι από πάνω της» και όχι «από κάτω της». Και οπωσδήποτε να μη λειτουργήσει ως τρόπος εξοικονόμησης κόστους και αύξησης δυνατοτήτων κέρδους σε βάρος των εργαζομένων, γιατί δυστυχώς υπάρχει και αυτός ο κίνδυνος. Σημασία, λοιπόν, έχει ποιος ελέγχει τους μοχλούς της 4ης βιομηχανικής επανάστασης, ποιος επωφελείται από τις νέες δυνατότητές της. Πρέπει οπωσδήποτε να βρεθεί τρόπος ο έλεγχος να μην περιέλθη σε κλειστές διευθυντικές ολιγαρχίες, διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος για τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα και για την προστασία του περιβάλλοντος, αν αυξηθούν υπερβολικά οι δυνατότητες συστηματικής εκμετάλλευσής του.

Τελειώνοντας θα ήθελα να σας συγχαρώ για τα καίρια και σημαντικά ερωτήματα που μου θέσατε.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.